Giãn đồng tử là gì? Những thông tin cần biết

Giãn đồng tử là tình trạng nhiều người từng gặp nhưng không phải ai cũng hiểu rõ bản chất. Ngoài phản ứng sinh lý bình thường của mắt, giãn đồng tử còn có thể xuất hiện khi dùng thuốc nhỏ mắt, sau thăm khám nhãn khoa hoặc là dấu hiệu cảnh báo một số vấn đề sức khỏe tiềm ẩn. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn nắm rõ giãn đồng tử là gì và những thông tin cần biết để chăm sóc mắt an toàn.

Giãn đồng tử là gì?

Giãn đồng tử là hiện tượng đồng tử, lỗ tròn màu đen nằm ở trung tâm mống mắt, mở rộng hơn bình thường nhằm điều chỉnh lượng ánh sáng đi vào mắt. Đây là một phản xạ sinh lý quan trọng của hệ thị giác, giúp võng mạc tiếp nhận đủ ánh sáng để hình thành hình ảnh rõ nét trong các điều kiện môi trường khác nhau.

Về mặt cơ chế, giãn đồng tử xảy ra khi các sợi cơ xuyên tâm của mống mắt co lại dưới tác động của hệ thần kinh giao cảm, làm tăng khẩu độ đồng tử. Trong điều kiện ánh sáng yếu hoặc bóng tối, đồng tử sẽ giãn ra để thu nhận nhiều ánh sáng hơn, giúp cải thiện khả năng nhìn ban đêm. Ngược lại, khi ánh sáng mạnh, đồng tử co lại để bảo vệ võng mạc khỏi tổn thương do ánh sáng dư thừa.

Ngoài phản xạ sinh lý, giãn đồng tử cũng có thể xuất hiện do tác động của thuốc, cảm xúc mạnh, kích thích thần kinh hoặc là dấu hiệu liên quan đến một số bệnh lý thần kinh và nhãn khoa. Khi đồng tử giãn kéo dài, mắt thường trở nên nhạy cảm ánh sáng và có thể gây cảm giác nhìn mờ, khó chịu.

Nguyên nhân làm giãn đồng tử

Giãn đồng tử có thể là phản ứng sinh lý bình thường của mắt trước sự thay đổi ánh sáng, nhưng trong nhiều trường hợp, đây lại là dấu hiệu liên quan đến thuốc, chấn thương hoặc các bệnh lý tiềm ẩn cần được theo dõi y khoa. Dưới đây là những nguyên nhân thường gặp gây giãn đồng tử:

• Tác dụng của thuốc: Nhiều loại thuốc có thể gây giãn đồng tử do ảnh hưởng lên hệ thần kinh tự chủ, đặc biệt là hệ giao cảm. Thường gặp gồm thuốc kháng histamin, thuốc say xe, thuốc chống nôn, thuốc chống trầm cảm ba vòng, thuốc điều trị Parkinson, thuốc chống động kinh hoặc thuốc nhỏ mắt dùng trong thăm khám nhãn khoa. Khi sử dụng các thuốc này, mắt thường trở nên nhạy cảm ánh sáng và có thể nhìn mờ tạm thời.
• Chấn thương hoặc can thiệp tại mắt: Các chấn thương vùng mắt làm tổn thương mống mắt hoặc dây thần kinh chi phối đồng tử có thể khiến đồng tử giãn kéo dài hoặc biến dạng. Tình trạng này cũng có thể xảy ra sau một số phẫu thuật mắt như mổ đục thủy tinh thể, ghép giác mạc hoặc can thiệp nội nhãn khác.
• Bệnh lý thần kinh trung ương: Những bệnh lý nghiêm trọng như đột quỵ, u não, chấn thương sọ não hoặc tăng áp lực nội sọ có thể ảnh hưởng đến đường dẫn truyền thần kinh kiểm soát phản xạ đồng tử. Khi đó, đồng tử có thể giãn một bên hoặc cả hai bên và phản xạ với ánh sáng kém.
• Sử dụng chất gây nghiện: Các chất kích thích hoặc gây nghiện như ma túy, thuốc lắc, cần sa… có thể làm đồng tử giãn và phản xạ ánh sáng chậm. Ngay cả trong giai đoạn cai nghiện, rối loạn điều hòa thần kinh cũng có thể gây hiện tượng này.

Nếu tình trạng giãn đồng tử kéo dài, xảy ra đột ngột hoặc kèm theo các triệu chứng bất thường như đau đầu dữ dội, giảm thị lực, buồn nôn, người bệnh cần được thăm khám chuyên khoa sớm để xác định nguyên nhân và xử trí kịp thời.

Giãn đồng tử có nguy hiểm không?

Trong đa số trường hợp, giãn đồng tử là hiện tượng sinh lý bình thường, phản ánh cơ chế thích nghi của mắt trước sự thay đổi cường độ ánh sáng hoặc tác động từ cảm xúc, hệ thần kinh tự chủ. Tình trạng này thường mang tính tạm thời và không gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng thị giác.

Tuy nhiên, giãn đồng tử có thể trở nên nguy hiểm nếu xuất hiện đột ngột, kéo dài hoặc không đối xứng giữa hai mắt, đặc biệt khi đi kèm các triệu chứng thần kinh như đau đầu dữ dội, chóng mặt, rối loạn ý thức, nhìn đôi hoặc sau chấn thương đầu, mắt. Đây có thể là dấu hiệu của tổn thương thần kinh trung ương, tăng áp lực nội sọ hoặc bệnh lý mắt cấp tính. Trong những trường hợp này, người bệnh cần được thăm khám nhãn khoa và thần kinh sớm để xác định nguyên nhân và xử trí kịp thời.

Điều trị giãn đồng tử

Sau khi thăm khám lâm sàng và thực hiện các xét nghiệm cần thiết, bác sĩ nhãn khoa hoặc bác sĩ chuyên khoa liên quan sẽ đưa ra hướng xử trí phù hợp nhằm bảo vệ chức năng thị giác và phòng ngừa biến chứng. Dưới đây là một số phương pháp điều trị giãn đồng tử:

• Điều chỉnh hoặc ngừng thuốc gây giãn đồng tử: Nếu giãn đồng tử là tác dụng phụ của thuốc (thuốc kháng histamin, thuốc chống trầm cảm, thuốc chống say tàu xe, thuốc điều trị Parkinson…), bác sĩ sẽ cân nhắc giảm liều, đổi thuốc khác hoặc ngừng sử dụng khi cần thiết, tuyệt đối không tự ý dừng thuốc.
• Điều trị nguyên nhân chấn thương: Trường hợp giãn đồng tử do chấn thương mắt, chấn thương sọ não hoặc tổn thương mống mắt, người bệnh có thể cần điều trị nội khoa tích cực hoặc can thiệp phẫu thuật nếu có tổn thương dây thần kinh hay cấu trúc nhãn cầu.
• Sử dụng thuốc co đồng tử: Một số trường hợp được chỉ định thuốc co đồng tử hoặc thuốc điều trị tăng nhãn áp liều thấp nhằm kiểm soát kích thước đồng tử và giảm nguy cơ tổn thương võng mạc.
• Bảo vệ mắt khỏi ánh sáng: Người bị giãn đồng tử thường rất nhạy cảm với ánh sáng, vì vậy nên đeo kính râm khi ra ngoài, hạn chế tiếp xúc với ánh sáng mạnh để giảm khó chịu và bảo vệ mắt.

Hy vọng bài viết trên đã giúp bạn có cái nhìn đầy đủ và dễ hiểu hơn về hiện tượng giãn đồng tử. Nhận biết sớm những biểu hiện bất thường ở mắt, kết hợp thăm khám chuyên khoa kịp thời, sẽ giúp phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm và bảo vệ thị lực lâu dài. Nếu bạn gặp tình trạng giãn đồng tử kéo dài, kèm theo đau đầu, giảm thị lực hoặc rối loạn ý thức, đừng chủ quan mà hãy đến cơ sở y tế để được tư vấn và điều trị phù hợp.