Điện cơ là gì? Ý nghĩa và lưu ý khi thực hiện

Không ít người bệnh cảm thấy hoang mang khi bác sĩ chỉ định đo điện cơ vì lo ngại đau hoặc không hiểu rõ mục đích của xét nghiệm này. Thực tế, điện cơ là một phương pháp đã được ứng dụng từ lâu, có độ an toàn cao và mang lại nhiều thông tin quan trọng mà các xét nghiệm khác khó thay thế.

Điện cơ là gì?

Để hiểu đúng về điện cơ, trước hết cần nắm được nguyên lý hoạt động của hệ thần kinh – cơ trong cơ thể. Mỗi khi bạn cử động, não sẽ gửi tín hiệu điện qua dây thần kinh đến cơ. Khi cơ co lại hoặc thư giãn, các tín hiệu điện này thay đổi theo những quy luật nhất định. Điện cơ là phương pháp ghi nhận và phân tích các tín hiệu điện đó nhằm đánh giá tình trạng hoạt động của dây thần kinh và cơ.

Nói một cách đơn giản, điện cơ giúp “lắng nghe” hoạt động điện bên trong cơ thể mà mắt thường không nhìn thấy được. Trong thực hành lâm sàng, điện cơ thường bao gồm hai kỹ thuật chính:

• Đo dẫn truyền thần kinh: Đánh giá khả năng dẫn truyền tín hiệu điện của dây thần kinh, bao gồm tốc độ và cường độ.
• Điện cơ kim: Sử dụng kim điện cực rất nhỏ đưa vào cơ để ghi lại hoạt động điện của cơ khi nghỉ và khi co.

Thông qua hai kỹ thuật này, bác sĩ có thể xác định tổn thương nằm ở dây thần kinh, rễ thần kinh hay tại cơ.

Điện cơ có tác dụng gì?

Sau khi hiểu khái niệm, nhiều người thắc mắc điện cơ mang lại lợi ích gì và vì sao bác sĩ lại chỉ định xét nghiệm này. Trên thực tế, điện cơ đóng vai trò rất quan trọng trong chẩn đoán và theo dõi nhiều bệnh lý thần kinh - cơ.

Hỗ trợ chẩn đoán nguyên nhân yếu cơ và tê bì

Yếu cơ, tê bì, châm chích tay chân hay đau lan là những triệu chứng rất thường gặp. Tuy nhiên, các biểu hiện này có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau gây ra, từ nhẹ đến nghiêm trọng. Điện cơ giúp bác sĩ:

• Xác định có tổn thương thần kinh hay không;
• Phân biệt tổn thương thần kinh với bệnh lý tại cơ;
• Đánh giá mức độ và phạm vi tổn thương.

Nhờ đó, việc chẩn đoán trở nên chính xác hơn, tránh bỏ sót bệnh hoặc điều trị không đúng hướng.

Phân biệt các nhóm bệnh thần kinh - cơ thường gặp

Kết quả điện cơ mang lại giá trị lớn trong việc phân biệt nhiều bệnh lý có triệu chứng tương tự nhau. Một số nhóm bệnh thường được hỗ trợ chẩn đoán bằng điện cơ bao gồm:

• Hội chứng chèn ép dây thần kinh, điển hình là hội chứng ống cổ tay;
• Thoát vị đĩa đệm gây chèn ép rễ thần kinh;
• Bệnh lý thần kinh ngoại biên do đái tháo đường, rượu hoặc thiếu vitamin;
• Các bệnh lý tại cơ như viêm cơ, loạn dưỡng cơ;
• Một số bệnh thần kinh vận động gây yếu cơ tiến triển.

Việc phân biệt đúng nhóm bệnh giúp bác sĩ lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp và hiệu quả hơn.

Theo dõi tiến triển và đánh giá hiệu quả điều trị

Ngoài vai trò chẩn đoán, điện cơ còn được sử dụng để:

• Theo dõi quá trình hồi phục của dây thần kinh sau chấn thương;
• Đánh giá hiệu quả của thuốc hoặc phục hồi chức năng;
• Hỗ trợ quyết định can thiệp phẫu thuật trong một số trường hợp.

Nhờ điện cơ, bác sĩ có thể theo dõi diễn tiến bệnh một cách khách quan, từ đó điều chỉnh kế hoạch điều trị kịp thời.

Quy trình đo điện cơ diễn ra như thế nào?

Nhiều người lo lắng rằng đo điện cơ sẽ rất đau hoặc phức tạp. Thực tế, đây là một thủ thuật tương đối đơn giản, được thực hiện theo quy trình chuẩn và thường không mất nhiều thời gian.

Thăm khám và tư vấn trước khi đo

Trước khi tiến hành đo điện cơ, bác sĩ sẽ thực hiện một số bước cần thiết:

• Khai thác triệu chứng, thời gian khởi phát và mức độ ảnh hưởng;
• Khám lâm sàng thần kinh - cơ;
• Giải thích mục đích của việc đo điện cơ và các bước thực hiện.

Việc thăm khám kỹ lưỡng giúp đảm bảo điện cơ được chỉ định đúng và tập trung vào vùng nghi ngờ tổn thương.

Các bước tiến hành đo điện cơ

Quy trình đo điện cơ thường gồm hai phần chính, có thể thực hiện trong cùng một buổi:

• Đo dẫn truyền thần kinh: Các điện cực nhỏ được dán lên da dọc theo đường đi của dây thần kinh. Bác sĩ sẽ kích thích dây thần kinh bằng các xung điện rất ngắn. Người bệnh có thể cảm thấy giật nhẹ hoặc tê thoáng qua, nhưng cảm giác này thường không kéo dài.
• Điện cơ kim: Bác sĩ sử dụng kim điện cực rất mảnh đưa vào một số cơ được lựa chọn. Kim này dùng để ghi lại hoạt động điện của cơ khi nghỉ và khi co nhẹ theo hướng dẫn. Mỗi lần châm kim chỉ diễn ra trong vài giây.

Tổng thời gian đo điện cơ thường dao động từ 30 đến 60 phút, tùy vào số lượng cơ và dây thần kinh cần khảo sát.

Sau khi hoàn tất đo điện cơ

Sau khi đo xong, bạn có thể sinh hoạt và làm việc bình thường. Một số người có thể thấy:

• Đau nhẹ tại vị trí châm kim;
• Bầm tím nhỏ trên da.

Những biểu hiện này thường tự hết sau một đến hai ngày và hiếm khi gây biến chứng. Kết quả điện cơ sẽ được bác sĩ phân tích kỹ lưỡng và kết hợp với triệu chứng lâm sàng để đưa ra chẩn đoán cuối cùng.

Những lưu ý cần biết khi đo điện cơ

Để quá trình đo điện cơ diễn ra thuận lợi và kết quả có độ chính xác cao, người bệnh cần lưu ý một số điểm quan trọng trước, trong và sau khi thực hiện.

Chuẩn bị trước khi đo điện cơ

Trước ngày đo, bạn nên:

• Tắm rửa sạch sẽ, không bôi kem, dầu hoặc mỹ phẩm lên vùng da cần đo;
• Thông báo cho bác sĩ về các thuốc đang sử dụng, đặc biệt là thuốc ảnh hưởng đến thần kinh hoặc đông máu;
• Báo tiền sử bệnh lý đặc biệt như rối loạn đông máu hoặc dị ứng.

Sự chuẩn bị này giúp hạn chế rủi ro và đảm bảo kết quả đo phản ánh đúng tình trạng thực tế.

Lưu ý trong và sau khi đo

Trong quá trình đo, bạn nên giữ tinh thần thoải mái và làm theo hướng dẫn của bác sĩ, đặc biệt là khi được yêu cầu thả lỏng hoặc co cơ. Sau khi đo, nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường như đau nhiều, sưng kéo dài hoặc có biểu hiện nhiễm trùng tại vị trí châm kim, bạn cần liên hệ lại cơ sở y tế để được kiểm tra.

Những trường hợp cần thận trọng khi đo điện cơ

Điện cơ nhìn chung là phương pháp an toàn. Tuy nhiên, một số đối tượng cần được cân nhắc kỹ trước khi thực hiện, bao gồm:

• Người đang sử dụng thuốc chống đông liều cao;
• Người có rối loạn đông máu nặng;
• Vùng da dự định châm kim đang nhiễm trùng.

Trong các trường hợp này, bác sĩ sẽ đánh giá lợi ích và nguy cơ để quyết định có nên tiến hành đo điện cơ hay không.

Điện cơ là một kỹ thuật thăm dò chức năng quan trọng, giúp đánh giá chính xác hoạt động của dây thần kinh và cơ. Khi được chỉ định đúng và thực hiện bởi bác sĩ chuyên khoa, điện cơ mang lại giá trị lớn trong chẩn đoán, theo dõi và định hướng điều trị các bệnh lý thần kinh - cơ.