Dẫn lưu là gì? Cách chăm sóc người bệnh có ống dẫn lưu

Dẫn lưu là kỹ thuật thường được sử dụng sau phẫu thuật hoặc trong một số tình trạng bệnh lý cần đưa dịch, máu, mủ hoặc khí ra khỏi cơ thể. Phương pháp này giúp hạn chế tình trạng ứ đọng tại vị trí cần điều trị, đồng thời hỗ trợ nhân viên y tế theo dõi quá trình hồi phục. Vậy dẫn lưu là gì, cách chăm sóc người bệnh có ống dẫn lưu ra sao và cần lưu ý gì về chế độ dinh dưỡng? Tiêm chủng Long Châu mời bạn tìm hiểu chi tiết qua bài viết sau.

Dẫn lưu là gì?

Khái niệm dẫn lưu là gì luôn nhận được sự quan tâm lớn từ người bệnh và người nhà sau các ca can thiệp ngoại khoa. Trong thuật ngữ y học, dẫn lưu là phương pháp y khoa sử dụng ống dẻo, gạc hoặc thiết bị hút chuyên dụng để chủ động dẫn lưu chất lỏng (dịch viêm, máu, mủ) hoặc khí tích tụ bất thường từ một khoang cơ thể hoặc vùng tổn thương ra môi trường bên ngoài.

Khi cơ thể trải qua phẫu thuật hoặc gặp tình trạng viêm nhiễm, hiện tượng thoát mạch và tích tụ chất dịch tại vết mổ là phản ứng tự nhiên. Tuy nhiên, nếu dịch không được thoát ra ngoài, áp lực tại chỗ sẽ gia tăng, gây đau nhức, chậm lành mô và tạo môi trường thuận lợi cho vi khuẩn phát triển.

Tùy vào mục đích điều trị, bác sĩ sẽ lựa chọn loại ống dẫn lưu và vị trí đặt phù hợp. Những mục đích thường gặp của dẫn lưu gồm:

• Thoát dịch tích tụ: Giúp đưa máu, dịch viêm hoặc mủ ra khỏi vị trí cần điều trị, chẳng hạn ổ áp xe hoặc ổ tụ dịch.
• Hạn chế ứ đọng dịch sau phẫu thuật: Hỗ trợ thoát dịch tại vùng phẫu thuật trong những trường hợp có chỉ định.
• Giải phóng khí và dịch trong khoang kín: Được chỉ định khẩn cấp trong các trường hợp tràn khí màng phổi, tràn dịch màng tim hay tràn máu màng phổi.
• Theo dõi diễn biến hồi phục: Giúp nhân viên y tế đánh giá chính xác tốc độ cầm máu, số lượng dịch tiết và tính chất phản ứng viêm của người bệnh.
• Cảnh báo sớm biến chứng: Bất kỳ sự thay đổi bất thường nào về màu sắc hay thể tích dịch dẫn lưu đều là chỉ dấu lâm sàng giúp phát hiện sớm nguy cơ rỉ mối nối hoặc chảy máu thứ phát.

Ống dẫn lưu có thể được đặt ở nhiều vị trí như ổ bụng, khoang màng phổi, vùng vết mổ, đường mật hoặc hệ tiết niệu. Mỗi loại dẫn lưu có đặc điểm và cách chăm sóc riêng, do đó người bệnh cần thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ và điều dưỡng.

Cách chăm sóc người bệnh có dẫn lưu

Chăm sóc người bệnh mang ống dẫn lưu đòi hỏi sự cẩn trọng và chuẩn xác tuyệt đối nhằm ngăn ngừa biến chứng nhiễm trùng ngược dòng cũng như tránh nguy cơ tuột hay tắc ống. Người bệnh và người chăm sóc cần tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc sau:

• Đảm bảo vệ sinh tuyệt đối vùng chân ống: Luôn sát khuẩn tay bằng dung dịch xà phòng hoặc cồn y tế trước và sau khi chạm vào hệ thống dẫn lưu. Giữ vùng da quanh chân ống luôn khô ráo, thay băng định kỳ theo chỉ dẫn của điều dưỡng và tránh để dịch tiết thấm ướt gạc kéo dài.
• Duy trì sự thông suốt của dây dẫn: Khi xoay trở, ngồi dậy hoặc di chuyển, cần kiểm tra kỹ đường đi của dây dẫn lưu. Tuyệt đối không để dây bị gấp khúc, xoắn vặn, đè nén hoặc kéo căng gây cản trở dòng chảy hoặc làm tụt ống ra ngoài.
• Đặt túi/bình chứa đúng nguyên tắc áp lực: Đối với các hệ thống dẫn lưu hoạt động nhờ trọng lực, túi hoặc bình hứng bắt buộc phải luôn đặt thấp hơn vị trí chân ống từ 20 - 30cm. Tuyệt đối không tự ý điều chỉnh cấu tạo, nâng cao bình chứa hoặc tháo lắp hệ thống khi chưa có chỉ định.
• Theo dõi chính xác thể tích dịch: Ghi nhận và đo lường thể tích dịch thoát ra theo đúng các mốc thời gian bác sĩ yêu cầu. Nếu nhận thấy lượng dịch tăng đột ngột, giảm bất thường hoặc ngưng chảy đột ngột trong khi hệ thống vẫn đang thông suốt, cần báo ngay cho nhân viên y tế.

• Quan sát màu sắc và tính chất dịch tiết: Báo ngay cho bác sĩ nếu phát hiện các dấu hiệu bất thường như dịch chuyển sang màu máu đỏ tươi số lượng lớn, dịch đục dạng mủ hoặc có mùi hôi nồng khó chịu.
• Theo dõi sát sao tình trạng da quanh chân ống: Thường xuyên quan sát vùng da xung quanh vị trí đặt ống. Nếu xuất hiện các triệu chứng như sưng tấy, đỏ rát, đau tăng dần, chảy máu hoặc rò rỉ dịch bất thường quanh chân ống, cần báo ngay cho đội ngũ y bác sĩ điều trị.
• Vận động an toàn theo hướng dẫn: Khi thể trạng phục hồi, người bệnh nên chủ động xoay trở tư thế và tập đi lại nhẹ nhàng để tránh nguy cơ ứ đọng dịch và dính ruột. Trong quá trình vận động, phải luôn cố định chắc chắn bình chứa và dây dẫn, tránh để dây vướng vào ga giường hay quần áo.
• Tuyệt đối không tự ý rút hoặc tháo ống: Thời điểm rút ống dẫn lưu phải dựa trên sự đánh giá chuyên môn về lượng dịch xuất ra, tính chất dịch và sự phục hồi của vết mổ. Việc rút ống bắt buộc phải do bác sĩ hoặc điều dưỡng thực hiện.

Trong quá trình chăm sóc tại nhà hoặc tại viện, nếu người bệnh xuất hiện các triệu chứng như sốt cao, đau dữ dội, vùng chân ống sưng tấy, dịch có mùi hôi hoặc chảy máu kéo dài, cần báo ngay cho y bác sĩ. Đặc biệt, đối với các sự cố khẩn cấp như ống dẫn lưu bị tuột hoàn toàn ra ngoài, hệ thống hút bị vỡ/hỏng, chảy máu ồ ạt hoặc người bệnh đột ngột khó thở, cần tiến hành sơ cứu tại chỗ và đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất ngay lập tức.

Chế độ dinh dưỡng khi có ống dẫn lưu

Bên cạnh việc theo dõi và chăm sóc ống dẫn lưu đúng kỹ thuật, một chế độ dinh dưỡng khoa học đóng vai trò then chốt trong việc cung cấp năng lượng, thúc đẩy tái tạo mô và rút ngắn thời gian hồi phục cho người bệnh sau phẫu thuật. Tùy thuộc vào thể trạng và loại can thiệp y khoa, người bệnh cần lưu ý các nguyên tắc dinh dưỡng sau:

• Tăng cường bổ sung thực phẩm giàu protein: Protein là nguyên liệu thiết yếu để tổng hợp collagen, tái tạo tế bào và làm lành tổn thương tại vị trí đặt ống. Người bệnh nên đa dạng hóa nguồn đạm trong bữa ăn từ thịt lợn nạc, thịt gà, cá biển, trứng, sữa, sữa chua, đậu phụ cũng như các loại hạt dinh dưỡng.
• Bổ sung rau xanh và trái cây tươi giàu vitamin: Các loại quả như cam, ổi, kiwi, dâu tây cùng các loại rau củ giàu chất xơ giúp cung cấp lượng lớn vitamin C, vitamin nhóm B và khoáng chất. Việc thay đổi thực đơn thường xuyên sẽ giúp tăng cảm giác thèm ăn và hỗ trợ hệ tiêu hóa hoạt động trơn tru.
• Đảm bảo cung cấp đủ năng lượng cho cơ thể: Bổ sung nhóm tinh bột lành mạnh từ cơm, khoai củ, ngũ cốc nguyên hạt để đáp ứng nhu cầu chuyển hóa của cơ thể trong giai đoạn phục hồi. Đối với người bệnh thể trạng yếu hoặc ăn uống kém, nên chủ động chia nhỏ khẩu phần thành 5 – 6 bữa phụ trong ngày.
• Duy trì lượng nước nạp vào theo chỉ định: Nước đóng vai trò cân bằng điện giải và thể tích tuần hoàn. Tuy nhiên, những người bệnh có lượng dịch dẫn lưu ra quá nhiều hoặc đang điều trị các bệnh lý nền về tim mạch, suy thận cần tham khảo ý kiến bác sĩ để đong đếm chính xác lượng nước uống mỗi ngày.
• Cá nhân hóa chế độ ăn theo loại phẫu thuật và bệnh nền: Người bệnh vừa trải qua phẫu thuật đường tiêu hóa cần tuân thủ lộ trình chuyển đổi thức ăn từ lỏng (cháo, súp) sang mềm rồi mới đến đồ ăn thô. Bệnh nhân có bệnh lý kèm theo như đái tháo đường, suy thận hay tăng huyết áp bắt buộc phải tuân thủ thực đơn riêng biệt do bác sĩ dinh dưỡng thiết lập.

Người bệnh tuyệt đối không tự ý sử dụng các loại vitamin, khoáng chất hoặc thực phẩm chức năng liều cao khi chưa có sự tư vấn từ chuyên gia y tế. Trong quá trình ăn uống, nếu xuất hiện các biểu hiện bất thường như buồn nôn, nôn mửa, chướng bụng, đau bụng tăng dần hoặc không thể dung nạp thức ăn, cần thông báo ngay cho nhân viên y tế để được kiểm tra và xử trí kịp thời.

Hiểu rõ dẫn lưu là gì giúp người bệnh và người chăm sóc nắm được mục đích của kỹ thuật này trong quá trình điều trị. Chăm sóc ống dẫn lưu đúng cách, theo dõi những dấu hiệu bất thường và duy trì chế độ dinh dưỡng phù hợp góp phần hỗ trợ quá trình hồi phục. Người bệnh cần tuân thủ hướng dẫn của nhân viên y tế, không tự ý điều chỉnh hệ thống hoặc rút ống dẫn lưu khi chưa có chỉ định.