Chỉ số CT​ là gì? Chỉ số CT bao nhiêu là âm tính​?

Chỉ số CT trong xét nghiệm PCR là thông số phản ánh số chu kỳ cần thiết để phát hiện tín hiệu virus, càng thấp cho thấy tải lượng virus càng cao. Trong xét nghiệm RT-PCR chẩn đoán Covid-19, chỉ số CT giúp đánh giá khả năng lây nhiễm và theo dõi tiến triển bệnh một cách chính xác.

Chỉ số CT trong xét nghiệm PCR là gì?

Chỉ số CT (Cycle Threshold) trong xét nghiệm PCR là một thông số kỹ thuật phản ánh số chu kỳ khuếch đại cần thiết để hệ thống máy xét nghiệm phát hiện được tín hiệu của vật liệu di truyền virus có trong mẫu bệnh phẩm. Trong phương pháp RT-PCR (Reverse Transcription Polymerase Chain Reaction), chỉ số CT cho biết bao nhiêu vòng khuếch đại được thực hiện trước khi tín hiệu của acid nucleic (cụ thể là RNA của virus) đạt đến ngưỡng phát hiện của thiết bị.

Một cách đơn giản, chỉ số CT càng thấp có nghĩa là lượng virus ban đầu trong mẫu càng lớn, vì máy cần ít chu kỳ hơn để phát hiện tín hiệu. Ngược lại, chỉ số CT cao cho thấy tải lượng virus thấp, vì cần nhiều chu kỳ hơn để đạt được mức phát hiện. Tuy chỉ số CT không đo trực tiếp số lượng virus, nhưng nó được sử dụng như một chỉ dấu định lượng gián tiếp, giúp bác sĩ ước lượng mức độ hiện diện của virus trong cơ thể người bệnh, từ đó hỗ trợ đánh giá tình trạng nhiễm bệnh và khả năng lây nhiễm.

Ý nghĩa của chỉ số CT trong xét nghiệm Covid

Trong bối cảnh đại dịch Covid-19, xét nghiệm RT-PCR được xem là phương pháp chuẩn vàng để chẩn đoán nhiễm virus SARS-CoV-2. Trong quy trình này, chỉ số CT đóng vai trò thiết yếu vì nó giúp phản ánh mức độ hiện diện của virus trong mẫu bệnh phẩm, từ đó cung cấp thông tin có giá trị về khả năng lây truyền và giai đoạn nhiễm bệnh của người được xét nghiệm.

Chỉ số CT thấp, chẳng hạn dưới 25, thường cho thấy tải lượng virus cao, điều này đồng nghĩa với việc người bệnh có khả năng lây nhiễm cao cho người khác và có thể đang trong giai đoạn cấp tính của bệnh. Ngược lại, khi chỉ số CT ở mức cao, ví dụ trên 30 đến 35, có thể hiểu là lượng virus trong cơ thể rất thấp, thường gặp ở giai đoạn hồi phục hoặc khi virus không còn hoạt động mạnh.

Tuy nhiên, việc giải thích chỉ số CT cần được thực hiện cẩn trọng, không nên tách rời khỏi bối cảnh lâm sàng. Các yếu tố như triệu chứng hiện tại của bệnh nhân, thời điểm lấy mẫu so với ngày khởi phát triệu chứng, và đặc điểm dịch tễ cần được xem xét song song để đưa ra đánh giá chính xác về tình trạng nhiễm SARS-CoV-2.

Chỉ số CT trong xét nghiệm RT-PCR quan trọng thế nào?

Chỉ số CT là một trong những thông số có ý nghĩa quan trọng nhất trong việc phân tích kết quả xét nghiệm RT-PCR. Nó không chỉ giúp xác định kết quả dương tính hay âm tính với virus SARS-CoV-2, mà còn cho phép ước lượng tải lượng virus có trong mẫu. Từ đó, bác sĩ có thể đánh giá nguy cơ lây truyền và đưa ra chiến lược xử trí phù hợp với từng người bệnh.

Chỉ số CT thấp (ví dụ dưới 25) phản ánh tải lượng virus cao, có thể gợi ý giai đoạn bệnh đang hoạt động mạnh và khả năng lây nhiễm cao. Trong khi đó, CT cao (trên 30 hoặc 35) thường gặp ở những trường hợp đang trong giai đoạn cuối của nhiễm trùng, tải lượng virus đã giảm hoặc có thể là kết quả còn sót lại của RNA không hoạt động.

Do tính chất định lượng gián tiếp và khả năng biến đổi theo nhiều yếu tố, chỉ số CT không được sử dụng làm tiêu chí đơn lẻ để đưa ra quyết định lâm sàng. Tuy nhiên, khi được phân tích cùng với các yếu tố khác như triệu chứng, thời gian khởi bệnh, và tiền sử tiếp xúc, chỉ số CT trở thành công cụ hỗ trợ hiệu quả trong chẩn đoán, tiên lượng và theo dõi điều trị bệnh nhân Covid-19.

Chỉ số CT bao nhiêu là âm tính?

Việc xác định ngưỡng chỉ số CT được xem là âm tính phụ thuộc vào độ nhạy và tiêu chuẩn của từng loại bộ kit xét nghiệm cũng như quy trình kỹ thuật của phòng xét nghiệm. Tuy nhiên, trong thực hành lâm sàng, chỉ số CT từ 35 trở lên thường được xem là âm tính hoặc không xác định, tức là mẫu không chứa đủ vật liệu di truyền virus để hệ thống phát hiện hoặc tải lượng virus rất thấp.

Mặc dù CT ≥ 35 có thể được hiểu là không còn khả năng lây nhiễm, nhưng kết luận về tình trạng âm tính không nên dựa vào chỉ số CT đơn lẻ. Cần phải kết hợp với bối cảnh lâm sàng, chất lượng và thời điểm lấy mẫu, cũng như yếu tố kỹ thuật khác như cách bảo quản mẫu hoặc sai số trong quá trình phân tích.

Do đó, để xác định chính xác một người có còn mang virus hay không, việc đánh giá chỉ số CT cần được thực hiện một cách tổng thể, kết hợp giữa kết quả xét nghiệm, các yếu tố dịch tễ và tình trạng sức khỏe hiện tại của người được xét nghiệm.

Yếu tố ảnh hưởng đến chỉ số CT trong xét nghiệm RT-PCR

Chỉ số CT trong xét nghiệm RT-PCR có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố khác nhau, làm thay đổi độ chính xác trong việc đánh giá tải lượng virus. Việc hiểu rõ các yếu tố này giúp bác sĩ và nhân viên y tế diễn giải kết quả một cách thận trọng và chính xác hơn. Dưới đây là những yếu tố chính có thể tác động đến chỉ số CT:

• Thời điểm lấy mẫu: Giai đoạn tiến triển của bệnh ảnh hưởng rõ rệt đến chỉ số CT. Mẫu được lấy quá sớm sau khi phơi nhiễm hoặc quá muộn khi bệnh đã hồi phục có thể cho kết quả CT cao do tải lượng virus thấp. Thời điểm lý tưởng để xét nghiệm là trong giai đoạn đầu khởi phát triệu chứng, khi virus hoạt động mạnh.
• Kỹ thuật lấy mẫu và vị trí lấy mẫu: Việc lấy mẫu không đúng kỹ thuật hoặc từ vị trí không phù hợp (như ngoáy mũi nông thay vì ngoáy mũi sâu hoặc họng) có thể làm giảm lượng virus thu được, dẫn đến CT cao một cách giả tạo. Điều này đặc biệt quan trọng trong sàng lọc và xác nhận kết quả âm tính.
• Chất lượng mẫu bệnh phẩm: Mẫu bị nhiễm tạp chất, bảo quản sai quy cách hoặc vận chuyển không đúng nhiệt độ có thể làm giảm độ ổn định của RNA virus, ảnh hưởng đến quá trình khuếch đại và dẫn đến tăng chỉ số CT một cách không chính xác.
• Bộ kit và máy xét nghiệm: Mỗi loại bộ kit RT-PCR có ngưỡng phát hiện và độ nhạy khác nhau. Đồng thời, các hệ thống máy PCR cũng có sai số kỹ thuật và khả năng phát hiện khác nhau, dẫn đến sự thay đổi chỉ số CT giữa các cơ sở xét nghiệm.
• Yếu tố sinh học cá nhân: Tải lượng virus trong cơ thể mỗi người có thể khác nhau tùy theo phản ứng miễn dịch, mức độ nặng của bệnh và bệnh lý nền. Điều này góp phần tạo nên sự khác biệt về chỉ số CT giữa các cá nhân, ngay cả khi được lấy mẫu vào cùng một thời điểm.

Từ những phân tích trên, có thể thấy rằng chỉ số CT không chỉ là một con số kỹ thuật mà còn là yếu tố quan trọng trong việc đánh giá tình trạng nhiễm virus, khả năng lây lan và hiệu quả điều trị trong bối cảnh đại dịch Covid-19. Việc hiểu đúng và diễn giải chính xác chỉ số CT giúp nâng cao hiệu quả sàng lọc, theo dõi và đưa ra quyết định lâm sàng phù hợp, từ đó góp phần cải thiện chất lượng chăm sóc sức khỏe cộng đồng.