Nguyên nhân nào gây ra polyp đại tràng? Các yếu tố làm tăng nguy cơ

Polyp đại tràng thường không gây triệu chứng và có thể được phát hiện tình cờ khi nội soi hoặc tầm soát ung thư đại trực tràng. Mặc dù chưa xác định được một nguyên nhân duy nhất, tuổi tác, tiền sử gia đình, yếu tố di truyền và lối sống có thể ảnh hưởng đến nguy cơ hình thành polyp.

Nguyên nhân nào gây ra polyp đại tràng?

Hiện chưa xác định được một nguyên nhân duy nhất gây polyp đại tràng. Polyp hình thành khi quá trình tăng trưởng và phân chia tế bào niêm mạc bị rối loạn, khiến tế bào tăng sinh bất thường và tạo thành khối mô.

Những thay đổi trong các gen kiểm soát sự phát triển tế bào có thể góp phần hình thành polyp. Các thay đổi này có thể phát sinh trong quá trình sống hoặc liên quan đến một số biến thể gen di truyền.

Những yếu tố nào làm tăng nguy cơ mắc polyp đại tràng?

Bất kỳ ai cũng có thể xuất hiện polyp đại tràng, nhưng nguy cơ có xu hướng cao hơn ở một số nhóm.

Tuổi tác

Nguy cơ polyp đại trực tràng có xu hướng tăng theo tuổi. Riêng đối với tầm soát ung thư đại trực tràng, nhiều hướng dẫn hiện khuyến nghị người có nguy cơ trung bình bắt đầu từ 45 tuổi.

Tiền sử cá nhân và gia đình

Người từng có polyp đại trực tràng có nguy cơ xuất hiện polyp mới trong tương lai. Vì vậy, sau khi cắt polyp, bác sĩ có thể chỉ định nội soi theo dõi tùy thuộc vào số lượng, kích thước và đặc điểm của tổn thương.

Nguy cơ cũng cao hơn nếu cha mẹ, anh chị em ruột hoặc con từng mắc polyp đại trực tràng tiến triển. Tiền sử gia đình mắc ung thư đại trực tràng cũng là thông tin quan trọng để bác sĩ đánh giá nguy cơ và lựa chọn thời điểm tầm soát phù hợp.

Yếu tố di truyền

Một số hội chứng di truyền hiếm gặp có thể làm tăng nguy cơ hình thành nhiều polyp và ung thư đại trực tràng, bao gồm:

• Đa polyp tuyến gia đình (FAP): Liên quan đến biến thể gây bệnh ở gen APC.
• Đa polyp liên quan MUTYH (MAP): Liên quan đến biến thể gây bệnh ở gen MUTYH.
• Hội chứng Peutz-Jeghers: Có thể gây nhiều polyp hamartoma trong đường tiêu hóa.
• Hội chứng đa polyp thiếu niên (JPS): Đặc trưng bởi sự xuất hiện nhiều polyp hamartoma đường tiêu hóa.

Tuy nhiên, có polyp hoặc có người thân mắc polyp không có nghĩa là mắc hội chứng polyp di truyền. Nguy cơ cần được đánh giá dựa trên số lượng và loại polyp, tuổi phát hiện bệnh cũng như tiền sử gia đình.

Bệnh viêm ruột mạn tính

Các bệnh viêm ruột mạn tính như viêm loét đại tràng và bệnh Crohn có tổn thương đại tràng kéo dài làm tăng nguy cơ loạn sản và ung thư đại trực tràng. Tuy nhiên, tổn thương tiền ung thư liên quan đến IBD không hoàn toàn giống với các polyp đại tràng thông thường. Vì vậy, người mắc IBD lâu năm có thể cần chương trình nội soi giám sát riêng theo chỉ định của bác sĩ.

Lối sống và các yếu tố chuyển hóa

Một số yếu tố lối sống và chuyển hóa có thể liên quan đến nguy cơ xuất hiện polyp đại trực tràng, bao gồm:

• Hút thuốc lá: Có liên quan đến nguy cơ xuất hiện một số loại polyp đại trực tràng.
• Uống nhiều rượu: Có thể làm tăng nguy cơ mắc các bệnh lý đại trực tràng, bao gồm ung thư đại trực tràng.
• Thừa cân hoặc béo phì: Có liên quan đến nguy cơ polyp và ung thư đại trực tràng.
• Ít vận động: Có thể góp phần làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng.
• Chế độ ăn uống: Chế độ ăn nhiều thịt đỏ, thịt chế biến sẵn và ít thực phẩm giàu chất xơ có liên quan đến nguy cơ ung thư đại trực tràng.

Các yếu tố trên không phải nguyên nhân trực tiếp và duy nhất gây polyp. Nguy cơ hình thành polyp có thể chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố như tuổi tác, di truyền, tiền sử gia đình và lối sống.

Có thể phòng ngừa polyp đại tràng không?

Không có biện pháp nào có thể phòng ngừa hoàn toàn polyp đại tràng. Tuy nhiên, duy trì lối sống lành mạnh có lợi cho sức khỏe đại trực tràng và có thể góp phần giảm nguy cơ ung thư đại trực tràng.

Một số biện pháp được khuyến khích gồm:

• Ăn đa dạng rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và thực phẩm giàu chất xơ.
• Hạn chế thịt đỏ và thịt chế biến sẵn.
• Duy trì cân nặng phù hợp và vận động thể chất thường xuyên.
• Không hút thuốc và hạn chế đồ uống có cồn.

Bên cạnh lối sống lành mạnh, tầm soát ung thư đại trực tràng đóng vai trò quan trọng. Người có nguy cơ trung bình thường được khuyến nghị bắt đầu tầm soát từ 45 tuổi. Người có tiền sử cá nhân, tiền sử gia đình hoặc hội chứng di truyền có thể cần tầm soát sớm hơn theo đánh giá của bác sĩ.

Nội soi đại tràng có thể giúp phát hiện và loại bỏ polyp, từ đó góp phần ngăn ngừa một số polyp tiền ung thư tiến triển thành ung thư đại trực tràng.

Nguyên nhân gây ra polyp đại tràng chưa được xác định hoàn toàn, nhưng polyp hình thành do sự phát triển bất thường của tế bào niêm mạc đại tràng. Tuổi tác, tiền sử cá nhân và gia đình, yếu tố di truyền cùng một số thói quen sống có thể làm tăng nguy cơ. Duy trì lối sống lành mạnh và tầm soát phù hợp giúp phát hiện, xử trí sớm các polyp có nguy cơ.