Ngủ nửa tỉnh nửa mê là gì? Có nguy hiểm không?

Trong cuộc sống hiện đại, nhịp sinh hoạt thất thường, áp lực công việc và thói quen thiếu ngủ khiến không ít người rơi vào trạng thái ngủ chập chờn, tỉnh không hẳn mà mê cũng không sâu. Nhiều trường hợp chỉ xem đây là biểu hiện mệt mỏi thoáng qua, nhưng thực tế, tình trạng ngủ nửa tỉnh nửa mê đang ngày càng phổ biến và có thể phản ánh những rối loạn tiềm ẩn về sức khỏe nếu kéo dài hoặc xuất hiện bất thường.

Ngủ nửa tỉnh nửa mê là trạng thái như thế nào?

Ngủ nửa tỉnh nửa mê là cách gọi dân gian để mô tả trạng thái lơ mơ giữa ngủ và thức. Người ở trạng thái này thường:

• Không ngủ sâu như giấc ngủ bình thường;
• Không tỉnh táo hoàn toàn để giao tiếp rõ ràng;
• Phản ứng chậm, trả lời lộn xộn hoặc không đúng câu hỏi;
• Có thể mở mắt thoáng qua, nghe thấy âm thanh xung quanh nhưng khó tập trung.

Khác với giấc ngủ sinh lý thông thường, người ngủ nửa tỉnh nửa mê khó tỉnh táo hoàn toàn dù được gọi hoặc lay nhẹ. Đồng thời, tình trạng này cũng khác với hôn mê vì người bệnh vẫn còn khả năng đáp ứng nhất định với môi trường xung quanh.

Nguyên nhân gây ra tình trạng ngủ nửa tỉnh nửa mê

Ngủ nửa tỉnh nửa mê không tự xuất hiện mà thường là hậu quả của những yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động của não bộ. Não rất nhạy cảm với việc thiếu oxy, thiếu năng lượng và sự rối loạn môi trường bên trong cơ thể. Chỉ một thay đổi nhỏ cũng có thể khiến giấc ngủ và ý thức trở nên chập chờn.

Thiếu ngủ và mệt mỏi kéo dài

Đây là nguyên nhân phổ biến nhất và thường ít nguy hiểm. Khi cơ thể thiếu ngủ, stress kéo dài hoặc làm việc quá sức, não không có đủ thời gian phục hồi. Hệ quả là giấc ngủ trở nên nông, chập chờn, dễ rơi vào trạng thái ngủ nửa tỉnh nửa mê. 

Người làm việc ca đêm, học tập căng thẳng, mệt mỏi hoặc chịu áp lực tâm lý kéo dài rất dễ gặp tình trạng này. Nếu nguyên nhân chỉ do thiếu ngủ, trạng thái này thường cải thiện rõ rệt sau khi nghỉ ngơi đầy đủ và điều chỉnh thói quen sinh hoạt.

Hạ đường huyết và rối loạn chuyển hóa

Não sử dụng đường làm nguồn năng lượng chính. Khi lượng đường trong máu giảm quá thấp, não không đủ năng lượng để duy trì sự tỉnh táo, dẫn đến buồn ngủ bất thường, lơ mơ, ngủ gật nhưng không ngủ sâu.

Tình trạng này thường gặp ở người mắc bệnh tiểu đường, người nhịn ăn lâu, ăn uống thất thường hoặc vận động quá sức. Ngoài ra, rối loạn điện giải, suy gan hoặc suy thận cũng khiến các chất độc tích tụ trong máu, ảnh hưởng trực tiếp đến não và gây ra trạng thái ngủ nửa tỉnh nửa mê.

Tác dụng phụ của thuốc, rượu bia và chất kích thích

Một số loại thuốc có tác dụng an thần, giảm đau, chống dị ứng hoặc thuốc tâm thần có thể làm chậm hoạt động thần kinh, khiến người dùng buồn ngủ, lơ mơ và ngủ không sâu.

Rượu bia và các chất kích thích cũng là nguyên nhân thường gặp. Chúng ức chế hệ thần kinh trung ương, khiến giấc ngủ bị rối loạn, dễ rơi vào trạng thái ngủ nửa tỉnh nửa mê, đặc biệt ở người thể trạng yếu hoặc đang dùng thuốc điều trị bệnh.

Nhiễm trùng và sốt cao

Khi cơ thể bị nhiễm trùng, phản ứng viêm và độc tố sinh ra có thể tác động đến não. Người bệnh thường kèm theo sốt cao, mệt mỏi, đau đầu và thay đổi mức độ tỉnh táo, biểu hiện bằng giấc ngủ chập chờn, lơ mơ.

Ở người cao tuổi và trẻ nhỏ, chỉ một đợt nhiễm trùng tưởng chừng không nghiêm trọng cũng có thể gây ngủ nửa tỉnh nửa mê do khả năng thích nghi của cơ thể kém hơn.

Tai biến mạch máu não và chấn thương đầu

Đây là nhóm nguyên nhân nguy hiểm nhất. Đột quỵ, xuất huyết não hoặc chấn thương đầu có thể làm gián đoạn nguồn máu và oxy nuôi não. Khi đó, người bệnh có thể rơi vào trạng thái lơ mơ, ngủ gà ngủ gật, gọi khó tỉnh. Nếu ngủ nửa tỉnh nửa mê đi kèm các dấu hiệu như méo miệng, nói khó, yếu liệt tay chân, đau đầu dữ dội hoặc mất thăng bằng, cần coi đây là tình huống cấp cứu.

Tóm lại, ngủ nửa tỉnh nửa mê là trạng thái có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, từ những yếu tố lành tính như thiếu ngủ, mệt mỏi cho đến các vấn đề nghiêm trọng liên quan đến chuyển hóa, nhiễm trùng hoặc tổn thương não.

Dù xuất hiện thoáng qua hay kéo dài, đây đều là dấu hiệu cho thấy hoạt động của não bộ đang bị ảnh hưởng. Việc nhận diện đúng nguyên nhân, theo dõi sát diễn tiến và thăm khám kịp thời khi có biểu hiện bất thường sẽ giúp hạn chế rủi ro và bảo vệ sức khỏe một cách an toàn.

Ngủ nửa tỉnh nửa mê có nguy hiểm không?

Mức độ nguy hiểm phụ thuộc chủ yếu vào nguyên nhân. Nếu chỉ do thiếu ngủ hoặc mệt mỏi, tình trạng này thường lành tính và hồi phục hoàn toàn sau khi nghỉ ngơi.

Tuy nhiên, nếu ngủ nửa tỉnh nửa mê liên quan đến rối loạn chuyển hóa, nhiễm trùng nặng hoặc tổn thương não, nguy cơ biến chứng sẽ cao hơn nhiều. Rối loạn ý thức kéo dài có thể làm tăng nguy cơ té ngã, chấn thương, bỏ lỡ “thời điểm vàng” điều trị và ảnh hưởng lâu dài đến trí nhớ, khả năng nhận thức. Vì vậy, không nên chủ quan khi tình trạng này xuất hiện đột ngột, kéo dài hoặc ngày càng nặng.

Nên làm gì khi người thân ngủ nửa tỉnh nửa mê quá lâu?

Khi gặp tình huống này, cần bình tĩnh và xử trí đúng cách:

• Đặt người bệnh ở nơi an toàn, tránh té ngã hoặc va chạm;
• Gọi hỏi nhẹ nhàng để kiểm tra mức độ đáp ứng;
• Quan sát các dấu hiệu bất thường như sốt cao, co giật, yếu liệt, khó thở;
• Không tự ý cho dùng thêm thuốc hoặc chất kích thích khi chưa rõ nguyên nhân;
• Đưa người bệnh đến cơ sở y tế nếu tình trạng kéo dài, nặng dần hoặc xuất hiện đột ngột

Đặc biệt, với người cao tuổi hoặc người có bệnh nền, bất kỳ thay đổi nào về mức độ tỉnh táo cũng cần được thăm khám sớm.

Ngủ nửa tỉnh nửa mê không phải lúc nào cũng là tình trạng vô hại. Đây có thể chỉ là biểu hiện của mệt mỏi, thiếu ngủ thoáng qua, nhưng cũng có thể là dấu hiệu cảnh báo sớm của những vấn đề nghiêm trọng liên quan đến não bộ và chuyển hóa. Hiểu đúng, theo dõi sát và xử trí kịp thời sẽ giúp giảm thiểu rủi ro và bảo vệ sức khỏe cho người bệnh.