Bong gân khớp háng: Nguyên nhân, triệu chứng và cách xử trí

Bong gân khớp háng xảy ra khi dây chằng quanh vùng háng - đùi bị giãn hoặc rách, làm suy giảm khả năng chịu lực của khớp. Đây là một trong những chấn thương có thể ảnh hưởng lớn đến khả năng đi lại, đặc biệt ở người chơi thể thao hoặc lao động nặng. Việc nhận biết sớm nguyên nhân, triệu chứng và xử trí đúng thời điểm là yếu tố quan trọng giúp rút ngắn thời gian hồi phục.

Bong gân khớp háng là gì?

Bong gân khớp háng là tình trạng dây chằng quanh khớp bị kéo giãn quá mức hoặc rách do tác động lực mạnh, xoay khớp hoặc té ngã. Các dây chằng này giữ vai trò quan trọng trong việc giữ khớp vững chắc, hỗ trợ vận động và chịu lực khi đi, đứng, chạy hoặc xoay người. Khi dây chằng bị tổn thương, khớp mất ổn định, dẫn đến đau nhức, sưng tấy và khó vận động.

Khớp háng là khớp chịu lực lớn, kết nối xương chậu với xương đùi, giúp thực hiện nhiều động tác phức tạp. Khi bong gân xảy ra, cơn đau thường xuất hiện ngay sau chấn thương và lan xuống đùi hoặc lên hông. Vận động như đi lại, đứng lên, ngồi xuống hoặc xoay chân đều khó khăn. Bong gân khớp háng có thể gây ra hậu quả lâu dài nếu không được chăm sóc và phục hồi đúng cách.

Bong gân khớp háng thường có ba cấp độ: 

• Cấp độ nhẹ: Dây chằng giãn, đau nhẹ, sưng ít, vẫn có thể đi lại nhưng khó chịu.
• Cấp độ trung bình: Dây chằng rách một phần, sưng bầm, đau rõ, hạn chế vận động.
• Cấp độ nặng: Dây chằng rách hoàn toàn hoặc kèm tổn thương gân cơ, đau dữ dội, khớp mất vững, không thể đứng hoặc đi lại bình thường. Trường hợp nặng có thể cần can thiệp y tế khẩn cấp.

Nguyên nhân gây bong gân khớp háng

Có nhiều yếu tố khác nhau có thể làm tăng nguy cơ bong gân khớp háng, dưới đây là những nguyên nhân thường gặp:

Té ngã hoặc tai nạn giao thông

Ngã trực tiếp vào hông, đạp vấp vật cứng hoặc tai nạn xe máy, xe đạp gây lực mạnh tác động lên khớp háng. Dây chằng bị kéo giãn đột ngột, dẫn đến bong gân trung bình hoặc nặng. Đây là nguyên nhân phổ biến ở người trưởng thành và người cao tuổi.

Vận động mạnh hoặc xoay người đột ngột

Chạy nhanh, đổi hướng đột ngột, bật nhảy hoặc xoay người quá mức gây áp lực lớn lên dây chằng khớp háng. Người chơi thể thao như bóng đá, tennis, bóng rổ dễ gặp chấn thương nếu khởi động chưa đủ hoặc kỹ thuật sai. Thậm chí những động tác sinh hoạt bình thường như bước nhanh hoặc leo cầu thang cũng có thể gây bong gân nếu dây chằng yếu.

Tham gia các môn thể thao đối kháng

Những môn thể thao có va chạm trực tiếp như bóng đá, võ thuật, bóng rổ thường gây lực đột ngột vào khớp háng. Tiếp đất sai kỹ thuật hoặc bị đẩy mạnh từ đối phương khiến dây chằng giãn quá mức, làm tăng nguy cơ bong gân và mất vững khớp.

Mang vác vật nặng sai tư thế

Khi nâng hoặc vác vật nặng quá đầu hoặc xoay người không đúng kỹ thuật, dây chằng háng chịu lực quá mức, dễ bị giãn hoặc rách. Người lao động nặng, vận động viên, hoặc người tập gym nếu không chú ý kỹ thuật rất dễ bị bong gân.

Yếu tố nguy cơ khác

Người cao tuổi, cơ háng yếu, hoặc có tiền sử chấn thương trước đó dễ tái phát bong gân. Khởi động chưa đủ, đi giày không phù hợp hoặc tập luyện quá sức cũng làm tăng nguy cơ.

Triệu chứng nhận biết bong gân khớp háng

Bong gân khớp háng thường có các dấu hiệu nhận biết sau:

Đau nhói vùng háng

Cơn đau xuất hiện ngay sau chấn thương, tăng khi đi lại, đứng lên, ngồi xuống hoặc xoay chân. Người bệnh có thể cảm thấy đau sâu trong hông hoặc lan xuống đùi, hạn chế khả năng vận động.

Sưng và bầm tím

Tổn thương dây chằng gây viêm, phù nề và chảy máu dưới da. Vùng háng - mông sưng to, đỏ, đôi khi xuất hiện vết bầm tím vài giờ sau chấn thương. Mức độ sưng đau tỷ lệ thuận với mức độ bong gân.

Hạn chế vận động

Khó thực hiện các động tác như: Ngồi xổm, bước dài, xoay người, nâng chân. Dáng đi khập khiễng hoặc phải dùng tay vịn, nạng để di chuyển.

Trường hợp nặng

Trong những trường hợp nặng, người bệnh có thể xuất hiện các biểu hiện rõ rệt như:

• Khớp háng mất vững, biến dạng.
• Cảm giác “rỗng” hoặc “lỏng lẻo” trong khớp.
• Kèm tê bì hoặc khó cử động ngón chân.

Đây là dấu hiệu cần được thăm khám ngay để loại trừ đứt dây chằng, trật khớp hoặc tổn thương gân cơ.

Cách xử trí bong gân khớp háng

Để hạn chế biến chứng và hỗ trợ quá trình hồi phục, việc xử trí bong gân khớp háng thường được áp dụng các cách sau:

Áp dụng nguyên tắc RICE

Khi xử trí bong gân khớp háng, nguyên tắc RICE thường được áp dụng với các bước cụ thể sau:

• Rest - nghỉ ngơi: Ngừng các hoạt động gây đau, tránh đứng lâu, xoay người mạnh. Có thể dùng nạng hoặc hỗ trợ đi lại để giảm áp lực lên khớp háng. Nghỉ ngơi đúng cách giúp dây chằng không bị tổn thương thêm, giảm sưng và đau nhanh.
• Ice - chườm lạnh: Chườm đá 15 - 20 phút/lần, 2 - 3 lần/ngày trong 48 giờ đầu. Bọc đá trong khăn mềm để tránh bỏng lạnh. Giúp co mạch, giảm sưng, giảm đau tức thì và hạn chế viêm lan rộng.
• Compression - băng ép: Dùng băng thun hoặc đai cố định khớp háng vừa phải để giảm sưng, ổn định dây chằng. Không quấn quá chặt tránh gây tê, giảm lưu thông máu hoặc tổn thương mô mềm.
• Elevation - kê cao chân: Nằm ngửa và kê chân cao hơn tim giúp giảm sưng, tăng lưu thông máu và hỗ trợ quá trình hồi phục dây chằng. Có thể kê thêm gối dưới mông hoặc đùi để giữ vị trí thoải mái.

Dùng thuốc giảm đau - kháng viêm

Các thuốc như paracetamol, ibuprofen, diclofenac hỗ trợ giảm đau và viêm. Chỉ dùng theo chỉ định bác sĩ, tránh dùng kéo dài để hạn chế tác dụng phụ trên gan, thận và dạ dày.

Vật lý trị liệu

Vật lý trị liệu giữ vai trò thiết yếu trong quá trình phục hồi chức năng khớp háng. Các bài tập thường áp dụng:

• Kéo giãn vùng háng - đùi: Giúp giảm căng cơ và cải thiện độ linh hoạt.
• Tăng cường cơ mông và cơ đùi: Thực hiện các bài squat nhẹ, nâng chân ngang hoặc bước lên bục thấp.
• Tập thăng bằng: Đứng một chân trên thảm mềm hoặc dùng bóng tập để cải thiện sự ổn định.
• Rèn luyện linh hoạt và chịu lực: Các động tác đi bộ chậm, nâng hông hoặc tập với dây đàn hồi.

Thông qua các bài tập này, vật lý trị liệu giúp khôi phục tầm vận động, nâng cao sức mạnh cơ, tăng độ vững chắc của khớp và hạn chế nguy cơ tái chấn thương.

Điều trị chuyên sâu khi bong gân nặng

Trong những trường hợp bong gân khớp háng nặng, việc điều trị chuyên sâu là cần thiết và thường bao gồm:

• Bó nẹp hoặc cố định khớp háng.
• Chọc hút dịch khớp nếu tụ dịch.
• Phẫu thuật tái tạo dây chằng nếu rách hoàn toàn.

Việc điều trị phải được thực hiện tại bệnh viện chuyên khoa để đảm bảo an toàn và phục hồi tối ưu.

Nhìn chung, bong gân khớp háng gây đau, sưng và hạn chế vận động nếu không xử trí đúng cách. Nhận biết sớm, áp dụng RICE, dùng thuốc theo chỉ định và vật lý trị liệu sẽ giúp hồi phục nhanh, giảm đau và bảo vệ chức năng khớp. Trong các trường hợp nặng, cần thăm khám chuyên khoa để đảm bảo điều trị đúng và ngăn ngừa tái chấn thương lâu dài.