Block nhĩ thất: Nhận biết dấu hiệu và cách xử trí kịp thời

Trái tim của chúng ta đập theo một nhịp điệu được điều khiển bởi một hệ thống điện tinh vi. Khi hệ thống này gặp trục trặc, nhịp tim có thể trở nên quá nhanh, quá chậm hoặc không đều, gây ảnh hưởng đến sức khỏe tổng thể. Một trong những rối loạn dẫn truyền cần được chú ý là tình trạng gián đoạn tín hiệu điện giữa các buồng tim.

Block nhĩ thất là gì?

Block nhĩ thất là rối loạn dẫn truyền xung điện từ tâm nhĩ xuống tâm thất, trong đó dẫn truyền bị chậm hoặc gián đoạn. Tùy mức độ, nhịp thất có thể chậm và khả năng bơm máu có thể bị ảnh hưởng.

Cơ chế rối loạn dẫn truyền tim

Trong một trái tim khỏe mạnh, các xung điện khởi phát từ nút xoang nhĩ (SA), sau đó truyền qua nút nhĩ thất (AV) trước khi lan ra các tâm thất, khiến chúng co bóp. Nút nhĩ thất hoạt động như một “trạm kiểm soát”, làm chậm tín hiệu một chút để tâm nhĩ kịp bơm máu xuống tâm thất trước khi tâm thất co bóp.

Trong bệnh lý block nhĩ thất, đường dẫn truyền xung điện từ tâm nhĩ xuống tâm thất gặp vấn đề, tín hiệu điện có thể bị giữ lại quá lâu hoặc thậm chí bị chặn hoàn toàn, dẫn đến việc tâm thất không nhận được lệnh co bóp một cách đều đặn và kịp thời từ tâm nhĩ.

Các mức độ block nhĩ thất

Tùy vào mức độ nghiêm trọng của sự gián đoạn tín hiệu, tình trạng này được phân thành ba cấp độ chính:

• Block nhĩ thất độ 1: Đây là mức độ nhẹ nhất. Xung điện vẫn truyền được từ nhĩ xuống thất nhưng thời gian dẫn truyền kéo dài hơn bình thường. Tình trạng này thường không gây ra triệu chứng và có thể chỉ được phát hiện tình cờ qua điện tâm đồ (ECG).
• Block nhĩ thất độ 2: Ở cấp độ này, không phải tất cả các xung điện từ tâm nhĩ đều được dẫn truyền xuống tâm thất. Một số nhịp bị “bỏ lỡ”, khiến tim đập không đều và chậm hơn. Block độ 2 được chia thành hai loại nhỏ hơn là Mobitz I (thường ít nghiêm trọng hơn) và Mobitz II (có nguy cơ tiến triển thành block độ 3).
• Block nhĩ thất độ 3 (Block tim hoàn toàn): Đây là mức độ nghiêm trọng nhất. Không có bất kỳ xung điện nào từ tâm nhĩ có thể đến được tâm thất. Một nhịp thoát từ bộ nối hoặc tâm thất sẽ duy trì nhịp thất, thường chậm; mức độ ổn định phụ thuộc vị trí phát nhịp thoát. Tình trạng này có thể gây ra các triệu chứng nặng và cần can thiệp y tế khẩn cấp.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ gây block nhĩ thất

Có nhiều nguyên nhân có thể làm tổn thương hệ thống dẫn truyền của tim và dẫn đến tình trạng này. Các yếu tố nguy cơ chính bao gồm:

• Lão hóa: Sự thoái hóa tự nhiên của hệ thống dẫn truyền tim theo tuổi tác là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất.
• Bệnh tim cấu trúc: Tổn thương tim do nhồi máu cơ tim, bệnh động mạch vành, viêm cơ tim, hoặc bệnh cơ tim có thể gây ra sẹo và làm gián đoạn đường dẫn truyền điện.
• Bệnh lý bẩm sinh: Một số trẻ sinh ra đã có dị tật ở tim có thể ảnh hưởng đến nút nhĩ thất.
• Tác dụng phụ của thuốc: Một số thuốc như chẹn beta, chẹn kênh canxi non-dihydropyridine (verapamil, diltiazem) và digoxin có thể làm chậm dẫn truyền nhĩ - thất
• Nhiễm trùng: Các bệnh nhiễm trùng như bệnh Lyme hoặc bạch hầu (một bệnh có thể phòng ngừa bằng vắc xin) đôi khi có thể gây viêm và ảnh hưởng đến tim.
• Phẫu thuật tim: Các thủ thuật trên tim đôi khi có thể vô tình làm tổn thương hệ thống dẫn truyền.
• Rối loạn điện giải: Rối loạn điện giải, đặc biệt tăng kali máu, có thể gây hoặc làm nặng block nhĩ thất

Triệu chứng và hướng xử trí

Các triệu chứng của bệnh phụ thuộc vào mức độ nặng nhẹ. Nhiều người bị block độ 1 không có triệu chứng, trong khi những người bị block độ 2 hoặc độ 3 có thể gặp phải các dấu hiệu đáng chú ý.

Các triệu chứng thường gặp

• Cảm giác mệt mỏi, kiệt sức không rõ nguyên nhân.
• Chóng mặt, choáng váng hoặc ngất xỉu; cơn ngất do block tim gây giảm cung lượng tim đột ngột có thể được gọi là cơn Stokes-Adams.
• Khó thở, đặc biệt là khi hoạt động thể chất.
• Đau tức ngực hoặc cảm giác khó chịu ở ngực.
• Cảm nhận tim đập chậm, không đều hoặc có cảm giác hẫng, bỏ nhịp.

Hướng xử trí và điều trị

• Chẩn đoán: Bác sĩ sẽ dựa vào bệnh sử, khám lâm sàng và các xét nghiệm cận lâm sàng. Điện tâm đồ (ECG) là công cụ quan trọng nhất để chẩn đoán. Trong một số trường hợp, bệnh nhân có thể cần đeo máy theo dõi Holter ECG trong 24 giờ hoặc lâu hơn để ghi lại nhịp tim trong sinh hoạt hàng ngày.
• Điều trị: Phương pháp điều trị phụ thuộc vào cấp độ block và nguyên nhân gây bệnh. Nếu nguyên nhân là do thuốc, bác sĩ có thể điều chỉnh liều lượng hoặc đổi sang loại thuốc khác. Với block nhĩ thất độ 2 Mobitz II, block nhĩ thất mức độ cao hoặc block độ 3 mắc phải không do nguyên nhân có thể hồi phục hay sinh lý, cấy máy tạo nhịp tim vĩnh viễn được khuyến cáo ngay cả khi không có triệu chứng. Thiết bị này sẽ gửi các xung điện nhỏ để đảm bảo tim đập ở một tần số phù hợp.

Khi nhận thấy bất kỳ dấu hiệu bất thường nào về nhịp tim, việc thăm khám sớm với bác sĩ chuyên khoa là vô cùng quan trọng. Chẩn đoán chính xác block nhĩ thất và can thiệp kịp thời không chỉ giúp cải thiện chất lượng cuộc sống mà còn ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm, bảo vệ sức khỏe trái tim một cách toàn diện. Duy trì một lối sống lành mạnh và tuân thủ lịch tiêm chủng phòng ngừa các bệnh nhiễm trùng cũng là một phần quan trọng trong việc chăm sóc sức khỏe chủ động.