Nhôm trong vắc xin có an toàn không? Vai trò và những điều cần biết

Khi xem thành phần vắc xin, nhiều người băn khoăn vì thấy chữ “nhôm”. Để hiểu đúng về thành phần này, cần biết nhôm được sử dụng dưới dạng nào, có vai trò gì và những phản ứng nào có thể xảy ra sau tiêm.

Nhôm trong vắc xin có vai trò gì?

Nhôm trong vắc xin thường tồn tại dưới dạng các hợp chất như nhôm hydroxit hoặc nhôm phosphat. Chúng được sử dụng làm tá dược, tức thành phần hỗ trợ cơ thể tạo đáp ứng miễn dịch với kháng nguyên của vắc xin. Đây không phải nhôm kim loại hay những mảnh nhôm được đưa vào cơ thể.

Kháng nguyên là thành phần giúp hệ miễn dịch nhận diện tác nhân gây bệnh. Một số vắc xin chỉ sử dụng những thành phần đặc trưng của vi khuẩn hoặc virus, thay vì sử dụng toàn bộ tác nhân đó. Trong các công thức phù hợp, tá dược nhôm giúp tăng đáp ứng miễn dịch đối với kháng nguyên, từ đó hỗ trợ vắc xin tạo khả năng bảo vệ.

Vai trò của tá dược có thể khác nhau tùy sản phẩm. Nhà sản xuất lựa chọn thành phần dựa trên loại kháng nguyên, đáp ứng miễn dịch cần tạo ra và cách vắc xin được sử dụng. Vì vậy, không phải cứ có tá dược nhôm thì vắc xin sẽ “mạnh hơn” mọi loại không chứa nhôm. Mỗi vắc xin được nghiên cứu và đánh giá theo công thức riêng.

Tá dược nhôm cũng không phải một thành phần được đánh giá tách rời khỏi vắc xin. Trước khi sản phẩm được cấp phép, cơ quan quản lý xem xét dữ liệu về toàn bộ công thức, bao gồm kháng nguyên, tá dược, liều tiêm, hiệu quả và các phản ứng không mong muốn được ghi nhận trong thử nghiệm.

Nhôm trong vắc xin có an toàn không?

Các vắc xin chứa tá dược nhôm đã được cấp phép nhìn chung có hồ sơ an toàn tốt ở liều lượng sử dụng. Thành phần này đã được dùng trong nhiều thập kỷ. Bằng chứng hiện có không cho thấy tá dược nhôm làm tăng nguy cơ mắc các nhóm bệnh mạn tính đã được khảo sát hoặc gây rối loạn phổ tự kỷ.

Tuy vậy, phản ứng sau tiêm vẫn có thể xảy ra. Người tiêm có thể bị đau, đỏ hoặc sưng tại vị trí tiêm. Đôi khi xuất hiện nốt cứng tồn tại lâu hơn những phản ứng tại chỗ thông thường. Không thể quy mọi biểu hiện sau tiêm cho riêng tá dược nhôm, vì phản ứng còn phụ thuộc vào loại vắc xin và cơ địa từng người.

Nếu vùng tiêm sưng đau tăng dần hoặc triệu chứng kéo dài, người tiêm nên liên hệ cơ sở y tế để được đánh giá.

Những vắc xin nào có thể chứa tá dược nhôm?

Tá dược nhôm có thể có trong một số vắc xin phòng các bệnh sau:

• Viêm gan A;
• Viêm gan B;
• Bạch hầu, uốn ván và ho gà;
• Phế cầu;
• HPV.

Danh sách này không có nghĩa mọi vắc xin phòng các bệnh trên đều chứa nhôm. Thành phần và hàm lượng phụ thuộc vào từng sản phẩm, kể cả những sản phẩm cùng phòng một bệnh.

Cần lưu ý gì trước và sau khi tiêm vắc xin chứa nhôm?

Người đi tiêm không cần tự cộng lượng nhôm từ các mũi tiêm để quyết định có tiêm hay không. Nếu băn khoăn về thành phần vắc xin, bạn nên trao đổi với nhân viên y tế dựa trên sản phẩm dự định sử dụng và tình trạng sức khỏe của mình.

• Kiểm tra thành phần vắc xin: Hỏi tên sản phẩm hoặc xem tờ hướng dẫn sử dụng để biết vắc xin có chứa tá dược nhôm hay không.
• Thông báo tiền sử phản ứng sau tiêm: Cho nhân viên y tế biết nếu bạn hoặc trẻ từng có phản ứng nghiêm trọng sau một mũi tiêm, đặc biệt với cùng loại vắc xin.
• Cung cấp thông tin sức khỏe: Báo các bệnh đang điều trị, thuốc đang sử dụng và những vấn đề sức khỏe cần lưu ý trước khi tiêm.
• Theo dõi sau tiêm: Ở lại cơ sở tiêm chủng và tiếp tục theo dõi tại nhà theo hướng dẫn. Nếu có khó thở, sưng mặt hoặc họng, choáng hay ngất, cần được cấp cứu ngay.
• Trao đổi trước khi thay đổi lịch tiêm: Nếu lo ngại về tá dược nhôm, hãy hỏi bác sĩ thay vì tự bỏ mũi hoặc kéo giãn lịch tiêm.

Một số câu hỏi thường gặp

Ngoài mức độ an toàn, người đi tiêm cũng thường quan tâm đến cách cơ thể xử lý nhôm và sự khác biệt giữa nhôm trong vắc xin với nhôm từ thực phẩm.

Tiêm nhiều mũi vắc xin chứa nhôm có gây tích tụ nguy hiểm không?

Cơ thể xử lý tá dược nhôm theo thời gian; phần nhôm đi vào tuần hoàn được đào thải chủ yếu qua thận. Tiêm nhiều mũi theo lịch không đồng nghĩa với việc nhôm sẽ tích tụ đến mức gây hại. Dữ liệu theo dõi trẻ em hiện nay không cho thấy lượng nhôm nhận từ vắc xin trong những năm đầu đời làm tăng nguy cơ các nhóm bệnh mạn tính đã được nghiên cứu.

Nếu trẻ có tình trạng sức khỏe đặc biệt, phụ huynh nên thông báo cho bác sĩ trước khi tiêm để được đánh giá theo từng trường hợp.

Có cần chọn vắc xin không chứa nhôm không?

Thông thường, không cần tránh một vắc xin chỉ vì sản phẩm có tá dược nhôm. Việc lựa chọn nên dựa trên độ tuổi, bệnh cần phòng, tình trạng sức khỏe và chỉ định của sản phẩm. Vắc xin không chứa nhôm cũng không mặc nhiên phù hợp hơn với mọi người. 

Lượng nhôm có giống nhau ở tất cả vắc xin không?

Không. Công thức của mỗi sản phẩm được xây dựng và đánh giá riêng, nên loại tá dược cũng như hàm lượng có thể khác nhau. Nếu cần biết con số chính xác, hãy kiểm tra thông tin của vắc xin cụ thể thay vì dùng một mức chung cho tất cả các mũi tiêm.

Nhôm từ vắc xin khác gì nhôm trong thực phẩm?

Cơ thể tiếp xúc với nhôm qua thức ăn và nước uống hằng ngày. Tuy nhiên, không thể so sánh trực tiếp lượng nhôm ăn vào với lượng nhôm trong vắc xin chỉ bằng số miligam, vì đường tiếp xúc và tỷ lệ hấp thu khác nhau. Việc đánh giá an toàn cần xét cả dạng chất, liều lượng, cách cơ thể xử lý và dữ liệu theo dõi người đã tiêm.

Tá dược nhôm có phải chất bảo quản vắc xin không?

Không. Tá dược nhôm giúp tăng đáp ứng miễn dịch với kháng nguyên, còn chất bảo quản có vai trò hạn chế nguy cơ nhiễm vi sinh vật trong một số chế phẩm. Đây là hai nhóm thành phần có chức năng khác nhau.

Nhôm trong vắc xin là tá dược giúp tăng đáp ứng miễn dịch ở một số sản phẩm. Bằng chứng hiện nay nhìn chung ủng hộ tính an toàn của các vắc xin chứa tá dược nhôm đã được cấp phép, dù phản ứng tại chỗ vẫn có thể xảy ra. Khi có băn khoăn về một mũi tiêm cụ thể, hãy trao đổi với nhân viên y tế bằng tên vắc xin dự định sử dụng.