Co cứng sau đột quỵ là gì và cách điều trị hiệu quả

Đột quỵ có thể để lại nhiều di chứng ảnh hưởng lâu dài đến khả năng vận động, trong đó tình trạng tăng trương lực cơ và hạn chế cử động là vấn đề thường gặp. Người bệnh có thể cảm thấy tay hoặc chân cứng, khó duỗi, khó thực hiện các động tác vốn quen thuộc. Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào vị trí tổn thương não, mức độ tổn thương và quá trình phục hồi của từng người. Việc phát hiện sớm các biểu hiện bất thường và xây dựng kế hoạch phục hồi chức năng phù hợp đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì khả năng vận động, hạn chế biến chứng và nâng cao chất lượng cuộc sống. 

Cơ co cứng sau đột quỵ là gì?

Đột quỵ xảy ra khi nguồn máu cung cấp cho não bị gián đoạn hoặc tắc nghẽn, khiến các tế bào não bị tổn thương nghiêm trọng. Sau đột quỵ, người bệnh vẫn có khả năng hồi phục nếu được điều trị và phục hồi chức năng phù hợp. Tuy nhiên, nhiều trường hợp có thể để lại các di chứng lâu dài. Các ảnh hưởng sau đột quỵ khá đa dạng, trong đó thường gặp là co cứng và co rút cơ, trật khớp vai, đau, suy giảm sức bền tim phổi, rối loạn nhận thức hoặc khó khăn trong giao tiếp.

Vì sao người bệnh bị co cứng cơ?

Co cứng cơ là một di chứng phổ biến sau đột quỵ, liên quan đến sự suy giảm khả năng kiểm soát vận động và cảm giác do tổn thương các nơron vận động. Khi đó, cơ có thể xuất hiện những cơn co ngoài ý muốn, xảy ra liên tục hoặc từng đợt.

Nguyên nhân chủ yếu bắt nguồn từ tổn thương tế bào thần kinh vận động. Sự tổn thương này làm gián đoạn quá trình truyền tín hiệu giữa não và tủy sống, khiến các cơ không nhận được đầy đủ tín hiệu điều chỉnh để thư giãn. Vì vậy, cơ dễ rơi vào trạng thái căng cứng, khó kiểm soát và có biểu hiện tương tự tình trạng chuột rút.

Khi cơ co cứng bị kéo giãn, các cấu trúc liên kết bên trong cơ có thể bị ảnh hưởng, đồng thời kích thích các cơ quan cảm thụ gây đau. Co cứng có thể xuất hiện ngay trong giai đoạn đầu sau đột quỵ hoặc phát triển sau vài tháng, thậm chí vài năm, tùy thuộc vào tình trạng và khả năng phục hồi của từng người.

Dấu hiệu co cứng ở tay và chân

Biểu hiện co cứng thường khác nhau giữa chi trên và chi dưới. Một số tư thế hoặc động tác bất thường người bệnh có thể gặp gồm:

• Chi trên: Cổ tay có xu hướng gấp, bàn tay nắm lại, cẳng tay xoay sấp, khuỷu tay gập, ngón cái co vào trong hoặc vai khép sát vào thân.
• Chi dưới: Ngón chân cái có thể dựng lên, bàn chân xoay vào trong, đầu gối duỗi cứng hoặc hai đùi có xu hướng khép lại.

Mức độ co cứng và vị trí bị ảnh hưởng không giống nhau ở mỗi người, vì vậy việc đánh giá và phục hồi chức năng cần được thực hiện dựa trên tình trạng cụ thể của người bệnh.

Những ảnh hưởng đối với người bệnh

Co cứng cơ sau đột quỵ không phải lúc nào cũng gây bất lợi. Ở một mức độ nhất định, tình trạng này có thể hỗ trợ người bệnh trong việc vận động và duy trì một số chức năng của cơ thể. Cụ thể, co cứng có thể góp phần:

• Khó thực hiện các hoạt động cá nhân: Người bệnh có thể gặp trở ngại khi tự vệ sinh cơ thể, thay quần áo hoặc di chuyển.
• Gây đau và ảnh hưởng giấc ngủ: Các cơn đau liên quan đến co cứng cơ có thể khiến người bệnh khó ngủ hoặc làm gián đoạn chất lượng giấc ngủ.
• Tăng nguy cơ phát sinh vấn đề sức khỏe: Việc hạn chế vận động trong thời gian dài có thể làm tăng nguy cơ loét do tì đè và thậm chí dẫn đến viêm phổi.
• Ảnh hưởng đến đời sống tinh thần và xã hội: Co cứng cơ có thể khiến người bệnh khó tham gia các hoạt động xã hội, hạn chế thực hiện những sở thích cá nhân và giảm khả năng hòa nhập với mọi người. Những ảnh hưởng này kéo dài có thể tác động tiêu cực đến tâm lý, thậm chí làm tăng nguy cơ trầm cảm.

Điều trị co cứng sau đột quỵ bằng cách nào?

Co cứng cơ là một trong những di chứng có thể xuất hiện sau đột quỵ, gây ảnh hưởng đến khả năng vận động và sinh hoạt của người bệnh. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp co cứng đều cần can thiệp giống nhau. Bác sĩ sẽ đánh giá mức độ co cứng, chức năng vận động và tình trạng tổng thể để xác định liệu co cứng đang hỗ trợ hay gây cản trở cho người bệnh, từ đó lựa chọn phương án phù hợp.

Phục hồi chức năng và vật lý trị liệu

Vật lý trị liệu thường là lựa chọn nền tảng trong kiểm soát co cứng sau khi đột quỵ. Các biện pháp có thể bao gồm:

• Kéo giãn cơ, tập vận động khớp: Giúp duy trì tầm vận động, hạn chế tình trạng co rút và giảm nguy cơ cứng khớp.
• Sử dụng nẹp, bó bột hoặc dụng cụ chỉnh hình: Hỗ trợ duy trì tư thế đúng, ổn định khớp và tạo điều kiện để người bệnh di chuyển an toàn, hiệu quả hơn.
• Liệu pháp sóng xung kích ngoài cơ thể: Có thể được cân nhắc nhằm hỗ trợ kích thích các cơ và hệ thần kinh liên quan đến vận động.
• Kết hợp chăm sóc và phục hồi chức năng thường quy: Giúp kiểm soát co cứng đồng thời cải thiện chức năng vận động.

Bơm thuốc vào dịch não tủy

Ở một số trường hợp co cứng chức năng, bác sĩ có thể cân nhắc phương pháp đưa baclofen vào khoang màng cứng. Thuốc được truyền vào dịch não tủy thông qua hệ thống bơm chuyên dụng, từ đó giúp kiểm soát tình trạng co cứng. Phương pháp này thường được xem xét khi các biện pháp điều trị khác chưa mang lại hiệu quả phù hợp hoặc tình trạng co cứng ảnh hưởng đáng kể đến chức năng của người bệnh.

Can thiệp phẫu thuật

Phẫu thuật có thể được cân nhắc đối với người bệnh bị co cứng nặng, gây suy giảm chức năng rõ rệt và không đáp ứng với các phương pháp điều trị trước đó. Tùy vào nguyên nhân, vị trí co cứng và tình trạng cụ thể, bác sĩ có thể lựa chọn phẫu thuật chỉnh hình hoặc phẫu thuật thần kinh. Việc can thiệp cần được đánh giá kỹ để đảm bảo phù hợp với mục tiêu phục hồi chức năng của từng người bệnh.

Điều trị bằng thuốc

Với trường hợp co cứng ở mức độ trung bình, bác sĩ có thể chỉ định thuốc đường uống hoặc thuốc tiêm. Những thuốc này có tác dụng làm giảm các tín hiệu hóa học dẫn đến tình trạng cơ tăng co.

Một hạn chế của thuốc toàn thân là tác động có thể xảy ra trên nhiều nhóm cơ, không chỉ vùng cơ đang bị co cứng. Vì vậy, trong một số trường hợp, bác sĩ có thể lựa chọn tiêm thuốc trực tiếp vào cơ bị ảnh hưởng để tập trung tác động tại vị trí cần điều trị.

Hiệu quả của phương pháp tiêm có thể cần một khoảng thời gian để phát huy và thường được kết hợp cùng vật lý trị liệu hoặc các biện pháp phục hồi chức năng khác.

Co cứng sau đột quỵ có thể làm hạn chế vận động, ảnh hưởng đến khả năng đi lại, cầm nắm và thực hiện sinh hoạt hằng ngày. Phát hiện sớm, duy trì phục hồi chức năng phù hợp và theo dõi định kỳ giúp hạn chế các vấn đề do tăng trương lực cơ kéo dài. Người bệnh nên được bác sĩ và chuyên viên phục hồi chức năng đánh giá để xây dựng kế hoạch phù hợp với mục tiêu vận động và mức độ di chứng. Khi xuất hiện triệu chứng thần kinh mới hoặc bất thường đột ngột, cần đến cơ sở y tế ngay để được kiểm tra.