Nguyên nhân bị trĩ thường gặp và cách phòng ngừa hiệu quả

Bệnh trĩ là bệnh lý hậu môn trực tràng phổ biến, gây ra nhiều khó chịu như đau rát, chảy máu khi đại tiện và cảm giác vướng víu vùng hậu môn, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt và chất lượng cuộc sống. Tuy nhiên, không ít người chỉ tập trung xử lý triệu chứng mà chưa quan tâm đúng mức đến nguyên nhân bị trĩ, khiến bệnh dễ tái phát và tiến triển nặng theo thời gian. Cùng Trung tâm Tiêm chủng Long Châu tìm hiểu các yếu tố nguy cơ phổ biến gây bệnh trĩ, từ đó chủ động phòng ngừa và kiểm soát hiệu quả ngay từ sớm.

Nguyên nhân phổ biến gây ra bệnh trĩ

Bệnh trĩ hình thành do sự giãn quá mức của các tĩnh mạch vùng hậu môn trực tràng, dẫn đến ứ trệ máu và tạo thành búi trĩ. Tình trạng này thường là kết quả của nhiều yếu tố tác động kéo dài, thay vì xuất hiện đột ngột. Dưới đây là những nguyên nhân thường gặp nhất.

Yếu tố di truyền

Di truyền được xem là một trong những yếu tố nền tảng làm tăng nguy cơ mắc bệnh trĩ. Ở những người có tiền sử gia đình mắc trĩ, cấu trúc mô liên kết và thành mạch vùng hậu môn trực tràng có thể kém bền vững hơn bình thường. Điều này khiến các tĩnh mạch dễ bị giãn khi phải chịu áp lực kéo dài.

Tuy nhiên, di truyền không phải là yếu tố quyết định tuyệt đối. Nguy cơ mắc bệnh trĩ ở nhóm đối tượng này thường tăng cao khi kết hợp với các yếu tố khác như táo bón mạn tính, ít vận động hoặc thói quen sinh hoạt không lành mạnh. Do đó, việc chủ động phòng ngừa và điều chỉnh lối sống vẫn đóng vai trò then chốt.

Táo bón kéo dài

Táo bón mạn tính là một trong những nguyên nhân bị trĩ phổ biến nhất. Khi phân khô và cứng, người bệnh buộc phải rặn mạnh và ngồi lâu khi đi đại tiện. Điều này làm gia tăng áp lực trực tiếp lên các tĩnh mạch vùng hậu môn trực tràng, khiến chúng dần dần bị giãn và hình thành búi trĩ.

Không chỉ vậy, táo bón kéo dài còn làm rối loạn phản xạ đại tiện tự nhiên. Người bệnh có xu hướng nhịn đi tiêu hoặc phải dùng lực nhiều hơn, tạo ra vòng xoắn bệnh lý khiến tình trạng trĩ ngày càng nặng hơn. Nếu không được cải thiện kịp thời, táo bón không chỉ gây trĩ mà còn làm tăng nguy cơ nứt kẽ hậu môn và các rối loạn hậu môn trực tràng khác.

Tăng áp lực ổ bụng

Tăng áp lực ổ bụng là yếu tố quan trọng trong cơ chế hình thành bệnh trĩ. Tình trạng này thường gặp ở phụ nữ mang thai, người thừa cân béo phì, người thường xuyên mang vác vật nặng hoặc phải rặn nhiều khi đại tiện.

Trong thai kỳ, tử cung phát triển lớn dần sẽ chèn ép các tĩnh mạch vùng chậu, làm cản trở quá trình hồi lưu máu từ vùng hậu môn trực tràng. Đồng thời, sự thay đổi nội tiết tố cũng khiến nhu động ruột chậm lại, dễ gây táo bón. Đây là lý do vì sao phụ nữ mang thai và sau sinh có nguy cơ mắc trĩ cao hơn so với các đối tượng khác.

Ở người béo phì, lượng mỡ dư thừa ở vùng bụng làm gia tăng áp lực liên tục lên vùng chậu, từ đó thúc đẩy quá trình giãn tĩnh mạch và hình thành búi trĩ.

Tiêu chảy mạn tính

Trái ngược với táo bón, tiêu chảy kéo dài cũng có thể góp phần vào sự hình thành bệnh trĩ. Việc đi tiêu nhiều lần trong ngày khiến niêm mạc hậu môn bị kích thích liên tục, làm suy yếu lớp mô nâng đỡ và ảnh hưởng đến tuần hoàn máu tại khu vực này.

Bên cạnh đó, tình trạng viêm kích thích kéo dài có thể khiến vùng hậu môn dễ tổn thương hơn. Ở những người có cơ địa nhạy cảm hoặc đã có sẵn yếu tố nguy cơ, tiêu chảy mạn tính có thể làm tăng khả năng xuất hiện và tiến triển bệnh trĩ.

Lối sống ít vận động

Lối sống ít vận động là nguyên nhân bị trĩ ngày càng phổ biến trong xã hội hiện đại. Những người thường xuyên ngồi lâu như nhân viên văn phòng, tài xế hoặc người làm việc trước máy tính trong thời gian dài có nguy cơ cao bị ứ trệ tuần hoàn máu ở vùng chậu.

Việc ngồi liên tục nhiều giờ khiến máu khó lưu thông, các tĩnh mạch hậu môn trực tràng phải chịu áp lực lớn hơn. Nếu tình trạng này diễn ra thường xuyên và kéo dài, nguy cơ hình thành bệnh trĩ sẽ tăng lên rõ rệt, đặc biệt khi kết hợp với chế độ ăn uống thiếu khoa học.

Thói quen ăn uống và sinh hoạt không lành mạnh

Chế độ ăn thiếu chất xơ, ít rau xanh, trái cây và uống không đủ nước khiến hệ tiêu hóa hoạt động kém hiệu quả. Phân trở nên khô cứng, khó đào thải, từ đó làm tăng nguy cơ táo bón và thúc đẩy sự hình thành bệnh trĩ.

Ngoài ra, thói quen nhịn đại tiện, ngồi lâu trong nhà vệ sinh, sử dụng nhiều rượu bia hoặc thường xuyên ăn thực phẩm cay nóng cũng có thể làm tổn thương niêm mạc hậu môn. Những yếu tố này khiến các mạch máu dễ bị kích thích, giãn nở và làm nặng thêm các triệu chứng trĩ.

Các biến chứng của bệnh trĩ

Nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời, bệnh trĩ có thể gây ra nhiều biến chứng ảnh hưởng đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống, bao gồm:

• Chảy máu kéo dài và thiếu máu mạn tính: Mất máu lặp đi lặp lại khi đại tiện có thể khiến người bệnh mệt mỏi, hoa mắt, chóng mặt, giảm khả năng lao động.
• Sa búi trĩ: Búi trĩ sa ra ngoài hậu môn gây đau rát, vướng víu và khó khăn trong sinh hoạt hằng ngày.
• Huyết khối búi trĩ: Máu ứ đọng trong búi trĩ có thể hình thành cục máu đông, gây đau dữ dội vùng hậu môn.
• Viêm nhiễm hậu môn trực tràng: Vùng hậu môn bị tổn thương tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập, gây viêm, ngứa hoặc nhiễm trùng kéo dài.
• Hoại tử búi trĩ: Trong trường hợp nặng, búi trĩ bị tắc mạch kéo dài có thể dẫn đến hoại tử và cần can thiệp y tế.

Hướng dẫn phòng ngừa bệnh trĩ

Phòng ngừa bệnh trĩ cần được thực hiện sớm và duy trì lâu dài thông qua việc điều chỉnh lối sống và thói quen sinh hoạt:

• Bổ sung đầy đủ chất xơ từ rau xanh, trái cây tươi và ngũ cốc nguyên hạt.
• Uống đủ nước mỗi ngày để giúp phân mềm và dễ đào thải.
• Tránh ngồi hoặc đứng quá lâu, nên vận động nhẹ sau mỗi 45 - 60 phút làm việc.
• Tập thói quen đi đại tiện đúng giờ, không nhịn và không rặn mạnh.
• Duy trì vận động thể chất đều đặn như đi bộ, bơi lội, yoga.
• Hạn chế rượu bia, thực phẩm cay nóng.
• Giữ vệ sinh hậu môn sạch sẽ, lau rửa nhẹ nhàng sau khi đi vệ sinh.

Bệnh trĩ là bệnh lý phổ biến nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát và phòng ngừa nếu người bệnh hiểu rõ nguyên nhân bị trĩ và chủ động điều chỉnh lối sống từ sớm. Việc nhận diện các yếu tố nguy cơ như táo bón kéo dài, tăng áp lực ổ bụng, lối sống ít vận động hay thói quen ăn uống không lành mạnh sẽ giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh cũng như hạn chế biến chứng. Khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường ở vùng hậu môn, người bệnh nên thăm khám y tế để được đánh giá và tư vấn phù hợp, tránh để bệnh kéo dài gây ảnh hưởng đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống.