Biến chứng viêm não do cúm A: Dấu hiệu cảnh báo và cách phòng ngừa

Cúm A thường gây sốt, ho, đau họng, đau đầu, đau mỏi cơ và mệt mỏi. Phần lớn người bệnh có thể hồi phục tốt, nhưng một số ít vẫn có nguy cơ gặp biến chứng thần kinh như co giật, bệnh não hoặc viêm não. Vì vậy, cần chú ý các biểu hiện bất thường trong quá trình theo dõi và chăm sóc người mắc cúm.

Tổng quan về biến chứng viêm não do cúm A

Viêm não hoặc bệnh não liên quan đến cúm là biến chứng thần kinh hiếm gặp nhưng có thể diễn tiến nghiêm trọng. Tình trạng này được ghi nhận nhiều hơn ở trẻ em, tuy nhiên người lớn vẫn có thể mắc.

Người bệnh có thể xuất hiện những biểu hiện như rối loạn ý thức, co giật, giảm đáp ứng hoặc thay đổi hành vi. Một dạng hiếm nhưng đặc biệt nghiêm trọng là bệnh não hoại tử cấp (ANE), có thể tiến triển nhanh và gây tổn thương thần kinh nặng.

Tuy nhiên, sốt cao hoặc co giật trong thời gian mắc cúm không đồng nghĩa chắc chắn với viêm não. Ở trẻ nhỏ, co giật do sốt cũng có thể xảy ra mà không có tổn thương não. Việc chẩn đoán cần được bác sĩ thực hiện dựa trên toàn bộ biểu hiện lâm sàng và các xét nghiệm cần thiết.

Vì sao cúm A có thể gây viêm não?

Cúm A chủ yếu gây bệnh ở đường hô hấp, nhưng trong một số trường hợp có thể liên quan đến tổn thương hệ thần kinh trung ương.

Cơ chế được cho là có liên quan đến phản ứng miễn dịch và viêm bất thường của cơ thể sau nhiễm cúm. Quá trình này có thể ảnh hưởng đến hàng rào máu - não và hoạt động bình thường của hệ thần kinh.

Bệnh não hoặc viêm não liên quan cúm không nhất thiết xảy ra do virus trực tiếp xâm nhập vào mô não. Cơ chế gây tổn thương thần kinh được xem là phức tạp và vẫn đang tiếp tục được nghiên cứu.

Ai có nguy cơ gặp biến chứng thần kinh do cúm A?

Biến chứng thần kinh do cúm A có thể xảy ra ở nhiều đối tượng, nhưng được ghi nhận nhiều hơn ở trẻ em, đặc biệt là trẻ nhỏ.

Những nhóm cần được theo dõi sát hơn khi mắc cúm gồm:

• Trẻ nhỏ, đặc biệt trẻ dưới 5 tuổi: Có nguy cơ cao gặp các biến chứng nặng do cúm.
• Người có bệnh lý thần kinh hoặc rối loạn phát triển thần kinh: Có thể dễ diễn tiến nặng hơn khi mắc cúm.
• Người mắc bệnh mạn tính: Bao gồm bệnh tim, bệnh phổi, rối loạn chuyển hóa và một số bệnh lý nền khác.
• Người suy giảm miễn dịch: Khả năng chống lại nhiễm trùng có thể giảm.
• Người cao tuổi và phụ nữ mang thai: Đây cũng là những nhóm có nguy cơ cao gặp biến chứng do cúm.
• Người mắc cúm nặng hoặc cần nhập viện: Cần được theo dõi chặt chẽ trong quá trình điều trị.

Dù không thuộc nhóm nguy cơ cao, người mắc cúm vẫn có thể gặp biến chứng thần kinh. Vì vậy, không nên chủ quan nếu xuất hiện những biểu hiện bất thường về ý thức, hành vi hoặc vận động.

Dấu hiệu viêm não do cúm A cần đặc biệt cảnh giác

Khi người mắc cúm xuất hiện bất thường về ý thức, hành vi hoặc thần kinh, cần nghĩ đến khả năng có biến chứng và được đánh giá y tế sớm.

Rối loạn ý thức, lơ mơ

Rối loạn ý thức là một trong những biểu hiện quan trọng của bệnh não liên quan cúm.

Người bệnh có thể:

• Lơ mơ bất thường;
• Khó đánh thức;
• Không nhận biết người xung quanh;
• Trả lời không phù hợp;
• Ngủ nhiều hoặc giảm tương tác;
• Tiến triển nặng đến hôn mê.

Nếu người đang mắc cúm đột ngột trở nên lơ mơ, khó đánh thức hoặc mất ý thức, cần đưa đến cơ sở y tế ngay.

Co giật

Co giật có thể xuất hiện trong một số biến chứng thần kinh liên quan đến cúm, đặc biệt ở trẻ em.

Tuy nhiên, co giật khi sốt không đồng nghĩa chắc chắn trẻ bị viêm não. Co giật do sốt cũng có thể xảy ra ở trẻ nhỏ khi thân nhiệt tăng.

Một số tình huống cần đặc biệt lưu ý gồm:

• Co giật kéo dài;
• Co giật nhiều lần;
• Lơ mơ kéo dài sau cơn co giật;
• Co giật kèm yếu liệt hoặc bất thường thần kinh;
• Người chưa từng co giật trước đó đột ngột xuất hiện cơn co giật.

Khi có co giật, không nên nhét vật vào miệng hoặc cố giữ chặt tay chân người bệnh. Cần bảo đảm khu vực xung quanh an toàn và nhanh chóng tìm hỗ trợ y tế.

Hành vi bất thường hoặc giảm đáp ứng

Một số người, đặc biệt là trẻ em, có thể xuất hiện thay đổi hành vi hoặc giảm đáp ứng khi gặp biến chứng thần kinh liên quan cúm.

Cha mẹ có thể nhận thấy trẻ:

• Kích động hoặc lú lẫn;
• Nói chuyện không phù hợp;
• Không nhận ra người quen;
• Phản ứng chậm với lời gọi;
• Không tương tác như bình thường;
• Có ảo giác hoặc hành vi khác thường.

Ngoài ra, đau đầu dữ dội, yếu liệt, rối loạn vận động, nôn nhiều hoặc tình trạng thần kinh xấu đi nhanh cũng là những dấu hiệu cần được bác sĩ đánh giá. Không nên chờ triệu chứng tự hết nếu người mắc cúm xuất hiện thay đổi ý thức, co giật hoặc giảm đáp ứng.

Cách phòng ngừa bệnh cúm hiệu quả

Không thể phòng ngừa tuyệt đối mọi biến chứng thần kinh, nhưng giảm nguy cơ mắc cúm và hạn chế bệnh diễn tiến nặng có thể góp phần giảm nguy cơ biến chứng.

Một số biện pháp nên thực hiện gồm:

• Tiêm vắc xin cúm hằng năm: Vắc xin cúm giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và các biến chứng nặng, đặc biệt ở những nhóm nguy cơ cao.
• Rửa tay thường xuyên: Vệ sinh tay bằng xà phòng và nước hoặc dung dịch sát khuẩn phù hợp, nhất là sau khi ho, hắt hơi hoặc tiếp xúc với dịch tiết đường hô hấp.
• Che miệng khi ho, hắt hơi: Nên dùng khăn giấy hoặc khuỷu tay áo thay vì dùng bàn tay.
• Hạn chế tiếp xúc khi đang mắc cúm: Người bệnh nên nghỉ ngơi và tránh tiếp xúc gần với người khác trong giai đoạn có khả năng lây truyền.
• Giữ không gian sinh hoạt thông thoáng: Thông khí phù hợp giúp hạn chế tích tụ tác nhân gây bệnh trong môi trường kín.
• Theo dõi sát nhóm nguy cơ cao: Trẻ nhỏ, người lớn tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền cần được đánh giá sớm nếu triệu chứng cúm diễn tiến bất thường.
• Không tự ý dùng thuốc: Thuốc kháng virus cúm có thể được bác sĩ chỉ định trong một số trường hợp, đặc biệt ở người bệnh nặng hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao. Không nên tự ý dùng thuốc kháng virus hoặc kháng sinh khi chưa được đánh giá..

Biến chứng viêm não do cúm A tuy hiếm gặp nhưng có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ thần kinh. Vì vậy, cần nhận biết sớm các dấu hiệu như rối loạn ý thức, co giật hoặc thay đổi hành vi để đưa người bệnh đi khám kịp thời. Bên cạnh đó, tiêm vắc xin cúm hằng năm là biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc cúm và các biến chứng nặng.

Hiện nay, một số vắc xin cúm đang được sử dụng phổ biến tại Việt Nam gồm Ivacflu-S (Việt Nam), Vaxigrip (Pháp) và Influvac (Hà Lan). Để được tư vấn lựa chọn vắc xin và lịch tiêm phù hợp, bạn có thể đến Trung tâm Tiêm chủng Long Châu hoặc liên hệ hotline 1800 6928, nhánh 2 để được hỗ trợ.