Nguyên nhân bị nấc cụt là gì và cách điều trị như thế nào?

Nấc cụt (hiccups) xảy ra khi cơ hoành co thắt không tự chủ, kết hợp với sự đóng đột ngột của nắp thanh môn, tạo ra âm thanh đặc trưng. Phần lớn các trường hợp không đáng lo ngại, nhưng nấc cụt kéo dài có thể liên quan đến những vấn đề sức khỏe cần được đánh giá.

Nấc cụt là gì?

Nấc cụt là hiện tượng cơ hoành co thắt lặp đi lặp lại ngoài ý muốn, khiến không khí đi vào phổi đột ngột và tạo thành tiếng nấc. Cơ hoành là cơ hô hấp nằm bên dưới phổi, ngăn cách khoang ngực với khoang bụng. Khi cơ hoành co lại, phổi tiếp nhận oxy, khi giãn ra, phổi thải khí carbon dioxide (CO₂). Nếu cơ hoành co thắt bất thường, thanh quản và dây thanh đóng lại đột ngột, tạo nên âm thanh đặc trưng của nấc cụt.

Nguyên nhân bị nấc cụt là gì?

Nguyên nhân bị nấc cụt có thể liên quan đến thói quen ăn uống, cảm xúc, sự thay đổi môi trường hoặc những vấn đề ảnh hưởng đến dây thần kinh và hệ thần kinh trung ương.

Những yếu tố gây nấc cụt ngắn hạn

Nấc cụt thường xuất hiện rồi tự khỏi, đôi khi không xác định được nguyên nhân cụ thể. Những yếu tố phổ biến có thể gây nấc cụt ngắn hạn gồm:

• Ăn quá nhiều hoặc ăn thức ăn cay;
• Uống rượu hoặc đồ uống có ga;
• Ăn, uống thực phẩm quá nóng hoặc quá lạnh;
• Nhiệt độ không khí thay đổi đột ngột;
• Nuốt nhiều không khí khi nhai kẹo cao su hoặc ăn uống;
• Cảm thấy phấn khích hoặc căng thẳng về cảm xúc.

Những yếu tố này có thể kích thích phản xạ nấc, khiến cơ hoành co thắt ngoài ý muốn.

Nguyên nhân nấc cụt kéo dài

Nấc cụt kéo dài có thể xuất phát từ tổn thương hoặc kích thích dây thần kinh phế vị, vốn có vai trò kiểm soát hoạt động của cơ hoành. Những yếu tố liên quan có thể bao gồm:

• Dị vật kích thích màng nhĩ;
• Kích ứng hoặc đau họng;
• Bướu cổ hoặc phì đại tuyến giáp;
• Trào ngược dạ dày;
• Khối u hoặc nang thực quản.

Ngoài ra, tổn thương hệ thần kinh trung ương, bao gồm não và tủy sống, cũng có thể làm suy giảm khả năng kiểm soát phản xạ nấc cụt.

Khi nào nấc cụt được xem là bất thường?

Thời gian kéo dài là một yếu tố quan trọng giúp đánh giá tình trạng nấc cụt. Cụ thể, hiện tượng này được chia thành ba mức độ:

• Nấc cụt cấp tính: Kéo dài dưới 48 giờ;
• Nấc cụt kéo dài: Tiếp diễn trên 48 giờ;
• Nấc cụt bất thường: Kéo dài trên một tháng.

Nấc cụt kéo dài có thể làm gián đoạn giấc ngủ, ảnh hưởng đến ăn uống và giảm chất lượng cuộc sống. Người mắc có thể cảm thấy mệt mỏi, chán ăn hoặc suy nhược. Người bị nấc cụt nên theo dõi diễn tiến và các triệu chứng đi kèm. Cần đi khám nếu xuất hiện những dấu hiệu sau:

• Nấc cụt liên tục, không dứt;
• Đau ngực hoặc đau bụng;
• Sụt cân hoặc mệt mỏi kéo dài;
• Khó nuốt hoặc nôn.

Đặc biệt, nếu nấc cụt kéo dài hơn 48 giờ, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được đánh giá và xác định nguyên nhân.

Những cách giúp ngưng cơn nấc cụt

Phần lớn các cơn nấc cụt ngắn hạn sẽ tự khỏi. Tuy nhiên, một số biện pháp tại nhà có thể được thử để hỗ trợ làm dịu tình trạng khó chịu. Chưa có phương pháp nào dưới đây được chứng minh chắc chắn có thể chấm dứt nấc cụt trong mọi trường hợp. Người bị nấc cụt có thể thử các cách sau:

• Nín thở;
• Uống một cốc nước;
• Ăn một thìa cà phê đường cát;
• Thở vào túi giấy;
• Thử thở hổn hển hoặc chủ động ợ hơi;
• Đưa đầu gối về phía ngực và giữ nguyên tư thế;
• Thực hiện động tác Valsalva bằng cách ngậm miệng, bịt mũi và chủ động thở ra;
• Thư giãn, hít thở chậm và có kiểm soát.

Hiệu quả của các biện pháp có thể khác nhau tùy từng người. Nếu nấc cụt không giảm hoặc tiếp tục kéo dài, không nên chỉ dựa vào các cách xử trí tại nhà. Khi nấc cụt kéo dài, bác sĩ sẽ đánh giá tình trạng sức khỏe và tìm nguyên nhân liên quan. Tùy trường hợp, các biện pháp được cân nhắc có thể bao gồm bơm hơi vào dạ dày, xoa bóp xoang động mạch cảnh ở cổ hoặc thực hiện xét nghiệm để phát hiện vấn đề sức khỏe tiềm ẩn. Một số trường hợp có thể cần dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ.

Khi nào cần áp dụng các biện pháp y tế chuyên sâu?

Đối với tình trạng nấc cụt kéo dài trên một tháng (nấc cụt mạn tính), bác sĩ có thể chỉ định thêm các phương pháp thăm dò để xác định nguyên nhân. Tùy vào triệu chứng và tình trạng sức khỏe, người bệnh có thể được thực hiện:

• Nội soi tiêu hóa: Kiểm tra các bất thường liên quan đến trào ngược dạ dày thực quản hoặc viêm thực quản.
• Xét nghiệm máu: Đánh giá nồng độ điện giải và chức năng gan, thận.
• Chẩn đoán hình ảnh: Chụp CT hoặc MRI vùng sọ não, lồng ngực khi nghi ngờ có tổn thương liên quan.

Ngoài ra, bác sĩ có thể cân nhắc sử dụng các thuốc như baclofen, gabapentin hoặc metoclopramide tùy theo nguyên nhân và tình trạng cụ thể. Người bệnh không nên tự ý dùng thuốc mà cần tuân thủ chỉ định và hướng dẫn của nhân viên y tế.

Nấc cụt thường tự khỏi sau một thời gian ngắn, nhưng tình trạng kéo dài trên 48 giờ hoặc đi kèm các dấu hiệu bất thường cần được thăm khám. Hiểu rõ nguyên nhân bị nấc cụt giúp mỗi người nhận biết các yếu tố khởi phát, theo dõi triệu chứng và chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ y tế khi cần thiết.