Thành phần vắc xin cúm theo khuyến cáo của WHO cho Bắc bán cầu 2026 - 2027 và Nam bán cầu 2026

So với khuyến cáo dành cho Nam bán cầu năm 2026, thành phần vắc xin cúm cho mùa cúm Bắc bán cầu 2026 - 2027 có hai thay đổi đáng chú ý ở virus cúm A(H3N2) và dòng B/Victoria. Trong khi đó, thành phần A(H1N1)pdm09 tiếp tục được giữ nguyên và dòng B/Yamagata không còn được đưa vào vắc xin cúm tam giá.

Thành phần vắc xin cúm có những điểm gì giống và khác nhau?

Tóm tắt các khuyến cáo của WHO như sau:

Sự tương đồng trong chủng cúm A(H1N1)pdm09

Điểm giống nhau nổi bật nhất giữa hai bản khuyến cáo là việc duy trì chủng virus cho phân nhóm A(H1N1)pdm09. Cụ thể, cả hai mùa cúm đều sử dụng chủng A/Missouri/11/2025 (H1N1) pdm09-like virus cho cả vắc xin sản xuất từ trứng và vắc xin dựa trên tế bào hoặc tái tổ hợp.

Sự ổn định này phản ánh thực tế dịch tễ học rằng các virus thuộc nhánh 5a.2a.1, đặc biệt là phân nhánh D.3.1, đã trở nên chiếm ưu thế trên toàn cầu từ giữa năm 2025 và tiếp tục duy trì sự phổ biến này cho đến đầu năm 2026. Chủng A/Missouri/11/2025 thuộc phân nhánh D.3.1 được đánh giá là có khả năng nhận diện kháng nguyên tốt đối với hầu hết các virus A(H1N1) pdm09 đang lưu hành trong cả hai giai đoạn báo cáo.

Sự thay đổi đáng kể trong chủng cúm A(H3N2)

Trái ngược với sự ổn định của H1N1, chủng A(H3N2) đã có sự cập nhật quan trọng giữa hai khuyến cáo do sự tiến hóa nhanh chóng của virus này.

• Đối với Nam bán cầu 2026: WHO khuyến cáo sử dụng các chủng thuộc phân nhánh J.2.4 là A/Singapore/GP20238/2024 (công nghệ nuôi cấy trên phôi trứng) và A/Sydney/1359/2024 (công nghệ nuôi cấy trên tế bào). Tại thời điểm tháng 9/2025, các virus phân nhánh J.2.4 đang mở rộng nhanh chóng ở hầu hết các khu vực.
• Đối với Bắc bán cầu 2026 - 2027: Khuyến cáo đã chuyển sang phân nhánh K (trước đây được ký hiệu là J.2.4.1), với các chủng đại diện là A/Darwin/1454/2025 (trứng) và A/Darwin/1415/2025 (tế bào).

Lý do của sự thay đổi này là do phân nhánh K đã chiếm ưu thế tại nhiều quốc gia và cho thấy khả năng thoát miễn dịch đối với các kháng huyết thanh được tạo ra từ các chủng vắc xin cũ (như A/Croatia/10136RV/2023). Việc cập nhật sang chủng A/Darwin/1415/2025-like giúp cải thiện đáng kể khả năng trung hòa các virus phân nhánh K đang chiếm đa số.

Sự khác biệt trong thành phần cúm B/Victoria

Thành phần virus cúm dòng B/Victoria cũng ghi nhận một sự thay đổi lớn sau một thời gian dài duy trì chủng cũ.

• Nam bán cầu 2026: Tiếp tục duy trì chủng B/Austria/1359417/2021-like virus. Vào cuối năm 2025, WHO nhận thấy chủng này vẫn có khả năng nhận diện tốt đại đa số các virus B/Victoria thuộc nhánh 3a.2 lưu hành khi đó.
• Bắc bán cầu 2026 - 2027: WHO đã khuyến cáo cập nhật sang các chủng thuộc phân nhánh C.3.1 là B/Tokyo/EIS13-175/2025 (trứng) và B/Pennsylvania/14/2025 (tế bào).

Sự điều chỉnh này là do sự gia tăng đáng kể của các virus phân nhánh C.3 và C.3.1 (mang đột biến D197N) tại Đông Á và Bắc Mỹ vào đầu năm 2026. Các nghiên cứu huyết thanh học cho thấy virus phân nhánh C.3.1 phản ứng rất kém với kháng huyết thanh từ chủng vắc xin B/Austria/1359417/2021-like, đòi hỏi một chủng mới để đảm bảo hiệu quả bảo vệ.

Thống nhất về việc loại bỏ dòng cúm B/Yamagata

Một điểm giống nhau quan trọng khác là cả hai khuyến cáo đều khẳng định việc không còn cần thiết phải bao gồm thành phần virus dòng B/Yamagata trong vắc xin cúm.

WHO lưu ý rằng không có trường hợp nhiễm virus cúm B/Yamagata tự nhiên nào được xác nhận kể từ sau tháng 3 năm 2020. Do nguy cơ nhiễm dòng virus này hiện được coi là rất thấp, WHO tiếp tục khuyến nghị chuyển đổi từ vắc xin tứ giá sang vắc xin tam giá (loại bỏ B/Yamagata) để phù hợp với tình hình dịch tễ thực tế.

Bối cảnh dịch tễ và dữ liệu hỗ trợ

Sự khác biệt giữa hai khuyến cáo phản ánh sự thay đổi của bức tranh cúm toàn cầu trong khoảng thời gian 5 tháng giữa hai cuộc tham vấn:

• Giai đoạn 02/2025 - 08/2025 (Cơ sở cho khuyến cáo Nam bán cầu): Hoạt động cúm thấp hơn ở nhiều nơi, cúm A(H1N1)pdm09 chiếm ưu thế tại Đông Á và Bắc Mỹ, trong khi A(H3N2) chiếm ưu thế tại Nam Phi và Nam Á.
• Giai đoạn tháng 09/2025 - 01/2026 (Cơ sở cho khuyến cáo Bắc bán cầu): Hoạt động cúm tăng mạnh và đạt đỉnh vào tháng 12/2025 tại nhiều khu vực. Virus A(H3N2) chiếm ưu thế tuyệt đối ở hầu hết các vùng truyền nhiễm. Đặc biệt, sự trỗi dậy của cúm B dòng Victoria tại Đông Á và Bắc Mỹ trong những tuần cuối của báo cáo là yếu tố then chốt dẫn đến thay đổi chủng cúm B trong vắc xin.

Như vậy, khuyến cáo thành phần vắc xin cho mùa cúm Bắc bán cầu 2026 - 2027 có những cập nhật quan trọng về chủng A(H3N2) và B/Victoria so với khuyến cáo cho Nam bán cầu 2026, trong khi vẫn giữ nguyên chủng A(H1N1)pdm09 đồng thời WHO vẫn duy trì quan điểm loại bỏ dòng B/Yamagata. Những thay đổi này là minh chứng cho sự giám sát liên tục và phản ứng linh hoạt của mạng lưới y tế toàn cầu trước sự biến chuyển không ngừng của virus cúm, nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng một cách tối ưu nhất.