Người trưởng thành có nguy cơ nhiễm giun móc: Ai cần lưu ý?

Một số người trưởng thành có thói quen đi chân đất khi làm vườn hoặc đi lại trên bãi cỏ sau mưa mà chưa chú ý đến nguy cơ tiếp xúc với ký sinh trùng trong đất. Nhiều người cho rằng giun sán chủ yếu ảnh hưởng đến trẻ em do thói quen chơi đất hoặc chưa giữ vệ sinh cá nhân tốt.

Tuy nhiên, người trưởng thành vẫn có thể nhiễm giun sán, trong đó có giun móc. Ấu trùng giun móc có thể xuyên qua da khi tiếp xúc với đất bị nhiễm bẩn, thường gặp ở người đi chân đất hoặc làm việc trong môi trường có nguy cơ. Sau khi xâm nhập, ký sinh trùng phát triển trong cơ thể và có thể gây thiếu máu, đặc biệt khi nhiễm kéo dài.

Theo bác sĩ Phạm Uyển Trinh, thuộc Đội ngũ chuyên môn Long Châu: “Nhiều người lầm tưởng chỉ cần ăn chín uống sôi là đủ để phòng giun sán, nhưng với giun móc, con đường xâm nhập chính lại là qua da. Việc thiếu cảnh giác ở người trưởng thành, đặc biệt là những người làm việc trong môi trường tiếp xúc với đất, khiến họ trở thành nhóm đối tượng dễ bị bỏ sót trong việc tầm soát.”

Để hiểu rõ hơn vì sao người lớn vẫn đối mặt với nguy cơ này và cách nhận diện những dấu hiệu cảnh báo, chúng ta cần nhìn vào cơ chế lây truyền đặc thù của loài ký sinh trùng này.

Nghiên cứu mới ghi nhận điều gì về nguy cơ nhiễm giun móc?

Tỷ lệ nhiễm giun truyền qua đất trong nhóm khảo sát

Một nghiên cứu được công bố trên Tropical Biomedicine cho thấy giun truyền qua đất vẫn lưu hành tại một số địa phương ở Nam Bộ và Tây Nguyên. Trong số 1.241 người được khảo sát, tỷ lệ nhiễm giun truyền qua đất ghi nhận được là 7,2%.

Kết quả cho thấy nhiễm giun truyền qua đất không chỉ là vấn đề cần quan tâm ở trẻ em. Tuy nhiên, do khảo sát được thực hiện tại một số địa phương được lựa chọn, chưa thể suy rộng tỷ lệ này cho toàn bộ dân số Việt Nam.

Vì sao người trưởng thành trong độ tuổi lao động cần được chú ý?

Kết quả từ cuộc khảo sát trên chỉ ra rằng nhóm người từ 19 - 65 tuổi có tỷ lệ nhiễm giun truyền qua đất là 9,5%, con số này cao hơn so với nhóm từ 2-18 tuổi. Điều này cho thấy người trưởng thành trong độ tuổi lao động có những đặc điểm về môi trường sống và làm việc khiến họ dễ tiếp xúc với mầm bệnh. Sự chủ quan trong việc phòng ngừa, cộng với đặc thù công việc thường xuyên tiếp xúc với đất ẩm, khiến tỷ lệ nhiễm trong nhóm tuổi này trở thành một vấn đề sức khỏe cần được lưu tâm.

Sự khác biệt này gợi mở nhu cầu tìm hiểu thêm về các yếu tố liên quan đến nguy cơ nhiễm giun ở người trưởng thành. Việc tiếp xúc với đất có nguy cơ ô nhiễm trong quá trình lao động có thể là một yếu tố cần xem xét, bởi ấu trùng giun móc có khả năng xuyên qua da. Tuy nhiên, chưa nên xem đặc điểm nghề nghiệp hoặc thói quen sinh hoạt là nguyên nhân đã được chứng minh từ kết quả khảo sát này.

Giun móc lây truyền như thế nào và ai có nguy cơ cao?

Giun móc gây bệnh ở người, phổ biến là Necator americanus và Ancylostoma duodenale, chủ yếu lây truyền khi ấu trùng có khả năng gây nhiễm trong đất ô nhiễm xuyên qua da. Một số loài còn có thể lây qua đường tiêu hóa. Cần phân biệt giun móc ở người với giun móc từ động vật, vốn có thể gây hội chứng ấu trùng di chuyển dưới da.

Những nhóm cần chú ý nguy cơ gồm:

• Người làm nông nghiệp, làm vườn: Thường xuyên tiếp xúc với đất có nguy cơ ô nhiễm, nhất là khi đi chân đất.

• Người sống ở nơi vệ sinh môi trường hạn chế: Có nguy cơ tiếp xúc với đất nhiễm phân chứa mầm bệnh.

• Người sống tại vùng sau bão lũ: Nguy cơ có thể tăng nếu vệ sinh môi trường bị gián đoạn và đất bị ô nhiễm mầm bệnh. Tuy nhiên, không thể kết luận nguy cơ nhiễm giun móc tăng chỉ dựa vào việc khu vực vừa trải qua bão lũ.

Dấu hiệu nhiễm giun móc ở người trưởng thành cần lưu ý

Quá trình gây bệnh của giun móc diễn ra theo nhiều giai đoạn, từ da, phổi cho đến ruột, với các dấu hiệu tương ứng:

Ở người, ấu trùng giun móc gây bệnh đường ruột như Necator americanus và Ancylostoma duodenale có thể xuyên qua da và phát triển thành giun trưởng thành trong ruột. Trong khi đó, ấu trùng một số loài giun móc ký sinh ở chó, mèo như Ancylostoma braziliense có thể gây hội chứng ấu trùng di chuyển dưới da (cutaneous larva migrans), biểu hiện bằng các đường ngoằn ngoèo, đỏ và ngứa trên da.

Khi ấu trùng di chuyển qua hệ hô hấp để đến ruột, người bệnh có thể gặp các triệu chứng như ho hoặc đau họng. Khi đã định cư tại ruột, các triệu chứng tiêu hóa như đầy hơi, chướng bụng, đau bụng, buồn nôn hoặc tiêu chảy có thể xuất hiện. Tuy nhiên, nhiều trường hợp nhiễm giun móc ở người trưởng thành diễn ra âm thầm và không có triệu chứng điển hình trong thời gian dài.

Khi nào cần thăm khám và xét nghiệm giun móc?

Một trong những biến chứng nguy hiểm nhất của nhiễm giun móc là thiếu máu thiếu sắt mạn tính. Cơ chế của tình trạng này bắt nguồn từ việc giun móc bám vào niêm mạc ruột và hút máu của vật chủ. Việc mất máu kéo dài dẫn đến cạn kiệt dự trữ sắt, gây ra tình trạng thiếu máu. Ở người trưởng thành, nhiễm giun móc, đặc biệt khi nhiễm nhiều giun, có thể gây mất máu kéo dài, dẫn đến thiếu sắt và thiếu máu. 

Theo bác sĩ Phạm Uyển Trinh: “Khi một người trưởng thành thường xuyên cảm thấy mệt mỏi, da xanh xao, hụt hơi khi vận động mà không rõ nguyên nhân, đặc biệt nếu họ có tiền sử làm việc chân đất trong môi trường ẩm, việc thăm khám và xét nghiệm tìm ký sinh trùng là điều cần thiết để không bỏ lỡ chẩn đoán.”

Tình trạng này có thể làm giảm khả năng lao động; ở phụ nữ mang thai, thiếu máu có thể làm tăng nguy cơ bất lợi cho mẹ và thai nhi. Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào mức độ nhiễm và tình trạng sức khỏe của mỗi người.

Mệt mỏi, da xanh xao hoặc hụt hơi khi gắng sức có thể là dấu hiệu thiếu máu do nhiều nguyên nhân. Nếu có thêm tiền sử thường xuyên tiếp xúc với đất, người bệnh nên đi khám để được đánh giá và thực hiện xét nghiệm phù hợp, thay vì tự kết luận nhiễm giun móc.

Nên cân nhắc đi khám nếu:

• Có các tổn thương da dạng đường ngoằn ngoèo, ngứa sau khi tiếp xúc với đất.

• Có dấu hiệu thiếu máu (da xanh, mệt mỏi) kèm theo thói quen làm việc trong môi trường nguy cơ.

• Sống trong vùng dịch tễ có tỷ lệ nhiễm giun sán cao.

Cách phòng ngừa nhiễm giun móc trong sinh hoạt và lao động

Để bảo vệ cơ thể khỏi sự xâm nhập của giun móc, việc kết hợp giữa vệ sinh cá nhân và bảo hộ lao động là then chốt:

• Sử dụng giày dép: Đây là biện pháp trực tiếp nhất để ngăn chặn ấu trùng xuyên qua da bàn chân. Việc mang giày dép phù hợp được ghi nhận có liên quan đến việc giảm nguy cơ nhiễm giun móc.
• Vệ sinh cá nhân và môi trường: Sử dụng xà phòng để rửa tay sau khi đi vệ sinh, giữ móng tay ngắn và sạch, đồng thời không phóng uế bừa bãi ra môi trường. Xử lý nước sinh hoạt và vệ sinh môi trường đúng cách, đặc biệt là sau các đợt bão lũ.
• Điều trị định kỳ: Tại các vùng lưu hành bệnh, các chiến lược kiểm soát khuyến cáo điều trị tẩy giun định kỳ cho những đối tượng có nguy cơ. Các loại thuốc như mebendazole hoặc albendazole thường được sử dụng để loại bỏ ký sinh trùng và giảm gánh nặng bệnh tật.

Việc tuân thủ các biện pháp phòng ngừa này không chỉ bảo vệ cá nhân mà còn góp phần cắt đứt chu kỳ lây truyền của giun sán trong cộng đồng.

Người trưởng thành có nguy cơ nhiễm giun móc khi thường xuyên tiếp xúc với đất ô nhiễm, đặc biệt nếu đi chân đất khi làm vườn hoặc lao động. Vì vậy, mang giày dép phù hợp và giữ vệ sinh môi trường là những biện pháp cần thiết để giảm nguy cơ lây nhiễm. Nếu xuất hiện các dấu hiệu như mệt mỏi, da xanh xao hoặc hụt hơi, bạn nên thăm khám bác sĩ để được đánh giá và xét nghiệm khi cần thiết.

Trao đổi với bác sĩ về việc tẩy giun định kỳ và tầm soát thiếu máu nếu bạn thường xuyên làm việc trong môi trường tiếp xúc với đất ẩm.

Tình huống mở đầu mang tính minh họa, không đại diện cho một cá nhân cụ thể.