Creatinine cao là bệnh gì? Các triệu chứng cảnh báo cần chú ý

Trên thực tế, nồng độ creatinine trong máu có thể thay đổi do nhiều yếu tố khác nhau. Bên cạnh nguyên nhân bệnh lý, chế độ ăn uống, vận động hoặc việc sử dụng một số loại thuốc cũng có thể ảnh hưởng đến chỉ số này. Do đó, cần xem xét tổng thể trước khi kết luận nguyên nhân cụ thể.

Creatinine cao là bệnh gì? 

Creatinine cao không phải là một bệnh riêng biệt mà là dấu hiệu cho thấy thận đang lọc máu kém hiệu quả hơn bình thường. Creatinine là chất thải sinh ra từ quá trình chuyển hóa creatine trong cơ bắp, được tạo ra liên tục hàng ngày và phụ thuộc vào khối lượng cơ của mỗi người. Bình thường, creatinine được thận lọc từ máu và thải ra ngoài hoàn toàn qua nước tiểu. Khi thận hoạt động tốt, nồng độ creatinine trong máu duy trì ở mức ổn định. Nếu thận bị tổn thương hoặc suy giảm chức năng, creatinine không được lọc hết mà tích tụ lại trong máu, dẫn đến tình trạng creatinine cao.

Giá trị creatinine bình thường

Giá trị creatinine bình thường thay đổi tùy theo giới tính, tuổi tác và khối lượng cơ:

• Nam giới trưởng thành: Mức creatinine thường nằm trong khoảng từ 62 đến 106 µmol/L, hoặc từ 0,7 đến 1,2 mg/dL.
• Nữ giới: Thấp hơn một chút, khoảng từ 44 đến 80 µmol/L, tương đương từ 0,5 đến 0,9 mg/dL.
• Người lớn tuổi hoặc có ít cơ bắp: Thường có mức thấp hơn.
• Người tập luyện thể thao nặng: Hoặc có cơ bắp phát triển có thể có creatinine hơi cao hơn bình thường mà không bất thường.

Ý nghĩa của creatinine cao

Creatinine cao là tín hiệu cảnh báo sớm về chức năng thận, nhưng không đồng nghĩa ngay lập tức với suy thận. Nhiều trường hợp creatinine chỉ tăng nhẹ do mất nước tạm thời, tập luyện quá sức hoặc dùng một số thuốc, và có thể trở về bình thường khi khắc phục nguyên nhân. Tuy nhiên, nếu creatinine cao kéo dài qua nhiều lần xét nghiệm, đây là dấu hiệu thận đang gặp khó khăn trong việc lọc chất thải. Khi đó, bác sĩ thường kết hợp với các chỉ số khác như eGFR, độ lọc cầu thận ước tính, để đánh giá chính xác hơn mức độ suy giảm chức năng thận.

Vậy creatinine cao là bệnh gì? Đây không phải bệnh mà là dấu hiệu và nguyên nhân phổ biến nhất là các vấn đề liên quan đến thận. Hiểu rõ điều này giúp bạn không quá lo lắng khi thấy chỉ số cao một lần, nhưng cũng không được chủ quan nếu creatinine duy trì ở mức cao.

Creatinine cao thường liên quan đến những bệnh lý nào?

Creatinine cao thường xuất hiện khi chức năng thận bị ảnh hưởng bởi nhiều nguyên nhân khác nhau, từ bệnh lý trực tiếp đến các yếu tố gián tiếp.

Nhóm bệnh liên quan trực tiếp đến thận

Nhóm bệnh liên quan trực tiếp đến thận là những nguyên nhân phổ biến nhất:

• Suy thận mạn: Là tình trạng thận mất dần khả năng lọc máu theo thời gian, khiến creatinine tích tụ ngày càng cao. Bệnh này tiến triển âm thầm, thường không có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu, và chỉ được phát hiện khi creatinine tăng cao qua xét nghiệm.
• Viêm cầu thận: Cũng là một nguyên nhân quan trọng gây creatinine cao. Các bệnh như viêm cầu thận cấp hoặc mạn tính làm tổn thương các đơn vị lọc nhỏ trong thận, khiến creatinine không được thải ra ngoài hiệu quả.
• Tắc nghẽn đường tiết niệu: Do sỏi thận, phì đại tuyến tiền liệt ở nam giới hoặc u chèn ép cũng làm creatinine tăng đột ngột vì nước tiểu không thoát được, gây ứ trệ và tổn thương ngược lên thận.

Bệnh lý ảnh hưởng gián tiếp đến thận

Bên cạnh các bệnh thận trực tiếp, nhiều bệnh lý khác ảnh hưởng gián tiếp đến chức năng thận cũng khiến creatinine cao:

• Tăng huyết áp kéo dài: Là một trong những nguyên nhân hàng đầu, vì áp lực cao làm tổn thương mạch máu nhỏ trong thận theo thời gian.
• Đái tháo đường type 2: Cũng gây tổn thương vi mạch thận, dẫn đến bệnh thận đái tháo đường, một trong những nguyên nhân phổ biến nhất gây suy thận mạn và creatinine tăng cao.
• Mất nước nặng: Nhiễm trùng toàn thân hoặc sốc cũng có thể làm creatinine tăng tạm thời do thận bị giảm tưới máu.

Creatinine cao thường diễn tiến âm thầm, đặc biệt ở giai đoạn đầu của các bệnh thận mạn. Nhiều người không nhận ra vấn đề cho đến khi creatinine tăng đáng kể hoặc xuất hiện triệu chứng như phù chân, mệt mỏi, tiểu đêm nhiều. 

Bệnh thận mạn đang gia tăng trên toàn cầu, đặc biệt ở những người có bệnh nền như tiểu đường và tăng huyết áp, theo các khuyến cáo từ các tổ chức y tế uy tín. Việc phát hiện sớm qua xét nghiệm creatinine giúp can thiệp kịp thời, làm chậm tiến triển bệnh và bảo vệ chức năng thận còn lại.

Khi nào chỉ số creatinine cao trở nên nguy hiểm và cần đi khám?

Creatinine cao trở nên nguy hiểm khi chỉ số duy trì ở mức cao qua nhiều lần xét nghiệm hoặc kèm theo các triệu chứng cảnh báo. Nếu creatinine chỉ tăng nhẹ một lần do mất nước, tập luyện quá sức hoặc dùng thuốc tạm thời, tình trạng thường tự cải thiện khi khắc phục nguyên nhân. Tuy nhiên, khi creatinine cao kéo dài, đặc biệt vượt quá từ 1,5 đến 2 lần mức bình thường, đây là dấu hiệu thận đã suy giảm chức năng đáng kể, cần được đánh giá ngay.

Các triệu chứng cảnh báo cần chú ý

Các triệu chứng đi kèm thường là tín hiệu cảnh báo rõ ràng:

• Phù chân, mặt hoặc toàn thân: Đặc biệt vào buổi sáng, cho thấy thận không thải nước và muối hiệu quả.
• Mệt mỏi kéo dài: Thiếu máu, chán ăn, buồn nôn hoặc tiểu ít, tiểu đêm nhiều là những dấu hiệu thường gặp khi creatinine cao do suy thận.
• Đau lưng vùng thận: Tiểu buốt hoặc tiểu máu cũng là lý do cần đi khám khẩn cấp vì có thể liên quan đến sỏi thận hoặc nhiễm trùng đường tiết niệu.

Các xét nghiệm bổ sung cần kết hợp

Xét nghiệm creatinine cần được kết hợp với các chỉ số khác để đánh giá toàn diện:

• Độ lọc cầu thận ước tính: eGFR là thông số quan trọng nhất, giúp xác định giai đoạn suy thận. Nếu eGFR giảm dưới 60 mL/phút/1,73 m², chức năng thận đã suy giảm rõ rệt.
• Xét nghiệm nước tiểu: Tìm protein niệu, hồng cầu hoặc bạch cầu cũng giúp phát hiện tổn thương thận sớm.
• Theo dõi nhóm nguy cơ cao: Người cao tuổi, người có bệnh nền mạn tính như tiểu đường, tăng huyết áp, hoặc người có tiền sử gia đình mắc bệnh thận cần theo dõi sát sao hơn.

Khi creatinine cao kèm triệu chứng hoặc tăng liên tục, bạn nên đến gặp bác sĩ chuyên khoa thận tiết niệu ngay. Không tự suy đoán bệnh hoặc dùng thuốc dân gian mà chưa có chỉ định, vì có thể làm tình trạng nặng thêm. Bác sĩ sẽ đánh giá nguyên nhân gốc rễ, chỉ định thêm xét nghiệm nếu cần và đưa ra hướng xử trí phù hợp, từ điều chỉnh lối sống đến dùng thuốc bảo vệ thận.

Nhìn chung, để xác định creatinine cao là bệnh gì, cần dựa vào kết quả xét nghiệm kết hợp với triệu chứng lâm sàng và các thăm khám chuyên sâu. Không phải mọi trường hợp creatinine tăng đều đồng nghĩa với bệnh nặng, nhưng cũng không nên chủ quan. Tham khảo ý kiến bác sĩ là bước quan trọng để có hướng theo dõi và xử trí phù hợp.