Carcinoma là gì? Nguyên nhân chính của ung thư carcinoma

Ung thư carcinoma là thuật ngữ được nhắc đến khá phổ biến trong y học, nhưng không phải ai cũng hiểu rõ bản chất của bệnh lý này. Việc nhận diện đúng loại ung thư và các yếu tố nguy cơ liên quan có vai trò quan trọng trong phòng ngừa và phát hiện sớm.

Carcinoma là gì?

Carcinoma là thuật ngữ dùng để chỉ nhóm ung thư phát sinh từ tế bào biểu mô - loại tế bào bao phủ bề mặt cơ thể (như da) và lót mặt trong của nhiều cơ quan, ống dẫn và khoang rỗng (đường hô hấp, tiêu hóa, tiết niệu, sinh dục…). Đây là dạng ung thư phổ biến nhất, chiếm phần lớn các ca ung thư được chẩn đoán trên lâm sàng. Theo Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (National Cancer Institute - NCI), carcinoma là nhóm ung thư bắt nguồn từ tế bào biểu mô và bao gồm hầu hết các ung thư phổ biến như ung thư phổi, vú, đại trực tràng, tuyến tiền liệt và da.

Ung thư biểu mô xuất hiện nhiều là do một số nguyên nhân chính:

• Phân bố rộng của tế bào biểu mô: Tế bào biểu mô hiện diện ở hầu hết các cơ quan và mô trong cơ thể, vì vậy nguy cơ phát sinh đột biến và hình thành ung thư cũng cao hơn so với nhiều loại tế bào khác.
• Tiếp xúc trực tiếp với yếu tố gây ung thư: Tế bào biểu mô thường là “hàng rào đầu tiên” tiếp xúc với môi trường bên ngoài, dễ bị ảnh hưởng bởi tia cực tím, khói thuốc lá, hóa chất độc hại, vi sinh vật hoặc các chất gây ung thư trong thực phẩm.
• Đặc điểm sinh học phân chia nhanh: Để đảm bảo chức năng bảo vệ và tái tạo mô, tế bào biểu mô liên tục phân chia. Quá trình này nếu xảy ra sai sót trong sao chép ADN, đặc biệt dưới tác động của các yếu tố nguy cơ, sẽ làm tăng khả năng xuất hiện đột biến gen và tiến triển thành ung thư.

Dựa vào đặc điểm hình thái và nguồn gốc tế bào, carcinoma được chia thành nhiều loại khác nhau, thường gặp gồm:

• Ung thư biểu mô tuyến (adenocarcinoma);
• Ung thư biểu mô tế bào vảy;
• Ung thư biểu mô tế bào đáy;
• Ung thư biểu mô tế bào chuyển tiếp;
• Ung thư biểu mô kém hoặc không biệt hóa.

Nguyên nhân chính gây ung thư carcinoma là gì?

Bên cạnh thắc mắc về carcinoma là ung thư gì, nhiều người cũng quan tâm đến nguyên nhân gây bệnh. Ung thư carcinoma hình thành khi các tế bào biểu mô tích lũy dần những đột biến gen, khiến chúng tăng sinh mất kiểm soát, né tránh cơ chế chết theo chương trình, xâm nhập mô xung quanh và có khả năng di căn đến cơ quan khác. Những biến đổi di truyền này có thể phát sinh dưới tác động của nhiều yếu tố, bao gồm:

Yếu tố di truyền: Một số người mang sẵn các đột biến gen di truyền từ cha mẹ, làm suy giảm cơ chế sửa chữa ADN hoặc kiểm soát chu kỳ tế bào, từ đó làm tăng nguy cơ phát triển carcinoma trong suốt cuộc đời.

Tiếp xúc với hóa chất gây ung thư: Nhiều hóa chất trong môi trường và công nghiệp như amiăng, benzen, asen, formaldehyde… có thể gây tổn thương ADN khi tiếp xúc kéo dài, làm tăng nguy cơ ung thư biểu mô ở phổi, gan, da hoặc hệ tiêu hóa.

Khói thuốc lá: Hút thuốc lá là yếu tố nguy cơ hàng đầu của nhiều loại carcinoma, đặc biệt là ung thư phổi. Khói thuốc chứa hàng nghìn hóa chất độc hại, trong đó có hàng chục chất đã được chứng minh có khả năng gây ung thư.

Bức xạ ion hóa: Tia X, tia gamma và các nguồn phóng xạ khác có thể gây đứt gãy ADN trong tế bào, nếu không được sửa chữa đúng cách sẽ dẫn đến đột biến và hình thành ung thư.

Tia cực tím (UV): Tiếp xúc quá mức với ánh nắng mặt trời, đặc biệt là tia UV, làm tổn thương ADN tế bào da và là nguyên nhân quan trọng dẫn đến các dạng ung thư biểu mô da.

Nhiễm trùng: Một số tác nhân nhiễm trùng có liên quan chặt chẽ đến carcinoma, chẳng hạn: Virus HPV liên quan đến ung thư cổ tử cung, hậu môn, hầu họng; virus viêm gan B (HBV) và C (HCV) làm tăng nguy cơ ung thư biểu mô tế bào gan…

Bệnh lý mạn tính: Tình trạng viêm kéo dài và tổn thương mô mạn tính có thể thúc đẩy quá trình đột biến tế bào. Các bệnh như viêm loét đại tràng, bệnh Crohn, xơ gan, trào ngược dạ dày - thực quản kèm Barrett thực quản, bệnh phổi mạn tính… đều làm tăng nguy cơ carcinoma tại cơ quan tương ứng.

Tuổi tác: Nguy cơ ung thư tăng dần theo tuổi do sự tích lũy đột biến gen và suy giảm khả năng sửa chữa ADN của tế bào theo thời gian.

Lối sống và chế độ sinh hoạt: Bên cạnh các yếu tố trên, thói quen sống không lành mạnh cũng góp phần đáng kể vào nguy cơ ung thư.

Nhìn chung, ung thư carcinoma là kết quả của sự tương tác phức tạp giữa yếu tố di truyền, môi trường và lối sống, trong đó nhiều yếu tố hoàn toàn có thể được kiểm soát hoặc phòng ngừa thông qua thay đổi thói quen sinh hoạt và tầm soát sức khỏe định kỳ.

Các phương pháp điều trị ung thư carcinoma

Việc điều trị ung thư biểu mô (carcinoma) được cá thể hóa dựa trên nhiều yếu tố như vị trí khối u, giai đoạn bệnh, mức độ lan rộng và thể trạng của người bệnh. Các phương pháp thường được áp dụng gồm:

• Phẫu thuật: Nhằm loại bỏ hoàn toàn khối u và một phần mô lành xung quanh. Phương pháp này hiệu quả nhất khi ung thư được phát hiện sớm và chưa di căn.
• Hóa trị: Sử dụng thuốc để tiêu diệt hoặc ức chế sự phát triển của tế bào ung thư trên toàn cơ thể, thường dùng khi ung thư đã lan rộng hoặc sau phẫu thuật để giảm nguy cơ tái phát.
• Xạ trị: Dùng tia năng lượng cao tác động trực tiếp vào vùng có khối u nhằm tiêu diệt tế bào ung thư, có thể sử dụng đơn lẻ hoặc kết hợp với phẫu thuật và hóa trị.
• Liệu pháp nhắm trúng đích: Nhắm vào các đặc điểm phân tử đặc hiệu của tế bào ung thư, giúp tăng hiệu quả điều trị và giảm tác dụng phụ so với hóa trị truyền thống.
• Liệu pháp miễn dịch: Tăng cường hoặc “huấn luyện” hệ miễn dịch của cơ thể nhận diện và tiêu diệt tế bào ung thư.

Tóm lại, carcinoma là gì là câu hỏi quan trọng giúp người đọc hiểu đúng về một nhóm ung thư phổ biến có nguồn gốc từ tế bào biểu mô và có thể xảy ra ở nhiều cơ quan trong cơ thể. Sự hình thành carcinoma thường liên quan đến đột biến gen tích lũy dưới tác động của yếu tố di truyền, môi trường, lối sống và các bệnh lý mạn tính. Nhận thức rõ carcinoma là gì cũng như các nguyên nhân chính gây bệnh sẽ giúp mỗi người chủ động hơn trong việc phòng ngừa, tầm soát sớm và điều trị kịp thời, qua đó nâng cao hiệu quả kiểm soát bệnh và chất lượng sống.