Nhận biết hội chứng hậu COVID-19 để chủ động chăm sóc sức khỏe

Trong khi đại dịch COVID-19 đã chuyển sang giai đoạn mới, thế giới đang phải đối mặt với một thách thức y tế công cộng dai dẳng và phức tạp: Hội chứng hậu COVID-19, thường được gọi là COVID kéo dài. Đây không chỉ là một bệnh lý đơn lẻ mà là một loạt các vấn đề sức khỏe có thể kéo dài hàng tháng hoặc hàng năm sau khi một người đã khỏi bệnh cấp tính.

Hậu COVID-19 là gì?

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tình trạng hậu COVID-19 xảy ra ở những người có tiền sử nhiễm SARS-CoV-2, với các triệu chứng thường bắt đầu trong vòng 3 tháng kể từ khi nhiễm bệnh và kéo dài ít nhất 2 tháng mà không thể giải thích bằng các chẩn đoán thay thế. CDC Hoa Kỳ cũng đưa ra định nghĩa tương tự, coi đây là một tình trạng mãn tính hệ thống xuất hiện sau khi nhiễm virus và hiện diện trong ít nhất 3 tháng. Điều quan trọng cần lưu ý là các triệu chứng này có thể cải thiện, trở nên tồi tệ hơn hoặc diễn tiến liên tục theo thời gian.

Ai có nguy cơ mắc COVID kéo dài?

Bất kỳ ai đã từng nhiễm SARS-CoV-2 đều có nguy cơ mắc COVID kéo dài, kể cả trẻ em và những người chỉ có triệu chứng nhẹ hoặc không có triệu chứng ở giai đoạn đầu. Tuy nhiên, các nghiên cứu đã chỉ ra một số nhóm có nguy cơ cao hơn, bao gồm:

• Phụ nữ;
• Người lớn tuổi;
• Người có bệnh lý nền trước đó;
• Những người bị bệnh thể nặng, đặc biệt là những người từng phải nhập viện hoặc cần chăm sóc đặc biệt;
• Người chưa tiêm vắc xin COVID-19;
• Người hút thuốc, người thừa cân hoặc béo phì.

Ngoài ra, mỗi lần tái nhiễm COVID-19, người bệnh lại có thêm nguy cơ mắc hậu COVID-19. Vì vậy, ngay cả khi đã từng nhiễm bệnh, mỗi người vẫn cần chủ động thực hiện các biện pháp phòng ngừa tái nhiễm.

Các dấu hiệu hậu COVID-19 thường gặp

Hậu COVID-19 có thể gây ra hơn 200 triệu chứng khác nhau, ảnh hưởng đến nhiều cơ quan như tim, phổi, hệ thần kinh, hệ tiêu hóa và hệ nội tiết. Những triệu chứng phổ biến nhất bao gồm:

• Mệt mỏi kéo dài: Cảm giác kiệt sức làm hạn chế khả năng thực hiện các hoạt động hàng ngày.
• Vấn đề hô hấp: Khó thở, hụt hơi hoặc ho kéo dài.
• Triệu chứng thần kinh: Khó suy nghĩ hoặc tập trung (thường gọi là "sương mù não"), đau đầu, rối loạn giấc ngủ, trầm cảm hoặc lo âu.
• Đau nhức: Đau cơ, đau khớp hoặc đau đầu.
• Vấn đề tim mạch: Đánh trống ngực, nhịp tim nhanh hoặc chóng mặt khi đứng dậy.
• Thay đổi vị giác,khứu giác: Giảm, mất hoặc thay đổi vị giác, khứu giác.

Nhiều người có các biểu hiện tương tự như hội chứng mệt mỏi mãn tính hoặc các tình trạng khó giải thích khác, dẫn đến việc chậm trễ trong chẩn đoán và điều trị.

Vì sao hậu COVID-19 khó chẩn đoán?

Hiện nay, không có xét nghiệm cụ thể nào có thể xác định chắc chắn các triệu chứng là do hậu COVID-19. Việc chẩn đoán chủ yếu dựa trên:

• Tiền sử sức khỏe và tiền sử nhiễm COVID-19 (thông qua xét nghiệm dương tính, triệu chứng hoặc yếu tố phơi nhiễm).
• Khám lâm sàng để loại trừ các nguyên nhân khác.

Một điều gây khó khăn cho bệnh nhân là các xét nghiệm thông thường như xét nghiệm máu, chụp X-quang ngực hay đo điện tâm đồ có thể cho kết quả bình thường, dù bệnh nhân đang thực sự trải qua các triệu chứng suy nhược.

Làm gì để phòng ngừa hậu COVID-19?

Cách tốt nhất để ngăn ngừa hậu COVID-19 là tránh nhiễm virus ngay từ đầu. Các chiến lược cốt lõi bao gồm:

• Tiêm chủng: Vắc xin là công cụ tốt nhất hiện có để giảm thiểu nguy cơ mắc COVID kéo dài ở cả người lớn và trẻ em. Nghiên cứu cho thấy việc tiêm ít nhất hai liều vắc xin giúp giảm đáng kể khả năng phát triển hội chứng này.
• Vệ sinh và vấn đề không khí: Rửa tay thường xuyên, cải thiện thông khí và sử dụng khẩu trang trong các tình huống nguy cơ cao.
• Điều trị sớm: Nếu thuộc nhóm nguy cơ cao bị bệnh nặng, hãy tìm kiếm sự chăm sóc y tế sớm để được xét nghiệm và điều trị kịp thời, điều này có thể giúp giảm nguy cơ biến chứng lâu dài.

Cách quản lý và điều trị hậu COVID-19

Dù hiện chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu được phê duyệt rộng rãi cho tất cả các trường hợp hậu COVID-19, nhưng các triệu chứng vẫn có thể được điều trị hiệu quả:

• Lập kế hoạch điều trị cụ thể: Bệnh nhân nên làm việc với bác sĩ để xây dựng kế hoạch cá nhân hóa nhằm cải thiện chất lượng cuộc sống. Các bác sĩ có thể kê đơn thuốc để giảm triệu chứng hoặc chuyển bệnh nhân đến các đơn vị phục hồi chức năng.
• Tự chăm sóc: Nghỉ ngơi, ăn uống đảm bảo đầy đủ các thành phần của dinh dưỡng, duy trì giấc ngủ chất lượng…
• Lắng nghe cơ thể: Tránh hoạt động quá sức nếu điều đó làm bùng phát các triệu chứng (được gọi là tình trạng khó chịu sau khi gắng sức). Người bệnh nên tạm thời giảm mức độ hoạt động và không quay lại cường độ cũ cho đến khi các triệu chứng ổn định.

Ước tính có khoảng 6 trên 100 người nhiễm COVID-19 sẽ phát triển các triệu chứng hậu COVID-19. Mặc dù tỷ lệ mắc có vẻ thấp hơn so với giai đoạn đầu của đại dịch, nhưng với việc virus vẫn tiếp tục lưu hành rộng rãi, đây vẫn là một mối đe dọa đáng kể đối với sức khỏe cộng đồng. Bởi vậy, nếu nghi ngờ mình hoặc người thân mắc COVID kéo dài, hãy đến các cơ sở y tế để được tư vấn. Sự thấu hiểu, kiên trì trong điều trị và hỗ trợ từ cộng đồng là chìa khóa để giúp người bệnh vượt qua giai đoạn khó khăn này.