Làm gì để giảm ho đêm cho trẻ?

Một buổi tối yên tĩnh thường bị phá vỡ khi đứa trẻ vừa chìm vào giấc ngủ thì bắt đầu những cơn ho húng hắng, rồi dần trở nên dồn dập. Cha mẹ thường có thói quen vỗ về, cho uống thêm nước hoặc đơn giản là tin rằng chỉ cần trẻ hết sốt, hết sổ mũi vào ban ngày thì những cơn ho đêm sẽ tự biến mất theo thời gian.

Tuy nhiên, thực tế y khoa cho thấy ho đêm không chỉ là "di chứng" nhẹ nhàng của một trận cảm lạnh. Khi trẻ nằm xuống, các cơ chế sinh lý trong cơ thể thay đổi, khiến những vấn đề vốn im lặng vào ban ngày trở nên trầm trọng hơn, gây gián đoạn giấc ngủ và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của trẻ.

Theo bác sĩ Nguyễn Đức Hậu, thuộc Đội ngũ chuyên môn Long Châu: "Không phải mọi cơn ho đêm đều là biểu hiện của viêm đường hô hấp cấp tính; nhiều trường hợp là dấu hiệu của các bệnh lý mãn tính hoặc phản ứng của cơ thể với tư thế nằm mà cha mẹ dễ dàng bỏ qua."

Để biết cách giảm ho đêm cho trẻ an toàn, trước hết cần hiểu rõ điều gì đang xảy ra trong cơ thể trẻ khi bóng tối buông xuống.

Vì sao trẻ thường ho nhiều về đêm?

Trẻ thường ho nhiều hơn về đêm do nhiều nguyên nhân liên quan đến đường hô hấp và các bệnh lý khác, phổ biến gồm:

Ho sau cảm lạnh và viêm mũi xoang

Khi trẻ bị cảm lạnh hoặc viêm mũi xoang, dịch nhầy tích tụ trong xoang và hốc mũi. Vào ban ngày, trẻ vẫn có thể khạc hoặc xì mũi ra ngoài. Một số trường hợp viêm mũi và xoang kéo dài có thể dẫn đến hội chứng ho đường hô hấp trên, trước đây được gọi là hội chứng chảy dịch mũi sau. Hiện tượng này kích thích các thụ thể ho ở vùng họng, gây ra những cơn ho kéo dài để tống xuất dịch nhầy ra khỏi đường thở.

Hen, dị ứng và trào ngược dạ dày thực quản

Một số trẻ gặp tình trạng ho đêm do đường thở nhạy cảm hơn. Trong hen phế quản thể ho, ho có thể là triệu chứng duy nhất, thường xuất hiện thành cơn khi thời tiết thay đổi hoặc về đêm.

Một nguyên nhân ít được chú ý hơn là trào ngược dạ dày thực quản (GERD). Ở trường hợp này, dịch dạ dày trào ngược lên thực quản có thể liên quan đến triệu chứng ho, đặc biệt khi nằm.

Làm gì để giảm ho đêm cho trẻ?

Các biện pháp giảm ho đêm cho trẻ tập trung vào chăm sóc đường hô hấp, cải thiện môi trường ngủ và sử dụng thuốc an toàn theo độ tuổi.

Vệ sinh mũi và bổ sung đủ dịch phù hợp với độ tuổi

Việc làm sạch đường hô hấp trên trước khi ngủ là bước then chốt để giảm lượng dịch chảy xuống họng. Cha mẹ có thể sử dụng nước muối sinh lý để nhỏ mũi, kết hợp hút dịch mũi nhẹ nhàng ở trẻ nhỏ khi cần; trẻ lớn có thể vệ sinh hoặc rửa mũi bằng phương pháp phù hợp với độ tuổi.

Đồng thời, đảm bảo trẻ uống đủ nước theo nhu cầu độ tuổi. Điều này giúp làm ẩm niêm mạc họng và làm loãng đờm. Tuy nhiên, cần hạn chế cho trẻ uống quá nhiều nước ngay sát giờ đi ngủ để tránh làm gián đoạn giấc ngủ do đi vệ sinh.

Điều chỉnh môi trường ngủ và tránh tác nhân kích thích

Môi trường phòng ngủ đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát các tác nhân gây dị ứng. Nên giữ phòng thoáng mát, tránh dùng nước hoa xịt phòng hoặc đốt nhang gần nơi trẻ ngủ.

Có nên dùng mật ong hoặc thuốc giảm ho cho trẻ?

Mật ong có thể giúp làm dịu niêm mạc họng và giảm ho ở trẻ trên 1 tuổi. Tuy nhiên, không cho trẻ dưới 12 tháng tuổi dùng mật ong do nguy cơ ngộ độc botulinum ở trẻ nhũ nhi. Bào tử vi khuẩn có thể phát triển trong ruột và sinh độc tố gây bệnh.

Về thuốc giảm ho, nhiều loại thuốc phối hợp nhiều thành phần hiện nay có thể chứa những hoạt chất không phù hợp, làm tăng nguy cơ gặp tác dụng phụ.

Theo bác sĩ Nguyễn Đức Hậu: "Cha mẹ không nên tự ý mua thuốc ức chế ho hoặc thuốc kháng sinh cho trẻ mà không có chỉ định. Việc sử dụng thuốc ức chế ho không phù hợp, đặc biệt khi trẻ ho có đờm, có thể ảnh hưởng đến khả năng tống xuất dịch tiết đường hô hấp và làm chậm việc phát hiện nguyên nhân gây ho."

Khi nào trẻ ho đêm cần được đưa đi khám?

Trẻ ho đêm cần được thăm khám khi xuất hiện dấu hiệu bất thường hoặc tình trạng ho kéo dài, tái diễn nhiều lần.

Dấu hiệu khó thở và các biểu hiện bất thường cần lưu ý

Ho về đêm ở trẻ có thể giảm dần khi các nguyên nhân như cảm lạnh hoặc kích ứng đường hô hấp được cải thiện. Tuy nhiên, cha mẹ không nên chủ quan nếu trẻ ho đêm kèm theo các dấu hiệu bất thường. Cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay nếu xuất hiện các biểu hiện sau:

• Thở nhanh, thở co lõm lồng ngực hoặc cánh mũi phập phồng.

• Có tiếng thở rít hoặc khò khè rõ rệt khi thở ra.

• Sốt cao không hạ hoặc môi, móng tay có dấu hiệu tím tái.

Ho kéo dài hoặc tái diễn cần đánh giá nguyên nhân

Nếu cơn ho kéo dài trên 2 đến 3 tuần hoặc thường xuyên tái phát mỗi khi chuyển mùa, đây có thể là dấu hiệu của hen suyễn, dị ứng mạn tính hoặc các vấn đề về cấu trúc đường thở. Việc thăm khám lâm sàng và khai thác tiền sử bệnh lý giúp xác định nguyên nhân, từ đó đưa ra phác đồ điều trị phù hợp thay vì chỉ điều trị triệu chứng.

Phòng ngừa một số bệnh truyền nhiễm gây biến chứng hô hấp ở trẻ

Tiêm chủng theo khuyến cáo phù hợp với độ tuổi

Nhiều bệnh truyền nhiễm như cúm, phế cầu hay RSV có thể gây viêm đường hô hấp dưới, dẫn đến những cơn ho đêm nghiêm trọng và làm tăng nguy cơ nhập viện.

Duy trì các biện pháp phòng bệnh hô hấp

Ngoài tiêm chủng, việc duy trì vệ sinh cá nhân như rửa tay thường xuyên, đeo khẩu trang nơi công cộng và hạn chế tiếp xúc với khói thuốc lá giúp bảo vệ niêm mạc đường hô hấp của trẻ, giảm thiểu các yếu tố kích ứng gây ho.

Việc giảm ho đêm cho trẻ không nằm ở những loại thuốc "cắt cơn" nhanh chóng, mà bắt đầu từ việc nhận diện đúng nguyên nhân và áp dụng các biện pháp chăm sóc an toàn. Khi hiểu rõ cơ thể trẻ, cha mẹ sẽ biết khi nào cần kiên nhẫn chăm sóc tại nhà và khi nào cần sự can thiệp chuyên sâu của y khoa.

Đưa trẻ đến Trung tâm Tiêm chủng Long Châu để được tư vấn lịch tiêm chủng phòng bệnh hô hấp phù hợp với độ tuổi và tình trạng sức khỏe. Cha mẹ có thể liên hệ Tiêm chủng Long Châu để tìm hiểu về các loại vắc xin phòng bệnh và lịch tiêm theo khuyến cáo.

Tình huống mở đầu mang tính minh họa, không đại diện cho một cá nhân cụ thể.