Khi nào cần thực hiện xét nghiệm đo nồng độ enzyme aldolase?

Aldolase là enzyme có mặt chủ yếu trong mô cơ và một phần ở gan, tham gia vào quá trình chuyển hóa đường. Khi tế bào cơ bị tổn thương, nồng độ aldolase trong máu có thể thay đổi. Do đó, xét nghiệm này thường được cân nhắc trong một số tình huống lâm sàng nhất định.

Xét nghiệm đo nồng độ enzyme aldolase là gì? 

Xét nghiệm đo nồng độ enzyme aldolase là xét nghiệm máu nhằm đo lượng enzyme aldolase có trong huyết thanh. Aldolase là một enzyme tham gia vào quá trình chuyển hóa đường glucose để tạo năng lượng cho cơ thể, tập trung nhiều nhất ở cơ xương, gan và một số mô khác. Khi tế bào cơ bị tổn thương hoặc viêm, enzyme aldolase sẽ bị giải phóng vào máu, làm cho nồng độ enzyme này trong kết quả xét nghiệm tăng lên đáng kể.

Bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm đo nồng độ enzyme aldolase trong nhiều tình huống lâm sàng khác nhau. Cụ thể, xét nghiệm này được sử dụng để phát hiện tổn thương cơ, hỗ trợ chẩn đoán các bệnh viêm cơ như viêm đa cơ và viêm da cơ, theo dõi tiến triển của bệnh loạn dưỡng cơ, đánh giá hiệu quả điều trị ở người bệnh cơ và hỗ trợ phân biệt nguyên nhân gây tăng men cơ giữa các bệnh lý khác nhau.

Nồng độ aldolase tăng trong máu thường liên quan đến một số tình trạng bệnh lý như viêm cơ tự miễn, loạn dưỡng cơ, tổn thương cơ do chấn thương hoặc vận động cường độ cao, một số bệnh gan và các rối loạn chuyển hóa hiếm gặp. Tuy nhiên, xét nghiệm này thường được kết hợp với các xét nghiệm bổ trợ khác như creatine kinase, AST và ALT để tăng độ chính xác trong chẩn đoán, thay vì được sử dụng đơn độc.

Giá trị bình thường của aldolase có thể khác nhau giữa các phòng xét nghiệm, nhưng thường dao động khoảng từ 1,0 đến 7,5 U/L ở người lớn. Cần nhấn mạnh rằng kết quả luôn phải được bác sĩ diễn giải trong bối cảnh triệu chứng lâm sàng cụ thể của từng người bệnh, không nên tự đánh giá dựa trên con số đơn lẻ.

Khi nào cần thực hiện xét nghiệm đo nồng độ enzyme aldolase?

Xét nghiệm thường được chỉ định khi người bệnh xuất hiện các dấu hiệu bất thường liên quan đến cơ mà chưa tìm được nguyên nhân rõ ràng. Các triệu chứng điển hình bao gồm:

• Yếu cơ không rõ nguyên nhân, đặc biệt ở các nhóm cơ lớn.
• Đau cơ kéo dài dai dẳng không liên quan đến vận động.
• Khó leo cầu thang hoặc đứng dậy từ tư thế ngồi xổm.
• Mệt mỏi cơ xuất hiện nhanh ngay cả sau các hoạt động thể lực nhẹ.

Ở người bệnh đã được chẩn đoán viêm cơ hoặc loạn dưỡng cơ, xét nghiệm đo nồng độ enzyme aldolase được dùng định kỳ để theo dõi mức độ hoạt động của bệnh và đánh giá xem phác đồ điều trị hiện tại có đang phát huy hiệu quả hay không. Ngoài ra, xét nghiệm cũng được chỉ định khi bác sĩ nghi ngờ viêm da cơ, viêm đa cơ hoặc các bệnh cơ liên quan đến rối loạn miễn dịch.

Hiện nay, xét nghiệm creatine kinase thường được sử dụng phổ biến hơn để đánh giá tổn thương cơ vì tính đặc hiệu cao hơn. Tuy nhiên, trong một số trường hợp viêm cơ mạn tính, nồng độ aldolase có thể tăng trong khi creatine kinase vẫn ở mức bình thường. Chính vì vậy, xét nghiệm đo nồng độ enzyme aldolase vẫn giữ vai trò hỗ trợ quan trọng trong những tình huống lâm sàng đặc thù mà các xét nghiệm khác chưa đủ để kết luận.

Quy trình thực hiện, cách chuẩn bị và cách đọc kết quả xét nghiệm aldolase

Quy trình thực hiện

Xét nghiệm được thực hiện bằng cách lấy mẫu máu từ tĩnh mạch, thường ở vùng khuỷu tay. Toàn bộ quá trình lấy máu chỉ mất vài phút, không cần gây mê và kết quả thường có trong ngày, giúp bác sĩ sớm có cơ sở để định hướng chẩn đoán.

Cách chuẩn bị trước khi xét nghiệm

Để đảm bảo kết quả chính xác, người bệnh nên lưu ý một số điều trước khi thực hiện xét nghiệm:

• Thông báo đầy đủ cho bác sĩ về các loại thuốc đang sử dụng, vì một số thuốc có thể ảnh hưởng đến nồng độ aldolase.
• Tránh vận động mạnh hoặc tập thể dục cường độ cao trong vòng 24 giờ trước khi lấy máu, vì hoạt động thể lực có thể làm tăng chỉ số tạm thời và dẫn đến kết quả sai lệch.
• Tuân thủ hướng dẫn nhịn ăn nếu cơ sở y tế có yêu cầu.

Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến kết quả

Ngoài vận động mạnh, một số yếu tố khác cũng có thể làm thay đổi kết quả xét nghiệm, bao gồm tiêm bắp gần thời điểm lấy máu, sử dụng một số loại thuốc như corticosteroid và tổn thương cơ do chấn thương xảy ra gần đây. Người bệnh nên chủ động chia sẻ đầy đủ thông tin với bác sĩ để tránh ảnh hưởng đến quá trình diễn giải kết quả.

Cách hiểu kết quả xét nghiệm

Khi nồng độ aldolase tăng, điều này có thể gợi ý tổn thương cơ hoặc một số bệnh lý liên quan, nhưng cần được kết hợp với triệu chứng lâm sàng và các xét nghiệm bổ sung để đưa ra kết luận chính xác. Ngược lại, khi aldolase ở mức bình thường, điều này không đồng nghĩa với việc hoàn toàn loại trừ bệnh cơ, vì một số bệnh lý giai đoạn sớm hoặc nhẹ có thể chưa làm thay đổi chỉ số này. Điều quan trọng nhất là người bệnh không nên tự diễn giải kết quả mà cần trao đổi trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa để được giải thích đúng và có hướng xử trí phù hợp.

Những lưu ý quan trọng về xét nghiệm đo nồng độ enzyme aldolase

• Không phải xét nghiệm tầm soát thông thường: Xét nghiệm đo nồng độ enzyme aldolase không được sử dụng trong khám sức khỏe định kỳ thông thường nếu người bệnh không có triệu chứng nghi ngờ bệnh lý cơ. Đây là xét nghiệm có chỉ định cụ thể, chỉ được thực hiện khi có lý do lâm sàng rõ ràng.
• Không thay thế hoàn toàn các xét nghiệm khác: Trong nhiều trường hợp, bác sĩ sẽ chỉ định thêm các xét nghiệm và thủ thuật bổ sung như xét nghiệm creatine kinase, đo điện cơ và sinh thiết cơ trong những trường hợp cần xác định chẩn đoán chuyên sâu hơn. Sự kết hợp các phương tiện chẩn đoán này giúp bác sĩ có cái nhìn toàn diện và đưa ra quyết định điều trị chính xác hơn.
• Tầm quan trọng của chẩn đoán sớm: Các bệnh viêm cơ và loạn dưỡng cơ nếu được phát hiện sớm sẽ có cơ hội điều trị hiệu quả hơn và hạn chế được tình trạng yếu cơ tiến triển kéo dài. Vì vậy, khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ, người bệnh không nên chủ quan mà cần đến cơ sở y tế để được thăm khám và tư vấn kịp thời.

Nhìn chung, việc xác định khi nào cần thực hiện xét nghiệm đo nồng độ enzyme aldolase cần dựa trên biểu hiện lâm sàng và chỉ định của bác sĩ. Xét nghiệm chỉ mang ý nghĩa hỗ trợ chẩn đoán và theo dõi, không thay thế cho đánh giá y khoa toàn diện. Tham khảo ý kiến chuyên gia y tế giúp lựa chọn thời điểm xét nghiệm phù hợp và đảm bảo an toàn.