Lé kim là gì? Cách nhận biết và cải thiện mắt lé kim hiệu quả

Đôi mắt đóng vai trò quan trọng trong khả năng quan sát giao tiếp và thể hiện cảm xúc. Khi sự phối hợp giữa hai mắt không đồng đều dù chỉ ở mức nhẹ cũng có thể gây ra nhiều hệ lụy về thị giác và chất lượng cuộc sống. Một trong những tình trạng thường bị xem nhẹ chính là lé mức độ nhẹ khiến nhiều người chậm trễ trong việc can thiệp đúng cách.

Mắt lé kim là gì?

Mắt lé kim, hay còn gọi là strabismus mức độ nhẹ, là tình trạng hai mắt không nhìn cùng một hướng do sự mất cân bằng giữa các cơ vận nhãn. Khi đó, một mắt nhìn thẳng trong khi mắt còn lại lệch nhẹ sang trong, sang ngoài, lên trên hoặc xuống dưới. Độ lệch thường nhỏ nên khó nhận biết ở khoảng cách xa hoặc trong điều kiện ánh sáng không rõ.

Về mặt sinh lý, mắt lé kim xảy ra khi các cơ ngoại nhãn hoạt động không đồng bộ khiến trục nhãn cầu không song song. Người mắc có thể gặp tình trạng nhìn mờ thoáng qua, mỏi mắt, giảm khả năng tập trung khi làm việc kéo dài. Ở một số trường hợp, hệ thần kinh sẽ tự ức chế hình ảnh từ mắt lệch dẫn đến nguy cơ giảm thị lực chức năng nếu kéo dài.

Ngoài ảnh hưởng thị giác, yếu tố tâm lý cũng là vấn đề đáng lưu ý. Người bệnh, đặc biệt là trẻ em và thanh thiếu niên có thể cảm thấy tự ti về ngoại hình, từ đó ảnh hưởng đến giao tiếp và chất lượng cuộc sống.

Nguyên nhân bị lé kim

Mắt lé không phải là một tình trạng đơn lẻ mà thường xuất phát từ nhiều yếu tố phối hợp. Việc xác định đúng nguyên nhân đóng vai trò quan trọng trong lựa chọn phương pháp điều trị.

Do bẩm sinh

Mắt lé kim bẩm sinh thường xuất hiện sớm trong những tháng đầu đời. Nguyên nhân có thể liên quan đến rối loạn phát triển hệ thần kinh trung ương hoặc tổn thương các dây thần kinh chi phối vận động mắt. Khi các cơ không phát triển cân xứng, trục nhìn của hai mắt sẽ bị lệch ngay từ giai đoạn đầu.

Do di truyền

Yếu tố di truyền được ghi nhận khá phổ biến. Nếu trong gia đình có người thân trực hệ bị lé mắt thì nguy cơ mắc ở thế hệ sau sẽ cao hơn. Tuy nhiên, di truyền không phải lúc nào cũng biểu hiện rõ ràng mà có thể chỉ xuất hiện ở mức độ nhẹ.

Bệnh về mắt

Nhiều bệnh lý tại mắt có thể là nguyên nhân gián tiếp gây lé kim. Đục thủy tinh thể, sẹo giác mạc, u nguyên bào võng mạc hoặc bất đồng khúc xạ là những yếu tố thường gặp. Các tật khúc xạ nặng như cận thị, viễn thị, loạn thị không được chỉnh kính đúng cách sẽ làm hai mắt hoạt động không đồng đều dẫn đến lệch trục nhìn.

Bệnh về mạch máu

Một số bệnh toàn thân như tăng huyết áp và đái tháo đường có thể gây tổn thương vi mạch và dây thần kinh vận nhãn. Khi chức năng điều khiển cơ mắt bị ảnh hưởng, khả năng phối hợp giữa hai mắt sẽ suy giảm và gây lé.

Ngoài các nguyên nhân trên, cần lưu ý một số trường hợp chỉ là giả lé do đặc điểm giải phẫu khuôn mặt như sống mũi thấp, nếp da mí che góc trong khiến cảm giác mắt bị lệch dù trục nhãn cầu hoàn toàn bình thường.

Cách nhận biết mắt lé kim

Nhận biết sớm tình trạng mắt lé kim sẽ giúp hạn chế nguy cơ ảnh hưởng thị lực lâu dài. Các dấu hiệu thường không rầm rộ nhưng có thể quan sát được nếu chú ý kỹ.

Biểu hiện thường gặp nhất là hai mắt không nhìn về cùng một hướng - đặc biệt rõ khi người bệnh mệt mỏi hoặc tập trung nhìn gần. Một số người có cảm giác nhìn đôi hoặc hình ảnh chồng lên nhau do hai mắt không hợp thị tốt.

Ở vài trường hợp, mắt có thể trông thụt nhẹ hoặc lồi nhẹ gây mất cân xứng khuôn mặt. Trẻ nhỏ có thể gặp khó khăn khi tập trung nhìn đồ vật học tập, chậm tiếp thu hơn so với bình thường. Đau đầu, đau mắt, mỏi mắt sau khi đọc sách hoặc sử dụng thiết bị điện tử kéo dài cũng là dấu hiệu gợi ý. 

Ngoài ra, chuyển động hai mắt không đồng đều khi nhìn theo vật di chuyển là một biểu hiện quan trọng cần được thăm khám chuyên khoa.

Biện pháp cải thiện tình trạng mắt lé kim

Lé kim được xem là mức độ nhẹ nên có thể cải thiện bằng nhiều phương pháp khác nhau, tùy nguyên nhân và độ tuổi. Việc phối hợp giữa luyện tập, điều chỉnh thói quen sinh hoạt và can thiệp y tế khi cần thiết sẽ giúp mang lại hiệu quả tối ưu.

Tập bịt mắt và nhìn vào một điểm

Bài tập này thường áp dụng khi lé kim liên quan đến tật khúc xạ. Người bệnh cần được đo và chỉnh kính phù hợp trước khi luyện tập. Mỗi ngày dành khoảng 20 - 30 phút bịt một bên mắt và dùng mắt còn lại tập trung nhìn vào một điểm cố định trên tường. Việc tiến, lùi khoảng cách giúp tăng khả năng điều tiết và phối hợp của cơ mắt.

Quan sát đồ vật dạng chuỗi

Bài tập này giúp cải thiện khả năng phối hợp vận động của hai mắt. Người tập quan sát các vật thể sắp xếp theo hàng như hàng cây, dãy nhà hoặc các vật đặt liên tiếp. Ánh nhìn di chuyển lần lượt từ vật này sang vật khác một cách chậm rãi và có kiểm soát. Duy trì đều đặn giúp hạn chế tác động tiêu cực của tật khúc xạ và lé nhẹ.

Rèn luyện tâm lý

Yếu tố tâm lý có ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả điều trị. Sự tự ti, lo lắng kéo dài có thể làm giảm động lực luyện tập và theo dõi điều trị. Người bệnh cần được tư vấn đúng để hiểu rằng tình trạng này có thể cải thiện. Tinh thần lạc quan và sự kiên trì đóng vai trò quan trọng trong quá trình phục hồi.

Lối sống lành mạnh

Chế độ sinh hoạt hợp lý giúp bảo vệ và duy trì sức khỏe thị giác. Người bệnh nên ngủ đủ giấc, làm việc trong môi trường đủ ánh sáng và hạn chế sử dụng thiết bị điện tử liên tục trong thời gian dài. Việc bổ sung các vitamin có lợi cho mắt như vitamin A, vitamin E, lutein và omega 3 cũng hỗ trợ chức năng thị giác tốt hơn.

Phẫu thuật

Trong những trường hợp lé kim không đáp ứng với các biện pháp bảo tồn hoặc ảnh hưởng rõ đến thẩm mỹ và thị lực, phẫu thuật có thể được chỉ định. Phẫu thuật nhằm điều chỉnh lại các cơ vận nhãn đưa trục mắt về vị trí cân đối. Một số trường hợp có thể kết hợp các kỹ thuật tạo hình mí hoặc mở rộng góc mắt để tăng hiệu quả thẩm mỹ.

Trước khi phẫu thuật, người bệnh cần được thăm khám chuyên khoa mắt để đánh giá toàn diện chức năng thị giác và mức độ lệch. Việc can thiệp chỉ nên thực hiện tại cơ sở y tế uy tín với bác sĩ có chuyên môn để hạn chế biến chứng cũng như giúp đạt kết quả lâu dài.

Hy vọng qua bài viết này, bạn đã biết được lé kim là gì cùng cách nhận biết và cải thiện hiệu quả. Mặc dù lé kim là dạng lé nhẹ nhưng không nên chủ quan. Việc nhận biết sớm xác định đúng nguyên nhân và lựa chọn phương pháp cải thiện phù hợp sẽ giúp bảo vệ thị lực và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh. Thăm khám chuyên khoa định kỳ là bước quan trọng để theo dõi và can thiệp kịp thời khi cần thiết.