Cúm, sốt xuất huyết và não mô cầu: Mức độ nguy hiểm của từng bệnh

Khi nhiều bệnh truyền nhiễm xuất hiện cùng thời điểm, chúng ta đều có thể khó phân biệt mức độ nguy hiểm và cách phòng ngừa phù hợp. Cúm thường lây qua đường hô hấp, sốt xuất huyết lây qua muỗi đốt, truyền virus, còn bệnh do não mô cầu khuẩn có thể gây nhiễm khuẩn huyết hoặc viêm màng não. Mỗi bệnh có biểu hiện và nguy cơ biến chứng khác nhau. Vì vậy, nhận biết dấu hiệu bất thường và tiếp cận y tế đúng lúc là điều quan trọng.

Cúm, sốt xuất huyết và não mô cầu khác nhau thế nào?

Ba bệnh có tác nhân gây bệnh, đường lây truyền và diễn biến lâm sàng khác nhau. Không thể chỉ dựa vào số ca mắc hoặc một vài triệu chứng để kết luận bệnh nào nguy hiểm hơn trong mọi trường hợp.

Cúm mùa: Lây lan rộng và có thể gây biến chứng

Cúm mùa là bệnh nhiễm virus đường hô hấp, thường gây sốt, ho, đau họng, đau đầu, đau cơ và mệt mỏi. Bệnh có thể lây lan nhanh trong cộng đồng, đặc biệt tại trường học, nơi làm việc và các không gian đông người.

Phần lớn người mắc cúm hồi phục sau vài ngày đến dưới hai tuần. Tuy nhiên, bệnh có thể gây viêm phổi, viêm tai giữa hoặc khiến bệnh mạn tính trở nặng. Những nhóm có nguy cơ biến chứng cao gồm:

• Trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt là trẻ dưới 2 tuổi.
• Người từ 65 tuổi trở lên.
• Phụ nữ mang thai.
• Người mắc bệnh mạn tính hoặc suy giảm miễn dịch.

Người mắc cúm cần được đánh giá y tế sớm nếu xuất hiện các dấu hiệu như:

• Khó thở, đau ngực kéo dài.
• Lú lẫn, co giật hoặc có dấu hiệu mất nước.
• Sốt và ho đã giảm nhưng sau đó trở nặng.

Người thuộc nhóm nguy cơ cao nên liên hệ cơ sở y tế sớm khi có triệu chứng nghi ngờ bệnh cúm. Bác sĩ có thể cân nhắc thuốc kháng virus tùy theo tình trạng bệnh. Điều trị sớm có thể mang lại lợi ích, nhưng không phải trường hợp nào cũng có chỉ định cần dùng thuốc.

Sốt xuất huyết: Không chủ quan khi vừa hạ sốt

Sốt xuất huyết là bệnh do virus Dengue gây ra, lây truyền chủ yếu qua muỗi Aedes mang virus. Bệnh thường gây sốt cao, đau đầu, đau mỏi cơ khớp, buồn nôn hoặc phát ban. Một số trường hợp có thể tiến triển nặng, đặc biệt trong giai đoạn hạ sốt.

Người bệnh cần lưu ý những dấu hiệu cảnh báo sau:

• Đau bụng nhiều, nôn liên tục.
• Chảy máu chân răng, chảy máu mũi, nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen.
• Lừ đừ, bứt rứt, tay chân lạnh hoặc da tái.
• Khó thở hoặc xuất hiện biểu hiện bất thường khác.

Giai đoạn nguy hiểm thường xuất hiện khoảng ngày thứ ba đến ngày thứ bảy kể từ khi khởi phát. Vì vậy, hạ sốt không đồng nghĩa bệnh đã qua giai đoạn nguy hiểm. Khi có dấu hiệu cảnh báo, người bệnh cần được khám ngay.

Hiện chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu điều trị sốt xuất huyết. Người bệnh cần được theo dõi y tế và không tự dùng aspirin hoặc ibuprofen vì các thuốc này có thể làm tăng nguy cơ chảy máu.

Bệnh do não mô cầu: Nguy cơ diễn tiến nhanh

Bệnh do não mô cầu là bệnh nhiễm khuẩn cấp tính do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra. Bệnh có thể dẫn đến bệnh cảnh viêm màng não hoặc nhiễm khuẩn huyết, đôi khi có thể xảy ra đồng thời. Vi khuẩn lây truyền qua dịch tiết đường hô hấp khi tiếp xúc gần, chẳng hạn sống chung hoặc tiếp xúc trực tiếp với nguồn mang vi khuẩn.

Không phải người mang vi khuẩn đều phát bệnh. Tuy nhiên, khi nhiễm khuẩn xâm lấn xảy ra, tình trạng có thể tiến triển nhanh và đe dọa tính mạng trong thời gian ngắn, đặc biệt trong thể tối cấp. Các dấu hiệu đáng chú ý gồm:

• Sốt đột ngột, đau đầu dữ dội.
• Cứng gáy, buồn nôn hoặc nôn.
• Lơ mơ, rối loạn ý thức hoặc co giật.
• Tay chân lạnh, da tái hoặc xuất hiện ban tím bất thường.

Khi có các dấu hiệu nghi ngờ, đặc biệt là sốt kèm cứng gáy, rối loạn ý thức hoặc ban tím, người bệnh cần được cấp cứu ngay. Không nên chờ xuất hiện đầy đủ triệu chứng điển hình vì bệnh có thể diễn tiến nhanh.

Việc phòng ngừa và xử trí bệnh do não mô cầu cần được thực hiện theo hướng dẫn y tế:

• Điều trị: Người mắc bệnh cần được điều trị tích cực, khẩn cấp bằng kháng sinh tại cơ sở y tế.
• Dự phòng sau tiếp xúc: Người tiếp xúc gần với ca bệnh có thể cần dùng kháng sinh dự phòng theo đánh giá, hướng dẫn của cơ quan y tế.
• Tiêm vắc xin viêm màng não mô cầu: Vắc xin phòng một số nhóm huyết thanh não mô cầu có thể được cân nhắc dựa trên độ tuổi, nguy cơ và khuyến cáo tiêm chủng.

Bệnh nào nguy hiểm nhất?

Mỗi bệnh có một kiểu nguy cơ riêng. Cúm đáng lưu ý vì khả năng lây lan rộng và nguy cơ biến chứng ở nhóm dễ tổn thương. Sốt xuất huyết cần được theo dõi sát vì tình trạng có thể nặng lên trong giai đoạn giảm, hạ sốt. Trong khi đó, bệnh do não mô cầu đặc biệt nguy hiểm do khả năng gây nhiễm khuẩn xâm lấn và diễn tiến nhanh.

Do đó, không nên đánh giá mức độ nguy hiểm chỉ bằng tần suất mắc bệnh. Một bệnh phổ biến có thể gây gánh nặng lớn cho cộng đồng, trong khi bệnh ít gặp hơn vẫn có thể đe dọa tính mạng của từng người bệnh. Tuổi, bệnh lý nền, miễn dịch và thời điểm được điều trị đều ảnh hưởng đến tiên lượng.

Cách phòng ngừa cúm, sốt xuất huyết và não mô cầu

Mỗi bệnh cần biện pháp phòng ngừa phù hợp với đường lây truyền. Duy trì vệ sinh cá nhân và chủ động tiêm chủng theo khuyến cáo là những phần quan trọng trong bảo vệ sức khỏe.

• Với cúm: Tiêm vắc xin cúm hàng năm theo khuyến cáo, rửa tay, che miệng khi ho và hạn chế tiếp xúc gần khi có triệu chứng hô hấp.
• Với sốt xuất huyết: Loại bỏ dụng cụ đọng nước, vệ sinh nơi ở, sử dụng biện pháp chống muỗi đốt và phối hợp kiểm soát muỗi tại cộng đồng. Vắc xin hiện nay cũng giúp mỗi chúng ta có thể chủ động phòng tránh đặc hiệu bệnh.
• Với não mô cầu: Tiêm vắc xin, giữ vệ sinh hô hấp, không dùng chung vật dụng tiếp xúc trực tiếp với nước bọt và thực hiện hướng dẫn dự phòng khi có tiếp xúc gần với ca bệnh.

Chủ động phòng ngừa cúm, sốt xuất huyết và não mô cầu bằng các biện pháp phù hợp, trong đó có tiêm chủng theo khuyến cáo. Bạn có thể đến Trung tâm Tiêm chủng Long Châu để được bác sĩ tư vấn loại vắc xin phù hợp, lịch tiêm và những lưu ý dựa trên độ tuổi, tiền sử tiêm chủng và tình trạng sức khỏe.

Cúm, sốt xuất huyết và bệnh do não mô cầu đều có thể gây biến chứng nghiêm trọng, nhưng khác nhau về đường lây truyền và cách phòng ngừa. Mỗi chúng ta cần nhận biết dấu hiệu cảnh báo, thực hiện tiêm chủng phù hợp và chủ động tìm kiếm chăm sóc y tế khi có biểu hiện bất thường. Đặc biệt, khó thở, rối loạn ý thức, đau bụng dữ dội hoặc sốt kèm cứng gáy… là những dấu hiệu cảnh báo thể bệnh nặng, không nên trì hoãn đánh giá y tế.