Đột quỵ có di truyền không? Những dấu hiệu cảnh báo sớm bạn cần biết

Theo thống kê từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm thế giới ghi nhận khoảng 15 triệu ca đột quỵ mới, trong đó gần 5 triệu người tử vong và hàng triệu người khác phải sống chung với di chứng thần kinh nặng nề. Đây là căn bệnh để lại gánh nặng lớn về sức khỏe và kinh tế cho cá nhân và xã hội. Việc nhận biết sớm các yếu tố nguy cơ, đặc biệt là yếu tố di truyền đóng vai trò quan trọng trong phòng ngừa và điều trị bệnh.

Đột quỵ có di truyền không?

Đột quỵ xảy ra khi dòng máu lên não bị ngưng trệ hoặc suy giảm nghiêm trọng, khiến mô não thiếu oxy và dưỡng chất, dẫn đến tổn thương não cấp tính. Theo các nghiên cứu y học, yếu tố di truyền có thể chiếm từ 30 - 40% nguy cơ đột quỵ, đặc biệt ở những người có người thân như cha, mẹ hoặc anh, chị em ruột từng bị đột quỵ sớm trước 55 tuổi. 

Các biến thể gen liên quan đến tăng huyết áp, rối loạn lipid máu hoặc đái tháo đường là những bệnh lý nền làm tăng nguy cơ đột quỵ, đều có khả năng được di truyền. Tuy nhiên, lối sống không lành mạnh như hút thuốc, ít vận động, chế độ ăn nhiều muối và chất béo lại có ảnh hưởng lớn hơn đến đột quỵ. Do đó, dù có yếu tố di truyền, việc kiểm soát các nguy cơ đột quỵ và thay đổi lối sống giúp phòng ngừa đột quỵ một cách đáng kể.

Những dấu hiệu cảnh báo sớm đột quỵ bạn cần nhận biết

Đột quỵ thường xảy ra đột ngột nhưng vẫn có thể có các dấu hiệu cảnh báo sớm nếu chú ý quan sát. Nhận biết sớm và can thiệp kịp thời có thể cứu sống người bệnh và giảm thiểu di chứng lâu dài. Những dấu hiệu cảnh báo sớm đột quỵ cần chú ý như sau: 

Mất thăng bằng hoặc chóng mặt đột ngột

Một trong những dấu hiệu cảnh báo sớm đột quỵ là tình trạng chóng mặt đột ngột, cảm giác choáng váng hoặc mất thăng bằng mà không do thay đổi tư thế hay một nguyên nhân cụ thể nào đó. Người bệnh có thể đi loạng choạng, khó phối hợp các động tác đơn giản hoặc thậm chí dễ té ngã. Nếu triệu chứng xuất hiện đột ngột, cần nghĩ đến nguy cơ đột quỵ và đưa người bệnh đi cấp cứu ngay.

Rối loạn ngôn ngữ

Người sắp bị đột quỵ có thể gặp khó khăn trong giao tiếp như nói lắp, phát âm không rõ hoặc không hiểu được lời người khác nói, dù trước đó hoàn toàn bình thường. Những thay đổi ngôn ngữ đột ngột này là dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm, cho thấy não có thể đang thiếu máu. Cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay để được can thiệp kịp thời.

Tê yếu một bên cơ thể

Một trong những dấu hiệu điển hình của đột quỵ là tình trạng tê bì hoặc yếu cơ xảy ra đột ngột ở mặt, cánh tay hoặc chân, đặc biệt chỉ ảnh hưởng một bên cơ thể. Người bệnh có thể không thể giơ tay lên, cảm giác nặng nề hoặc bị lệch mặt khi cười. Đây là triệu chứng cần được đánh giá y tế ngay lập tức.

Thị lực thay đổi đột ngột

Sự thay đổi bất thường về thị lực như nhìn mờ, nhìn đôi hoặc mất tạm thời khả năng nhìn ở một hoặc cả hai mắt có thể là biểu hiện sớm của đột quỵ. Những triệu chứng này thường xuất hiện đột ngột và không kèm theo đau nên dễ bị bỏ qua. Tuy nhiên, đây là dấu hiệu cảnh báo nghiêm trọng cần được xử lý y tế ngay lập tức.

Những đối tượng có nguy cơ cao cần tầm soát đột quỵ do di truyền

Tầm soát nguy cơ đột quỵ do di truyền có vai trò quan trọng trong việc phòng ngừa sớm và can thiệp kịp thời. Những nhóm đối tượng sau đây nên được tư vấn và thực hiện tầm soát sớm như:

• Người có người thân bậc một từng bị đột quỵ sớm: Nếu cha mẹ, anh chị em ruột từng mắc đột quỵ trước tuổi 55 thì nguy cơ di truyền sẽ tăng cao.
• Người có tiền sử gia đình mắc các bệnh lý tim mạch: Các bệnh như tăng huyết áp, rối loạn lipid máu hoặc đái tháo đường có yếu tố di truyền và là nguyên nhân phổ biến gây đột quỵ.
• Người trẻ tuổi có biểu hiện bất thường về mạch máu: Xuất hiện triệu chứng như đau đầu dữ dội, rối loạn thị lực hoặc tê yếu không rõ nguyên nhân nên được xem xét tầm soát sớm.
• Người có gen bất thường được phát hiện trong xét nghiệm di truyền trước đó: Đặc biệt là những gen liên quan đến rối loạn đông máu hoặc mạch máu não.

Thực hiện tầm soát sớm giúp bạn chủ động hơn trong việc kiểm soát nguy cơ và xây dựng lối sống phù hợp.

Một số cách phòng ngừa đột quỵ

Mặc dù không thể thay đổi gen, bạn vẫn hoàn toàn có thể giảm thiểu nguy cơ đột quỵ bằng thay đổi lối sống và theo dõi y tế. Dưới đây là một số biện pháp giúp phòng ngừa đột quỵ mà bạn có thể tham khảo như sau:

Kiểm soát huyết áp

Tăng huyết áp là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến đột quỵ. Để hạn chế nguy cơ, bạn cần đo huyết áp định kỳ, tuân thủ điều trị nếu đang dùng thuốc, đồng thời điều chỉnh chế độ ăn bằng cách giảm muối và tăng cường rau xanh. Kiểm soát tốt huyết áp giúp bảo vệ sức khỏe mạch máu não lâu dài.

Duy trì lối sống lành mạnh

Việc duy trì thói quen sống khoa học đóng vai trò quan trọng trong bảo vệ sức khỏe não bộ. Tập thể dục thường xuyên, giữ cân nặng ổn định, ngủ đủ từ 7 - 8 tiếng mỗi đêm và hạn chế căng thẳng tâm lý có thể giúp giảm áp lực lên hệ tim mạch, từ đó phòng ngừa hiệu quả nguy cơ đột quỵ trong tương lai.

Hạn chế các chất gây hại

Việc từ bỏ thuốc lá, hạn chế tiêu thụ rượu bia và tránh xa các chất kích thích có vai trò quan trọng trong phòng ngừa đột quỵ. Các chất gây hại đều ảnh hưởng tiêu cực đến hệ tim mạch, gây tổn thương mạch máu và cản trở lưu thông máu lên não. Thay đổi hành vi có hại sẽ giúp giảm đáng kể nguy cơ đột quỵ về lâu dài.

Kiểm tra sức khỏe định kỳ

Việc thăm khám định kỳ giúp phát hiện sớm những yếu tố nguy cơ hàng đầu gây đột quỵ như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu hoặc rung nhĩ. Tầm soát và điều trị kịp thời không chỉ giúp kiểm soát bệnh tốt hơn mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe não bộ lâu dài.

Hy vọng với những thông tin trong bài viết đã giúp bạn giải đáp được câu hỏi đột quỵ có di truyền không. Đột quỵ có thể có yếu tố di truyền, đặc biệt ở những gia đình có tiền sử bệnh lý mạch máu não sớm. Tuy nhiên, di truyền không đồng nghĩa với chắc chắn mắc bệnh. Việc nhận diện sớm dấu hiệu cảnh báo và áp dụng lối sống lành mạnh, kết hợp tầm soát y tế định kỳ là giải pháp hiệu quả để phòng ngừa đột quỵ, bảo vệ sức khỏe cho bạn và gia đình.