Nhịp nhanh kịch phát trên thất: Nguyên nhân và cách xử trí

Cơn tim đập nhanh bất chợt có thể gây ra cảm giác hoang mang và lo sợ, ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng cuộc sống. Tình trạng này không chỉ là một trải nghiệm khó chịu mà còn là một dấu hiệu cảnh báo từ trái tim mà chúng ta không nên xem nhẹ. Việc trang bị kiến thức y khoa đúng đắn sẽ giúp bạn bình tĩnh đối mặt và xử trí hiệu quả khi cơn nhịp nhanh xuất hiện.

Nhịp nhanh kịch phát trên thất là gì?

Nhịp nhanh kịch phát trên thất (PSVT) là hội chứng nhịp nhanh đều, khởi phát và kết thúc đột ngột, thường gặp trong AVNRT, AVRT và ít hơn là nhịp nhanh nhĩ. Tần số tim trong cơn có thể lên tới 150 - 250 lần/phút, trong khi nhịp tim bình thường của người trưởng thành lúc nghỉ ngơi chỉ khoảng 60 - 100 lần/phút.

Đặc điểm của tình trạng này là các cơn nhịp nhanh xuất hiện đột ngột (kịch phát) và cũng có thể kết thúc một cách đột ngột, kéo dài từ vài giây, vài phút đến vài giờ. Giữa các cơn, nhịp tim của người bệnh thường hoàn toàn bình thường.

Cơ chế gây ra cơn nhịp nhanh

Phần lớn PSVT liên quan cơ chế vòng vào lại. Với AVNRT, vòng vào lại liên quan hai đường dẫn truyền chức năng nhanh - chậm tại/vùng nút AV; với AVRT, vòng vào lại sử dụng đường dẫn truyền phụ nối nhĩ - thất. Tín hiệu điện bình thường của tim bị "mắc kẹt" trong vòng lặp này, khiến nó quay vòng liên tục và kích thích tim co bóp với tốc độ rất cao.

Hãy tưởng tượng tín hiệu điện như một người chạy trên một đường đua hình tròn thay vì đi theo một con đường thẳng. Việc chạy vòng liên tục này làm cho tim đập nhanh hơn nhiều so với bình thường. Một số trường hợp ít gặp hơn có thể do một ổ phát nhịp bất thường ở tâm nhĩ tự động phát ra các xung điện nhanh.

Các dạng thường gặp

Dựa trên vị trí và cơ chế của vòng vào lại, nhịp nhanh kịch phát trên thất được chia thành các dạng chính, trong đó phổ biến nhất là:

• Nhịp nhanh vào lại tại nút nhĩ thất (AVNRT): Đây là dạng phổ biến nhất, chiếm khoảng 60% các trường hợp. Vòng vào lại nằm ngay trong nút nhĩ thất, là trạm trung gian dẫn truyền tín hiệu điện từ tâm nhĩ xuống tâm thất.
• Nhịp nhanh vào lại nhĩ thất (AVRT): Chiếm khoảng 30% các trường hợp, thường gặp ở người trẻ. Dạng này xảy ra do sự tồn tại của một đường dẫn điện phụ bẩm sinh nối trực tiếp giữa tâm nhĩ và tâm thất, tạo ra một vòng vào lại lớn. WPW là hội chứng tiền kích thích do có đường dẫn truyền phụ; AVRT là một trong những rối loạn nhịp thường gặp ở người có WPW.
• Nhịp nhanh nhĩ (AT): Dạng này ít phổ biến hơn, xảy ra khi một nhóm tế bào bất thường trong tâm nhĩ tự phát ra các xung điện nhanh, lấn át nhịp đập tự nhiên của tim.

Triệu chứng nhận biết nhịp nhanh kịch phát trên thất

Các triệu chứng của một cơn nhịp nhanh kịch phát trên thất thường xuất hiện và biến mất đột ngột. Mức độ nghiêm trọng có thể khác nhau ở mỗi người, tùy thuộc vào tần số tim, thời gian kéo dài của cơn và tình trạng sức khỏe tim mạch nền. Các dấu hiệu điển hình bao gồm:

• Hồi hộp, đánh trống ngực: Đây là triệu chứng phổ biến và dễ nhận biết nhất. Người bệnh có cảm giác tim đập rất nhanh, mạnh và thình thịch trong lồng ngực.
• Chóng mặt, choáng váng: Tim đập quá nhanh làm giảm hiệu quả bơm máu, khiến lượng máu và oxy lên não không đủ, gây ra cảm giác chóng mặt hoặc xây xẩm.
• Khó thở, hụt hơi: Cảm giác tức ngực, thở nông hoặc hụt hơi có thể xảy ra do tim hoạt động kém hiệu quả.
• Mệt mỏi, yếu sức: Cơn nhịp nhanh kéo dài có thể làm cơ thể kiệt sức.
• Lo lắng, hoảng hốt: Cảm giác tim đập bất thường có thể gây ra sự lo âu, sợ hãi cho người bệnh.
• Đau ngực: Một số người có thể cảm thấy đau hoặc khó chịu ở ngực, tương tự như cơn đau thắt ngực.
• Ngất xỉu (Syncope): Trong những trường hợp nặng, khi nhịp tim quá nhanh làm huyết áp tụt đột ngột, người bệnh có thể bị ngất.

Điều trị và phòng ngừa tái phát

Mục tiêu điều trị là cắt cơn nhịp nhanh cấp tính, ngăn ngừa các cơn tái phát trong tương lai và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh. Các phương pháp điều trị và phòng ngừa bao gồm:

• Nghiệm pháp phế vị (Vagal Maneuvers): Đây là các biện pháp sơ cứu đơn giản có thể tự thực hiện để cắt cơn tại nhà, như nín thở và rặn mạnh (nghiệm pháp Valsalva), ho mạnh, hoặc úp mặt vào chậu nước đá. Các động tác này kích thích dây thần kinh phế vị, có thể làm chậm nhịp tim và cắt cơn.
• Dùng thuốc: Bác sĩ có thể kê đơn các loại thuốc chống loạn nhịp để cắt cơn nhanh hoặc dùng hàng ngày để phòng ngừa tái phát. Các thuốc thường được sử dụng bao gồm adenosine (dùng cấp cứu tại bệnh viện), chẹn beta, chẹn kênh canxi.
• Nếu nhịp nhanh gây mất ổn định huyết động, cần chuẩn bị chuyển nhịp đồng bộ khẩn cấp; với nhịp đều QRS hẹp có thể cân nhắc adenosine trong quá trình xử trí nếu phù hợp
• Triệt đốt điện sinh lý (Catheter Ablation): Đây là phương pháp điều trị triệt để và hiệu quả nhất. Bác sĩ sẽ luồn một ống thông (catheter) qua mạch máu đến tim để xác định vị trí đường dẫn truyền phụ hoặc ổ loạn nhịp, sau đó dùng năng lượng sóng tần số radio để phá hủy các mô bệnh lý này. Tỷ lệ thành công của phương pháp này rất cao.
• Thay đổi lối sống: Để phòng ngừa tái phát, người bệnh nên duy trì một lối sống lành mạnh, bao gồm hạn chế caffeine, rượu bia, thuốc lá, quản lý căng thẳng, ngủ đủ giấc và tập thể dục đều đặn.

Nhìn chung, nhịp nhanh kịch phát trên thất tuy gây ra các triệu chứng đáng lo ngại nhưng thường không đe dọa trực tiếp đến tính mạng ở những người có trái tim khỏe mạnh. Việc chẩn đoán sớm và tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ là chìa khóa để kiểm soát tốt tình trạng này, giúp bạn có một cuộc sống năng động và khỏe mạnh.