Hiến tạng là gì? Các bộ phận có thể hiến và quy trình

Hiến tạng là nghĩa cử nhân văn giúp người mắc bệnh suy tạng có thêm cơ hội được điều trị và cải thiện chất lượng cuộc sống. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ hiến tạng là gì, những bộ phận nào có thể hiến và quá trình này được thực hiện ra sao. Việc tìm hiểu đầy đủ thông tin về hiến tạng giúp mỗi người đưa ra quyết định tự nguyện, có hiểu biết và phù hợp với tình trạng sức khỏe của mình.

Hiến tạng là gì?

Hiến tạng được hiểu là hành động tự nguyện hiến tặng mô hoặc một phần cơ thể khi còn sống, hoặc toàn bộ tạng sau khi qua đời, nhằm mục đích cứu chữa người bệnh suy tạng nặng. Hoạt động y khoa mang tính nhân văn sâu sắc này mở ra cơ hội sống thứ hai vô cùng quý giá cho những bệnh nhân có các cơ quan nội tạng đã suy kiệt hoàn toàn.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), ghép mô và tạng chính là giải pháp điều trị triệt để nhất đối với nhiều bệnh lý mạn tính ở giai đoạn cuối hiện nay. Quá trình tiếp nhận và phân bổ tạng phải luôn đảm bảo tính tự nguyện, minh bạch, tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn đạo đức y khoa và tuyệt đối không thương mại hóa dưới mọi hình thức.

Tại Việt Nam, các hoạt động liên quan đến lấy và ghép tạng được điều chỉnh trực tiếp bởi Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến xác số 75/2006/QH11. Căn cứ theo Điều 5 của luật này, bất kỳ công dân nào từ đủ 18 tuổi trở lên, có năng lực hành vi dân sự đầy đủ, đều có quyền tự nguyện đăng ký hiến tạng.

Hiến tạng gồm những bộ phận nào?

Khả năng hiến tặng các bộ phận cơ thể phụ thuộc rất lớn vào hình thức hiến, tình trạng sức khỏe thực tế của người hiến cũng như sự tương thích sinh học với người tiếp nhận tạng.

Các cơ quan có thể được hiến để ghép bao gồm:

• Thận: Người hiến còn sống hoàn toàn có thể hiến tặng một quả thận khỏe mạnh nếu đáp ứng trọn vẹn các tiêu chuẩn y khoa nghiêm ngặt. Người tiếp nhận sẽ được tiến hành ghép thận để duy trì sự sống khi đang đối mặt với căn bệnh suy thận giai đoạn cuối.
• Gan: Trong một số trường hợp chuyên môn cho phép, người hiến còn sống có thể chia sẻ một phần gan của mình cho bệnh nhân. Phần gan còn lại ở người hiến lẫn phần gan ghép ở người nhận đều có khả năng tái tạo thể tích rất tốt, tuy nhiên phẫu thuật này vẫn ẩn chứa những nguy cơ hậu phẫu cần được cân nhắc kỹ lưỡng.
• Tim: Tim chỉ được lấy để hiến sau khi người hiến đã qua đời hoặc được xác định chết não, nhằm mang lại sự sống cho những bệnh nhân suy tim giai đoạn cuối đáp ứng đủ chỉ định phẫu thuật.
• Phổi: Tùy thuộc vào tổn thương thực tế của người bệnh và phác đồ điều trị, bác sĩ có thể chỉ định ghép một hoặc cả hai bên phổi. Việc hiến một phần phổi từ người còn sống là kỹ thuật vô cùng phức tạp và chỉ được xem xét trong những tình huống đặc biệt.
• Tuyến tụy và ruột: Đây là những cơ quan nội tạng có thể được tiếp nhận để tiến hành ghép trong một số bệnh lý chuyển hóa hoặc tiêu hóa cụ thể. Quyết định can thiệp sẽ phụ thuộc hoàn toàn vào chỉ định chuyên môn cùng sự đánh giá kỹ càng từ hội đồng y khoa.

Ngoài các cơ quan trên, một số loại mô cũng có thể được hiến tặng, chẳng hạn:

• Giác mạc, giúp phục hồi thị lực cho các bệnh nhân mắc bệnh lý đục giác mạc hoặc gặp tổn thương mắt nghiêm trọng.
• Da, được ứng dụng hiệu quả trong việc hỗ trợ điều trị và che phủ cho những bệnh nhân chịu tổn thương bỏng diện rộng.
• Xương, gân, dây chằng và một số mô liên kết phục vụ cho những ca phẫu thuật tái tạo và chỉnh hình phức tạp.
• Van tim, mạch máu và một số mô khác tùy điều kiện tiếp nhận, bảo quản và sử dụng.
• Tế bào gốc tạo máu, có thể được sử dụng trong điều trị một số bệnh về máu, ung thư và bệnh lý miễn dịch theo chỉ định.

Một người hiến tạng sau khi qua đời có thể giúp nhiều người bệnh được ghép cơ quan hoặc mô. Tuy nhiên, số lượng và loại mô, bộ phận thực tế có thể sử dụng phải được xác định qua đánh giá y khoa, không thể mặc định tất cả cơ quan đều đủ điều kiện ghép.

Quy trình hiến tạng

Quy trình hiến tạng khác nhau tùy người hiến còn sống hay đã qua đời. Dù thuộc hình thức nào, hoạt động lấy mô hoặc cơ quan đều phải được thực hiện tại cơ sở y tế đủ điều kiện và tuân thủ quy định pháp luật.

Quy trình hiến tạng khi còn sống

Người có nguyện vọng hiến tạng khi còn sống cần được tư vấn, đánh giá sức khỏe và xác nhận sự tự nguyện trước khi tiến hành. Quy trình thường gồm các bước sau:

• Tư vấn y khoa và pháp lý: Bác sĩ giải thích tường tận về quy trình phẫu thuật, những rủi ro sức khỏe tiềm ẩn cùng quyền lợi pháp lý để người hiến đưa ra quyết định sáng suốt.
• Khám sức khỏe toàn diện: Tiến hành hàng loạt xét nghiệm cận lâm sàng chuyên sâu nhằm đánh giá chính xác chức năng cơ quan và đảm bảo người hiến đủ sức khỏe trải qua phẫu thuật.
• Đánh giá mức độ tương thích: Kiểm tra nhóm máu, hệ thống kháng nguyên bạch cầu người (HLA) và làm phản ứng chéo để giảm thiểu tối đa nguy cơ thải ghép cấp tính sau này.
• Thực hiện phẫu thuật và chăm sóc: Ca phẫu thuật lấy tạng được tiến hành tại phòng mổ vô khuẩn tuyệt đối, sau đó người hiến được theo dõi sát sao tại khoa hồi sức tích cực.

Quy trình hiến tạng sau khi qua đời

Đối với những cá nhân có nguyện vọng hiến tặng mô tạng sau khi qua đời, việc chủ động đăng ký trước sẽ giúp cơ sở y tế và gia đình nắm rõ ý nguyện cao đẹp này. Khi xuất hiện trường hợp phù hợp trên thực tế, quy trình tiếp nhận và triển khai thường diễn ra theo các bước sau:

• Tiếp nhận và xác minh thông tin: Cơ sở y tế lập tức rà soát hồ sơ đăng ký hiến tạng, đồng thời kiểm tra kỹ lưỡng tình trạng lâm sàng của người bệnh cùng các điều kiện pháp lý liên quan.
• Đánh giá khả năng hiến: Đội ngũ y bác sĩ tiến hành đánh giá toàn diện chức năng các cơ quan, khai thác tiền sử bệnh lý và xem xét các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng mô tạng.
• Xác định chết não khi thuộc trường hợp áp dụng: Việc chẩn đoán chết não phải được thực hiện nghiêm ngặt theo đúng tiêu chuẩn y khoa và quy định của pháp luật. Quá trình chẩn đoán này hoàn toàn độc lập với quyết định lấy tạng nhằm đảm bảo tính khách quan.
• Điều phối mô, tạng: Sau khi đánh giá chất lượng, các mô và bộ phận cơ thể phù hợp sẽ được phân bổ cho người nhận theo đúng tiêu chí chuyên môn và danh sách ưu tiên của hệ thống điều phối quốc gia.
• Lấy, bảo quản và vận chuyển: Ca phẫu thuật bóc tách và tiếp nhận tạng được thực hiện bởi đội ngũ bác sĩ chuyên khoa giàu kinh nghiệm. Tạng hiến sau đó được bảo quản trong dung dịch chuyên dụng và vận chuyển cấp tốc đến cơ sở ghép.
• Ghép tạng cho người nhận: Bệnh viện thực hiện phẫu thuật sẽ đánh giá lại lần cuối cùng về độ tương thích; nếu cả người nhận và cơ quan hiến đều đạt tiêu chuẩn y khoa, ca ghép tạng sẽ chính thức được tiến hành.

Hiến tạng là nghĩa cử nhân đạo, mang lại cơ hội sống cho người mắc bệnh suy tạng nặng. Hiểu rõ hiến tạng là gì, những bộ phận có thể hiến và quy trình thực hiện sẽ giúp bạn đưa ra quyết định tự nguyện, có hiểu biết. Tuy nhiên, hiến tạng khi còn sống cần được đánh giá sức khỏe và tư vấn kỹ lưỡng về các nguy cơ liên quan. Nếu có nguyện vọng đăng ký hiến tạng, bạn nên liên hệ cơ sở y tế hoặc Trung tâm Điều phối ghép tạng Quốc gia để được hướng dẫn cụ thể về điều kiện và thủ tục.