Đột quỵ vào sáng sớm: Nguyên nhân và dấu hiệu cảnh báo

Đột quỵ là một trong những nguyên nhân gây tử vong và tàn tật hàng đầu trên thế giới. Tuy nhiên, ít ai biết rằng, khoảng thời gian từ rạng sáng đến sáng sớm được coi là khung giờ vàng của đột quỵ. Việc tìm hiểu rõ cơ chế đằng sau là vô cùng cần thiết để mỗi cá nhân và gia đình có thể trang bị kiến thức phòng ngừa mối đe dọa thầm lặng này.

Nguyên nhân gây đột quỵ vào sáng sớm là gì?

Buổi sáng sớm, đặc biệt là khung giờ từ 3 đến 6 giờ, được xem là thời điểm nhạy cảm đối với bệnh đột quỵ. Nhiều nghiên cứu ghi nhận đột quỵ thiếu máu não có xu hướng khởi phát nhiều hơn vào buổi sáng, đặc biệt trong vài giờ đầu sau khi thức dậy.

Điều đáng lo ngại là bệnh nhân thường chỉ phát hiện ra các triệu chứng khi vừa thức giấc, khiến việc xác định chính xác thời điểm bệnh bắt đầu trở nên vô cùng khó khăn. Từ đó, người bệnh rất dễ bị bỏ lỡ khung giờ vàng cấp cứu. Sự nguy hiểm của đột quỵ vào buổi sáng bắt nguồn từ các thay đổi sinh lý tự nhiên bên trong cơ thể như sau:

Tăng huyết áp đột ngột

Theo nhịp sinh học, huyết áp sẽ hạ xuống mức thấp nhất vào khoảng 3 giờ sáng khi cơ thể đang chìm sâu vào giấc ngủ. Tuy nhiên, ngay khi người bệnh thức giấc và chuyển từ tư thế nằm sang trạng thái vận động, huyết áp và nhịp tim sẽ tăng vọt lên nhanh chóng. Sự thay đổi biên độ huyết áp quá lớn và đột ngột này tạo ra áp lực khổng lồ lên hệ thống thành mạch.

Giải phóng hormone căng thẳng

Song song với việc thức dậy, cơ thể sẽ tự động giải phóng một lượng lớn adrenaline và các hormone căng thẳng khác như cortisol. Sự gia tăng nồng độ nội tiết tố này kích thích tim đập mạnh hơn, làm tăng trương lực mạch máu, đồng thời đẩy nhu cầu tiêu thụ oxy của cơ tim lên mức rất cao.

Tình trạng máu bị cô đặc

Sau một giấc ngủ dài qua đêm, cơ thể không được bù nước nhưng lại liên tục bốc hơi nước qua đường thở và da. Hậu quả là độ nhớt của máu tăng lên, dòng máu trở nên đặc và di chuyển chậm hơn. Lúc này, tim bắt buộc phải co bóp vất vả hơn nhiều để có thể bơm máu đi nuôi khắp các cơ quan.

Nguy cơ hình thành cục máu đông

Sự kết hợp giữa huyết áp tăng vọt và nhu cầu oxy tăng cao khiến cho hoạt động của cơ tim mất đi sự ổn định. Lực đẩy mạnh của dòng máu có thể làm bong tróc hoặc vỡ các mảng xơ vữa đang bám sẵn trên thành động mạch cảnh. Các tổn thương này sẽ kích hoạt tiểu cầu bám lại, từ đó hình thành nên các huyết khối. Khi huyết khối trôi theo dòng máu và gây tắc nghẽn tại động mạch não, tình trạng nhồi máu não cấp tính sẽ xảy ra.

Thay đổi hoạt tính giãn mạch vào buổi sáng sớm

Nitric Oxide (NO) là một chất trung gian sinh học quan trọng do tế bào nội mô mạch máu sản xuất, có vai trò duy trì trương lực mạch máu và hỗ trợ quá trình giãn mạch sinh lý. 

Vào thời điểm thức giấc, hoạt động của hệ thần kinh giao cảm tăng lên rõ rệt, kéo theo sự gia tăng nồng độ catecholamine và cortisol. Những thay đổi sinh lý này làm tăng trương lực mạch máu và huyết áp, đồng thời có thể làm giảm tương đối khả năng giãn mạch phụ thuộc nội mô. Sự mất cân bằng tạm thời giữa cơ chế co mạch và giãn mạch trong giai đoạn chuyển từ ngủ sang thức được xem là một trong những yếu tố góp phần làm tăng nguy cơ biến cố tim mạch và đột quỵ vào buổi sáng sớm.

Dấu hiệu cảnh báo đột quỵ vào rạng sáng

Việc nhận biết sớm các biểu hiện bất thường ngay khi vừa thức giấc có thể giúp kịp thời tận dụng thời gian vàng trong cấp cứu. Dưới đây là những dấu hiệu cảnh báo đột quỵ vào buổi sáng:

• Mất cân đối khuôn mặt: Một bên mặt hoặc khóe miệng bị xệ xuống, méo lệch, điều này thường được phát hiện ngay khi người bệnh đánh răng hoặc soi gương lúc mới ngủ dậy.
• Tình trạng tê bì, yếu liệt hoặc mất hoàn toàn khả năng vận động ở một nửa người: Biểu hiện rõ nhất qua việc cánh tay không thể nâng lên cầm nắm đồ vật hoặc chân khụy ngã khi bước ra khỏi giường.
• Rối loạn ngôn ngữ đột ngột: Người bệnh nói lắp bắp, phát âm không rõ tiếng hoặc dùng sai từ ngữ.
• Suy giảm khả năng nhận thức: Người bệnh tỏ ra ngơ ngác không hiểu người xung quanh đang nói gì, đôi khi chính họ cũng không tự nhận ra sự bất thường này cho đến khi người nhà phát hiện.
• Nhìn mờ: Có thể mờ nhòe hoặc mất thị lực đột ngột ở một hoặc cả hai mắt ngay khi mở mắt thức dậy.
• Đau đầu dữ dội mà không có nguyên nhân rõ ràng: Có thể đi kèm với cảm giác choáng váng, lảo đảo và mất thăng bằng.

Khi phát hiện những dấu hiệu trên, người nhà cần giữ người bệnh nằm yên nghỉ ngơi, tuyệt đối không tự cho uống bất kỳ loại thuốc nào và phải gọi ngay cấp cứu hoặc đưa đến bệnh viện gần nhất càng sớm càng tốt.

Làm sao để giảm thiểu nguy cơ đột quỵ vào buổi sáng?

Bạn hoàn toàn có thể chủ động bảo vệ sức khỏe tim mạch và ngăn chặn những biến cố đột quỵ bằng cách thiết lập một thói quen sinh hoạt khoa học và tuân thủ các nguyên tắc phòng bệnh cơ bản dưới đây:

• Tuân thủ phác đồ điều trị bệnh nền của bác sĩ chuyên khoa để duy trì các chỉ số huyết áp, lượng đường trong máu và mỡ máu luôn ở mức an toàn và ổn định.
• Không uống sai liều hoặc tự ý ngưng các loại thuốc kiểm soát huyết áp và thuốc chống đông máu để đảm bảo hiệu quả bảo vệ thành mạch liên tục.
• Giữ ấm cơ thể và tránh ra khỏi chăn quá nhanh trong những ngày thời tiết lạnh để không làm mạch máu co thắt đột ngột.
• Duy trì đủ nước trong ngày là cần thiết cho sức khỏe tim mạch.
• Thức dậy từ từ bằng cách nằm nán lại trên giường vài phút để cơ thể thích nghi, tuyệt đối không bật dậy và bước xuống giường ngay lập tức gây hoa mắt và tạo áp lực cho tim.
• Uống ngay một ly nước ấm khi vừa thức giấc để bù lại lượng nước đã mất và thúc đẩy quá trình lưu thông máu diễn ra trơn tru.
• Ăn bữa sáng đầy đủ dưỡng chất thiết yếu bao gồm chất xơ, chất đạm và tinh bột để nạp năng lượng cho não bộ và giữ huyết áp ổn định suốt cả ngày.
• Thực hiện các bài tập vươn vai nhẹ nhàng hoặc đi bộ chậm rãi quanh nhà vào buổi sáng để kích hoạt hệ tuần hoàn sau một đêm dài nằm bất động.
• Duy trì tâm trạng thư thái trong khoảng thời gian đầu ngày, tránh tâm lý vội vã, cáu gắt hay căng thẳng để không kích thích cơ thể sản sinh hormone làm tăng nhịp tim.
• Tạo thói quen đo và theo dõi chỉ số huyết áp mỗi buổi sáng để kịp thời phát hiện những dấu hiệu tăng vọt bất thường và có biện pháp xử lý sớm.
• Đảm bảo ngủ đủ giấc từ 7 đến 8 tiếng mỗi đêm và chủ động thăm khám nếu có biểu hiện ngáy to hoặc hội chứng ngưng thở khi ngủ vì đây là tác nhân làm tăng cao nguy cơ đột quỵ.
• Bỏ thói quen hút thuốc lá để bảo vệ tính đàn hồi thành mạch và giảm nguy cơ tắc nghẽn lưu lượng máu lên não.

Trên đây là những thông tin về tình trạng đột quỵ vào sáng sớm. Việc nhận thức rõ nguyên nhân không chỉ giúp phòng ngừa chủ động mà còn giúp nhận diện kịp thời những dấu hiệu cảnh báo. Việc kiểm soát các yếu tố nguy cơ và duy trì lối sống lành mạnh là chìa khóa bảo vệ bản thân và người thân. Đồng thời, xử trí nhanh chóng khi phát hiện dấu hiệu đột quỵ là yếu tố quyết định để giảm thiểu tổn thương não và cứu sống người bệnh.