Chăm sóc trẻ sau tiêm vắc xin 5 trong 1 như thế nào?

Việc tiêm chủng cho trẻ là biện pháp quan trọng trong phòng ngừa bệnh tật, đặc biệt là các bệnh nguy hiểm mà vắc xin 5 trong 1 có thể phòng ngừa. Tuy nhiên, không ít bậc cha mẹ lo lắng về những phản ứng sau tiêm và chưa biết cách xử lý phù hợp. Hiểu rõ những biểu hiện bình thường và bất thường sau tiêm, cũng như áp dụng các biện pháp chăm sóc đúng cách, sẽ giúp trẻ nhanh chóng ổn định sức khỏe. Vậy chăm sóc trẻ sau tiêm vắc xin 5 trong 1 như thế nào là đúng?

Vắc xin 5 trong 1 có an toàn không?

Vắc xin 5 trong 1 giúp bảo vệ trẻ khỏi 5 bệnh nguy hiểm: Bạch hầu, ho gà, uốn ván, viêm gan B và nhiễm khuẩn do Haemophilus influenzae type B (Hib). Đây là loại vắc xin phổ biến trên toàn cầu, giúp giảm số mũi tiêm cần thiết cho trẻ trong chương trình tiêm chủng mở rộng.

• Vắc xin 5 trong 1 thuộc Chương trình Tiêm chủng mở rộng (TCMR): Giúp phòng ngừa bạch hầu, ho gà (toàn tế bào), uốn ván, viêm gan B và nhiễm khuẩn do Hib. Vì không có thành phần bại liệt, trẻ tiêm loại này cần được cho uống hoặc tiêm thêm vắc xin bại liệt (OPV/IPV)
• Vắc xin 5 trong 1 dịch vụ (như Pentaxim): Giúp phòng ngừa bạch hầu, ho gà (vô bào), uốn ván, bại liệt và nhiễm khuẩn do Hib. Loại này không chứa thành phần viêm gan B, do đó trẻ cần được tiêm bổ sung vắc xin viêm gan B.

Sự kết hợp của nhiều thành phần trong một mũi tiêm không làm giảm hiệu quả bảo vệ mà còn mang lại sự bảo vệ toàn diện hơn cho trẻ. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Bộ Y tế Việt Nam khẳng định vắc xin 5 trong 1 rất an toàn. Các loại vắc xin dịch vụ hiện nay ưu tiên sử dụng thành phần ho gà vô bào thay vì ho gà toàn tế bào, giúp giảm thiểu đáng kể các phản ứng phụ như sốt cao và quấy khóc

Các nghiên cứu lâm sàng trên toàn cầu đã chứng minh tính an toàn và hiệu quả cao của các loại vắc xin 5 trong 1. Tại Canada, kể từ khi vắc xin 5 trong 1 được phê duyệt sử dụng vào năm 1997, hàng triệu liều đã được tiêm chủng một cách an toàn [2].

Trong quá trình sản xuất, một số loại vắc xin 5 trong 1 (đặc biệt là dạng lọ đa liều dùng trong TCMR) có sử dụng thimerosal - một hợp chất chứa ethylmercury làm chất bảo quản để ngăn ngừa nhiễm khuẩn chéo. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Trung tâm Kiểm soát Dịch bệnh (CDC) đã khẳng định lượng thimerosal này rất nhỏ, được cơ thể đào thải nhanh chóng, hoàn toàn an toàn và không gây ảnh hưởng đến sức khỏe hay hệ thần kinh của trẻ. 

Bên cạnh đó, đối với vắc xin 5 trong 1 dịch vụ, y học đã có những cải tiến quan trọng như thay thế thành phần ho gà toàn tế bào bằng ho gà vô bào, giúp giảm thiểu đáng kể các phản ứng phụ như sốt cao hay quấy khóc. Đồng thời, việc tích hợp vắc xin bại liệt dạng bất hoạt (IPV) cũng giúp loại trừ hoàn toàn nguy cơ bại liệt do vắc xin ở những trường hợp có miễn dịch suy giảm.

Sau khi tiêm, phản ứng trầm trọng thường hiếm khi xảy ra, các phản ứng thông thường như phổ biến gặp phải các phản ứng viêm nhẹ như cáu kỉnh, nổi cục u nhỏ, sưng đỏ tại vị trí tiêm trong thời gian ngắn do hệ miễn dịch đang tạo ra đáp ứng bảo vệ. Ở nhiều quốc gia cũng như Việt Nam, các vắc xin 5 trong 1 được sử dụng và có thể tiêm cho trẻ sơ sinh như một phần của chương trình tiêm chủng quốc gia.

Phản ứng sau khi tiêm vắc xin 5 trong 1

Tùy thuộc vào loại vắc xin 5 trong 1 trẻ được tiêm, các phản ứng sau tiêm có thể ở mức độ khác nhau. Theo Cục Y tế Dự phòng (Bộ Y tế), các phản ứng này thường là dấu hiệu cho thấy cơ thể đang tạo đáp ứng miễn dịch.

Phản ứng thường gặp (rất phổ biến, xảy ra ở ≥ 1/10 trẻ):

• Đỏ, sưng, đau hoặc nổi một cục cứng nhỏ tại chỗ tiêm.
• Sốt nhẹ, dưới 38.5 độ C, thường gặp hơn ở vắc xin có thành phần ho gà toàn tế bào).
• Cáu kỉnh, quấy khóc hơn bình thường.
• Buồn nôn hoặc nôn.
• Rối loạn tiêu hóa nhẹ như tiêu chảy hoặc táo bón.
• Chán ăn trong thời gian ngắn.

Những triệu chứng này thường không nghiêm trọng và có thể tự giảm dần trong vài ngày hoặc với thuốc hỗ trợ theo chỉ định từ bác sĩ.

Phản ứng không phổ biến hoặc hiếm gặp (tỷ lệ từ 1/1.000 đến 1/10.000 trẻ):

• Sốt cao trên 39 độ C, đôi khi kèm co giật do sốt (thường không để lại di chứng thần kinh).
• Khóc thét dai dẳng liên tục trên 3 giờ đồng hồ.
• Giảm trương lực cơ, khiến trẻ có thể xanh xao, nhợt nhạt hoặc tay chân mềm nhũn, xảy ra trong vòng 48 giờ sau tiêm - rất hiếm gặp và thường hồi phục hoàn toàn.

Nếu trẻ có những triệu chứng này, cha mẹ nên đưa trẻ đến bác sĩ để kiểm tra. Mặc dù co giật có thể khiến cha mẹ lo lắng, nhưng không có bằng chứng cho thấy những cơn co giật này gây ra ảnh hưởng lâu dài, và trẻ vẫn có thể tiếp tục tiêm vắc xin an toàn trong tương lai.

Phản ứng cực kỳ hiếm gặp (dưới 1/1.000.000 liều):

Giống như bất kỳ loại vắc xin, thuốc hay thực phẩm nào, vắc xin 5 trong 1 có thể gây phản ứng phản vệ – một phản ứng dị ứng nghiêm trọng ảnh hưởng đến hệ hô hấp và tuần hoàn. Tuy nhiên, tình trạng này rất hiếm gặp, đội ngũ y tế luôn có sẵn phác đồ xử trí cấp cứu tức thì cho tình trạng này tại các điểm tiêm chủng.

Chăm sóc trẻ sau tiêm vắc xin 5 trong 1 như thế nào?

Theo quy định của Bộ Y tế, cha mẹ bắt buộc phải cho trẻ lưu lại cơ sở y tế 30 phút sau khi tiêm và tiếp tục theo dõi tại nhà ít nhất 24 - 48 giờ tiếp theo. Sau khi tiêm vắc xin 5 trong 1, trẻ có thể gặp một số phản ứng nhẹ như đau tại chỗ tiêm, phát ban hoặc sốt. Đây là những phản ứng bình thường và thường tự biến mất sau một thời gian ngắn. Vậy chăm sóc trẻ sau tiêm vắc xin 5 trong 1 như thế nào? Dưới đây là những cách giúp cha mẹ chăm sóc trẻ sau tiêm:

Giảm đau và sưng tại chỗ tiêm

• Đắp khăn sạch ẩm mát hoặc túi chườm lạnh xung quanh vết tiêm để làm giảm sưng và đau, tuyệt đối không chườm đá trực tiếp, không xoa dầu gió, bôi thuốc, đắp khoai tây hay lá cây lên vết tiêm vì có thể gây nhiễm trùng máu.
• Khuyến khích trẻ vận động tay hoặc chân tại vị trí tiêm để giảm tình trạng cứng cơ và xoa dịu cơn đau.
• Nếu trẻ bị đau nhiều, khiến trẻ quấy khóc liên tục, có thể cho trẻ dùng thuốc giảm đau không chứa aspirin (như Paracetamol) theo đúng liều lượng và chỉ dẫn của bác sĩ.

Xử lý sốt sau tiêm

• Cho trẻ nghỉ ngơi đầy đủ để cơ thể hồi phục.
• Tăng cường cho trẻ bú mẹ hoặc uống thêm nước để trẻ không bị mất nước.
• Mặc quần áo thoáng mát, tránh mặc quá nhiều lớp.
• Tắm nước ấm giúp trẻ cảm thấy thoải mái hơn.
• Theo dõi nhiệt độ thường xuyên. Nếu trẻ sốt từ 38.5 độ C trở lên, dùng thuốc hạ sốt theo liều lượng khuyến cáo từ bác sĩ. Không nên dùng Ibuprofen cho trẻ dưới 6 tháng tuổi trừ khi có chỉ định của bác sĩ.

Lưu ý quan trọng:

• Trừ vắc xin Bexsero (phòng não mô cầu nhóm B) không cho trẻ uống thuốc hạ sốt trước khi đi tiêm để "phòng ngừa" vì có thể làm giảm hiệu quả tạo kháng thể.
• Không sử dụng Aspirin cho trẻ dưới 18 tuổi.

Khi nào cần tìm kiếm sự chăm sóc y tế ngay lập tức?

Mặc dù các phản ứng thông thường sau tiêm thường nhẹ, nhưng cha mẹ cần theo dõi và đưa trẻ đến bác sĩ ngay nếu xuất hiện các dấu hiệu sau:

• Sốt cao và kéo dài: Trẻ dưới 3 tháng tuổi bị sốt (từ 38 độ C trở lên), trẻ từ 3 - 12 tháng tuổi có sốt trên 39°C hoặc sốt kéo dài hơn 24 giờ (với trẻ dưới 2 tuổi) hoặc hơn 72 giờ (với trẻ trên 2 tuổi).
• Phản ứng phản vệ nghiêm trọng: Khó thở, thở khò khè, thở rít hoặc thở nhanh bất thường; tím tái môi và đầu chi, hoặc da trở nên nhợt nhạt, hoa mắt; sưng phù mặt, lưỡi hoặc cổ họng; nổi mề đay toàn thân, phát ban nhanh chóng.
• Co giật: Xuất hiện cơn co giật, dù ngắn hay dài.
• Các dấu hiệu nguy hiểm khác: Trẻ lờ đờ, ngủ li bì gọi không tỉnh, hoặc khó đánh thức, bỏ bú hoàn toàn hoặc từ chối uống nước dẫn đến dấu hiệu mất nước (mắt trũng, thóp võng, tiểu ít), nôn mửa liên tục, không thể giữ được thức ăn/sữa, tiêu chảy nặng, khóc liên tục không dứt không thể dỗ dành kéo dài trên 3 giờ đồng hồ.

Nếu trẻ có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào, hãy liên hệ ngay với bác sĩ hoặc cơ sở y tế để được hỗ trợ kịp thời.

Bài viết trên đã giải đáp cho câu hỏi: “Chăm sóc trẻ sau tiêm vắc xin 5 trong 1 như thế nào?” và cung cấp những thông tin liên quan. Chăm sóc trẻ sau tiêm vắc xin 5 trong 1 đúng cách đóng vai trò quan trọng trong việc giúp trẻ vượt qua giai đoạn phản ứng sau tiêm một cách an toàn. Cha mẹ cần theo dõi sát sao các dấu hiệu bất thường, biết cách xử lý khi trẻ sốt hoặc đau tại chỗ tiêm, đồng thời không quên đưa trẻ đi tái khám nếu có dấu hiệu nghiêm trọng. Bằng sự quan tâm và chuẩn bị chu đáo, cha mẹ có thể giúp con yêu khỏe mạnh, phát triển toàn diện.

Trung tâm Tiêm chủng Long Châu cung cấp các loại vắc xin kết hợp như 4 trong 1 và 6 trong 1, giúp bảo vệ trẻ em khỏi nhiều bệnh truyền nhiễm nguy hiểm. Vắc xin 4 trong 1 (Tetraxim) phòng ngừa các bệnh bạch hầu, ho gà, uốn ván và bại liệt. Vắc xin 6 trong 1 (Hexaxim) mở rộng khả năng bảo vệ, bao gồm cả viêm gan B và nhiễm khuẩn do Haemophilus influenzae type B (Hib), tương tự như vắc xin 5 trong 1 nhưng bổ sung thêm phòng ngừa bệnh bại liệt. Việc lựa chọn giữa các loại vắc xin này nên dựa trên tư vấn của chuyên gia y tế và nhu cầu cụ thể của từng trẻ. Để biết thêm thông tin chi tiết, vui lòng liên hệ hotline của Trung tâm Tiêm chủng Long Châu: 1800 6928 để được tư vấn nhanh chóng và chính xác nhất.

Xem thêm:

• Nên tiêm vắc xin 5 trong 1 hay 6 trong 1 cho trẻ?
• Trẻ 3 tháng mới tiêm mũi 5 trong 1 có ảnh hưởng gì không?