Kháng thể kháng nhân là gì? Khi nào cần xét nghiệm kháng thể kháng nhân?

Nếu bạn đang tìm kiếm các thông tin liên quan đến kháng thể kháng nhân, thì bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về bản chất của loại kháng thể này và vai trò trong việc theo dõi sức khỏe miễn dịch.

Tổng quan về kháng thể kháng nhân

Kháng thể kháng nhân là gì?

Kháng thể kháng nhân (Antinuclear Antibodies, ANA) là một nhóm tự kháng thể do hệ miễn dịch tạo ra và có khả năng nhận diện, gắn vào các thành phần nằm trong nhân tế bào của chính cơ thể như ADN, ARN hoặc các protein nhân. 

Bình thường, hệ miễn dịch chỉ tạo kháng thể để chống lại vi khuẩn, virus và các tác nhân lạ. Tuy nhiên, khi cơ chế kiểm soát miễn dịch bị rối loạn, cơ thể có thể sinh ra các kháng thể nhận diện nhầm mục tiêu và tấn công chính mô của mình, trong đó có nhân tế bào.

Sự xuất hiện của kháng thể kháng nhân phản ánh hoạt động bất thường của hệ miễn dịch, đặc biệt thường gặp trong các bệnh tự miễn, nhóm bệnh mà hệ miễn dịch gây tổn thương cho chính cơ thể. Vì vậy, xét nghiệm ANA được sử dụng như một công cụ sàng lọc và hỗ trợ chẩn đoán trong thực hành lâm sàng, giúp bác sĩ đánh giá khả năng tồn tại của các rối loạn tự miễn khi người bệnh có triệu chứng nghi ngờ.

Chỉ số kháng thể kháng nhân bao nhiêu là bình thường?

Chỉ số kháng thể kháng nhân thường được đánh giá thông qua xét nghiệm huyết thanh học, trong đó kết quả được biểu thị dưới dạng hiệu giá (titre), tức là mức độ pha loãng tối đa của mẫu máu mà tại đó kháng thể vẫn còn được phát hiện.

Kết quả xét nghiệm kháng thể kháng nhân thường được phân nhóm theo hiệu giá, với ý nghĩa lâm sàng như sau:

• Kết quả âm tính hoặc hiệu giá rất thấp (ví dụ dưới 1:40 hoặc 1:80, tùy theo phòng xét nghiệm) thường được xem là bình thường, cho thấy không có bằng chứng rõ ràng về hoạt động tự miễn.
• Hiệu giá tăng (từ 1:160 trở lên) có thể gợi ý sự hiện diện của rối loạn miễn dịch và thường cần được đánh giá kỹ hơn trong bối cảnh các triệu chứng lâm sàng.

Tuy nhiên, không có một ngưỡng cố định tuyệt đối để kết luận có hay không có bệnh tự miễn chỉ dựa vào chỉ số kháng thể kháng nhân. Một số người khỏe mạnh vẫn có thể có hiệu giá thấp hoặc trung bình mà không mắc bệnh, trong khi người bệnh tự miễn thường có hiệu giá cao hơn và kéo dài.

Vì vậy, kết quả xét nghiệm kháng thể kháng nhân luôn cần được bác sĩ diễn giải cùng với biểu hiện lâm sàng, tiền sử bệnh và các xét nghiệm chuyên sâu khác để xác định ý nghĩa thực sự của chỉ số này.

Kháng thể kháng nhân liên quan đến những bệnh lý nào?

Kháng thể kháng nhân thường xuất hiện khi hệ miễn dịch mất khả năng tự dung nạp và bắt đầu tấn công các cấu trúc trong nhân tế bào. Hiện tượng này là đặc trưng của nhiều bệnh tự miễn hệ thống, trong đó tổn thương không chỉ khu trú ở một cơ quan mà có thể ảnh hưởng đồng thời nhiều mô khác nhau. Những bệnh thường có liên quan đến sự hiện diện của kháng thể kháng nhân gồm:

Lupus ban đỏ hệ thống

Lupus ban đỏ hệ thống là bệnh tự miễn điển hình nhất liên quan đến kháng thể kháng nhân. Người bệnh có thể xuất hiện:

• Phát ban trên mặt, đặc biệt vùng gò má.
• Nhạy cảm với ánh nắng.
• Đau và sưng khớp.
• Rụng tóc.
• Loét miệng.
• Mệt mỏi kéo dài.
• Khi bệnh tiến triển, lupus có thể gây tổn thương thận, tim, phổi và hệ thần kinh.

Hội chứng Sjögren

Bệnh này chủ yếu ảnh hưởng đến các tuyến tiết dịch. Người bệnh thường bị khô mắt, cảm giác cộm rát, khô miệng, khó nuốt, dễ sâu răng. Ngoài ra, hội chứng Sjögren còn có thể gây đau khớp, mệt mỏi và ảnh hưởng đến phổi, thận hoặc hệ thần kinh ngoại biên.

Xơ cứng bì

Xơ cứng bì là bệnh tự miễn gây xơ hóa da và mô liên kết. Người bệnh có thể thấy da dày cứng, giảm đàn hồi, ngón tay đổi màu khi gặp lạnh, kèm theo khó nuốt, khó thở hoặc rối loạn tiêu hóa nếu các cơ quan nội tạng bị ảnh hưởng.

Viêm khớp dạng thấp

Ngoài đau, sưng và cứng khớp, một số người bệnh còn xuất hiện mệt mỏi kéo dài, thiếu máu, viêm màng phổi hoặc tổn thương mạch máu. Trong những trường hợp này, kháng thể kháng nhân có thể dương tính, phản ánh mức độ rối loạn miễn dịch rộng hơn.

Viêm cơ tự miễn

Viêm cơ tự miễn và các bệnh mô liên kết khác thường gây yếu cơ, đau cơ, khó nâng tay, leo cầu thang hoặc nuốt thức ăn. Một số trường hợp còn kèm theo phát ban da, sốt nhẹ hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng sự hiện diện của kháng thể kháng nhân không đồng nghĩa chắc chắn có bệnh. Một số người khỏe mạnh, vẫn có thể có kháng thể này ở mức thấp mà không kèm theo triệu chứng. Vì vậy, kết quả xét nghiệm luôn phải được đánh giá cùng với biểu hiện lâm sàng và các xét nghiệm chuyên sâu khác để có kết luận chính xác.

Khi nào cần xét nghiệm kháng thể kháng nhân?

Xét nghiệm kháng thể kháng nhân không được sử dụng để tầm soát đại trà mà thường được chỉ định khi bác sĩ nghi ngờ người bệnh có rối loạn miễn dịch tự miễn. Việc thực hiện xét nghiệm đúng thời điểm giúp hỗ trợ chẩn đoán sớm và theo dõi diễn tiến bệnh.

Khi đánh giá tình trạng sức khỏe của người bệnh, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm trong các trường hợp sau:

• Có triệu chứng nghi ngờ bệnh tự miễn: Như đau khớp kéo dài, cứng khớp buổi sáng, phát ban da, nhạy cảm với ánh nắng, khô mắt, khô miệng, mệt mỏi không rõ nguyên nhân hoặc rụng tóc nhiều.
• Xuất hiện các biểu hiện tổn thương đa cơ quan: Ví dụ vừa có rối loạn khớp, vừa có tổn thương da, phổi hoặc thận mà chưa tìm được nguyên nhân rõ ràng.
• Theo dõi người đã được chẩn đoán bệnh tự miễn: Nhằm đánh giá hoạt động miễn dịch và hỗ trợ điều chỉnh hướng điều trị.
• Có tiền sử gia đình mắc bệnh tự miễn: Đặc biệt khi người bệnh bắt đầu xuất hiện các triệu chứng gợi ý.

Việc chỉ định và diễn giải kết quả xét nghiệm kháng thể kháng nhân cần được thực hiện bởi bác sĩ chuyên khoa, nhằm tránh hiểu sai ý nghĩa của kết quả và đảm bảo định hướng chẩn đoán, theo dõi đúng hướng.

Bài viết đã cung cấp các thông tin xoay quanh kháng thể kháng nhân. Nhìn chung, đây là một chỉ dấu miễn dịch quan trọng giúp hỗ trợ phát hiện và theo dõi nhiều bệnh lý tự miễn, đặc biệt khi người bệnh có các triệu chứng nghi ngờ liên quan đến rối loạn hệ miễn dịch. Việc hiểu đúng ý nghĩa của xét nghiệm này giúp người bệnh chủ động hơn trong việc thăm khám và quản lý sức khỏe lâu dài.

Bên cạnh việc theo dõi các chỉ số miễn dịch, chủ động phòng bệnh bằng tiêm chủng cũng là cách giúp cơ thể giảm nguy cơ mắc các bệnh truyền nhiễm có thể ảnh hưởng đến hệ miễn dịch. Trung tâm Tiêm chủng Long Châu luôn sẵn sàng hỗ trợ bạn trong việc xây dựng lịch tiêm phù hợp, góp phần bảo vệ sức khỏe toàn diện cho bạn và gia đình.