Dấu hiệu mắc polyp đại tràng ở trẻ em và những loại thường gặp

Polyp đại tràng ở trẻ em thường diễn tiến âm thầm, các biểu hiện ban đầu không phải lúc nào cũng rõ ràng. Vì vậy, cha mẹ có thể khó nhận biết bệnh nếu chỉ dựa vào những thay đổi thông thường trong sinh hoạt của trẻ. Việc hiểu các dấu hiệu cảnh báo, nhóm polyp thường gặp cũng như phương pháp chẩn đoán và điều trị sẽ giúp gia đình chủ động hơn khi trẻ xuất hiện bất thường về tiêu hóa.

Polyp đại tràng ở trẻ em là gì và hình thành như thế nào?

Polyp đại tràng là khối u lành tính phát triển từ niêm mạc đại tràng, tức phần ruột già. Polyp có thể chỉ xuất hiện một khối hoặc có nhiều khối nằm rải rác dọc theo đại tràng. Đa số trường hợp không gây biểu hiện rõ và được phát hiện tình cờ khi trẻ thực hiện một số kiểm tra như chụp X-quang, nội soi đại tràng hoặc xét nghiệm máu ẩn trong phân.

Nhiều yếu tố được cho là có liên quan đến nguy cơ hình thành polyp, trong đó có chế độ ăn uống, tình trạng viêm nhiễm, yếu tố di truyền và cơ địa. Trẻ thường được phát hiện bệnh trong khoảng 4 - 7 tuổi, dù những trường hợp nhỏ tuổi hơn, khoảng 1 - 2 tuổi, vẫn có thể gặp nhưng tỷ lệ thấp. Tình trạng này cũng được ghi nhận ở bé trai nhiều hơn bé gái.

Dấu hiệu nào cảnh báo trẻ có polyp đại tràng?

Triệu chứng có thể thay đổi tùy số lượng, vị trí và kích thước polyp. Cha mẹ nên lưu ý những biểu hiện dưới đây, đặc biệt khi chúng lặp lại hoặc kéo dài:

• Trẻ đi ngoài ra máu tươi hoặc có máu lẫn trong phân dù không bị táo bón.
• Polyp kích thước lớn có thể gây đau quặn bụng và trong một số trường hợp dẫn đến tắc ruột.
• Một số polyp lớn có các chồi nhỏ dạng nhung mao có khả năng tiết muối và nước, khiến trẻ tiêu chảy, đi ngoài phân nước nhiều và có thể hạ kali máu.
• Chảy máu kéo dài do polyp có thể làm trẻ thiếu máu. Khi đó, trẻ có thể xanh xao, lòng bàn tay và niêm mạc nhợt nhạt.
• Nếu polyp trực tràng có cuống dài, khối polyp có thể sa ra ngoài và thòng qua hậu môn.

Khi nhận thấy máu trong phân, đau bụng bất thường hoặc thay đổi thói quen đi ngoài, cha mẹ không nên chủ quan. Trẻ cần được đưa đi khám để bác sĩ đánh giá nguyên nhân thay vì tự xác định tình trạng chỉ dựa trên triệu chứng.

Những loại polyp nào thường gặp ở trẻ?

Ở trẻ, dạng thường gặp là polyp đơn độc, có cuống, kích thước khoảng 0,5 - 1 cm. Tuy nhiên, một số trường hợp có thể xuất hiện nhiều polyp hoặc một polyp lớn hơn, khoảng 2 - 3 cm. Ngoài dạng polyp đơn độc, một số bệnh lý và hội chứng di truyền cũng có thể liên quan đến tình trạng đa polyp.

Đa polyp đại trực tràng gia đình

Đa polyp đại trực tràng gia đình thường gặp ở trẻ lớn hơn và ít gặp ở trẻ nhỏ hoặc trẻ sơ sinh bú mẹ. Trẻ có thể đau bụng, đi ngoài phân có máu sẫm màu và thiếu máu. Đặc điểm đáng chú ý là nhiều polyp xuất hiện rải rác trong đại tràng và trực tràng.

Hội chứng Peutz-Jeghers

Hội chứng Peutz-Jeghers là bệnh di truyền liên quan đến đột biến gen STK11. Trẻ mắc hội chứng này có nguy cơ cao mắc ung thư đại trực tràng và một số loại ung thư khác. Một dấu hiệu có thể gặp là các đốm hắc tố ở môi, quanh miệng, niêm mạc miệng, mắt, sống mũi, vòm miệng, lòng bàn tay và bàn chân. Polyp trong hội chứng này thường gây lồng ruột ở ruột non và ít khi chuyển thành ác tính.

Hội chứng Gardner

Hội chứng Gardner là rối loạn di truyền, thuộc nhóm bệnh đa cơ quan, đặc trưng bởi đa polyp đại tràng, đa u xương và nhiều khối u trung mô ở da, mô mềm. Trẻ có thể xuất hiện hàng trăm đến hàng nghìn u tuyến ống ở đại trực tràng. Nếu không điều trị, các tổn thương này có khả năng tiến triển thành ung thư rất cao, gần như 100%. Vì vậy, trẻ mắc hội chứng có thể được bác sĩ cân nhắc cắt đại tràng dự phòng nhằm hạn chế nguy cơ.

Tình trạng này có nguy hiểm với trẻ không?

Phần lớn polyp ở trẻ lành tính và không gây nguy hiểm ngay lập tức. Tuy nhiên, nếu không được phát hiện và xử trí, polyp có thể tăng kích thước, gây chảy máu, rối loạn tiêu hóa hoặc tắc ruột. Tình trạng kéo dài cũng có thể khiến trẻ sụt cân, suy dinh dưỡng và ảnh hưởng đến quá trình phát triển.

Nguy cơ chuyển thành ung thư không giống nhau ở mọi loại polyp. Nguy cơ này có xu hướng tăng theo tuổi và thường được đề cập sau khoảng 10 năm kể từ khi phát hiện, đồng thời phụ thuộc vào loại và kích thước polyp. Các polyp tuyến ống, nhung mao, đặc biệt khi kích thước khoảng 1 - 1,5 cm, được xem là nhóm có nguy cơ cao hơn.

Do đó, dù nhiều trường hợp lành tính, cha mẹ vẫn cần đưa trẻ đi khám khi xuất hiện dấu hiệu bất thường. Việc đánh giá sớm giúp xác định loại polyp và lựa chọn hướng xử trí phù hợp, thay vì chờ đến khi triệu chứng trở nên nghiêm trọng.

Bác sĩ chẩn đoán và điều trị polyp ở trẻ bằng cách nào?

Khi nghi ngờ trẻ có polyp đại tràng, bác sĩ sẽ dựa vào triệu chứng, tiền sử bệnh và kết quả thăm khám để lựa chọn phương pháp chẩn đoán và điều trị phù hợp.

Chẩn đoán polyp ở trẻ bằng phương pháp nào?

Khi trẻ xuất hiện các triệu chứng như đau bụng, rối loạn tiêu hóa, thay đổi thói quen đi ngoài hoặc có máu trong phân, bác sĩ sẽ khai thác bệnh sử và tiến hành thăm khám lâm sàng. Tùy vào tình trạng của trẻ, bác sĩ có thể chỉ định chụp cản quang khung đại tràng hoặc nội soi toàn bộ đại trực tràng nhằm xác định vị trí, số lượng và đặc điểm của polyp.

Cắt polyp ở trẻ được thực hiện như thế nào?

Sau khi xác định tổn thương, cắt polyp qua nội soi là phương pháp thường được sử dụng. Bác sĩ sẽ kiểm tra vị trí có polyp và tiến hành loại bỏ bằng kỹ thuật đốt điện cắt. Trong một lần thực hiện, có thể loại bỏ khoảng 50 - 60 polyp. Thủ thuật nhìn chung an toàn và phần lớn trẻ có thể xuất viện ngay sau đó. Tuy nhiên, nếu chảy máu khó kiểm soát, trẻ có thể cần được theo dõi thêm để đảm bảo an toàn.

Trẻ cần theo dõi gì sau khi cắt polyp?

Sau điều trị, nguy cơ polyp tái phát ở trẻ tương đối thấp nhờ khả năng phục hồi tốt, ngoại trừ những trường hợp mắc đa polyp gia đình. Với nhóm trẻ này, việc theo dõi sát sau nội soi cắt polyp là cần thiết để hạn chế nguy cơ biến chứng. Để đánh giá kết quả điều trị và phát hiện sớm tổn thương tái phát, trẻ cần được tái khám và thực hiện nội soi đại tràng khoảng 6 tháng sau khi phẫu thuật.

Nhìn chung, polyp đại tràng ở trẻ em phần lớn lành tính nhưng vẫn cần được phát hiện và theo dõi đúng cách. Cha mẹ nên chú ý các dấu hiệu như đi ngoài ra máu, đau bụng, rối loạn tiêu hóa, thiếu máu hoặc thay đổi thói quen đi ngoài. Khi trẻ có bất thường, việc thăm khám sớm giúp bác sĩ xác định nguyên nhân, đánh giá nguy cơ và can thiệp phù hợp, qua đó hạn chế các biến chứng có thể ảnh hưởng đến sức khỏe và sự phát triển của trẻ.