Bị gan nhiễm mỡ có được uống cà phê không?

Một buổi sáng tại văn phòng, một nhân viên nhìn bản kết quả chẩn đoán gan nhiễm mỡ trên tay với vẻ băn khoăn. Điều gây lo lắng nhất lúc này không chỉ là chế độ ăn uống khắt khe sắp tới, mà là ly cà phê sữa đá quen thuộc mỗi sáng - thói quen giúp duy trì sự tỉnh táo để làm việc suốt nhiều năm.

Nhiều người tin rằng khi gan đã bị tổn thương hoặc tích tụ mỡ, mọi chất kích thích hay đồ uống đậm đặc đều nên được loại bỏ để giảm tải cho cơ quan này. Họ lo sợ caffeine sẽ làm trầm trọng thêm tình trạng bệnh hoặc gây áp lực lên quá trình chuyển hóa của gan.

Tuy nhiên, góc nhìn y khoa về vấn đề này không đơn giản là cấm đoán. Theo bác sĩ Nguyễn Đức Hậu thuộc Đội ngũ chuyên môn Long Châu, "việc phải kiêng hoàn toàn cà phê khi bị gan nhiễm mỡ thường là một hiểu lầm, bởi lợi ích hay tác hại không chỉ phụ thuộc vào bản thân cà phê mà còn liên quan đến cách pha chế, lượng sử dụng và tình trạng sức khỏe của mỗi người".

Để biết chính xác bị gan nhiễm mỡ có được uống cà phê không, chúng ta cần phân tích dựa trên những bằng chứng khoa học về tác động của caffeine và các thành phần đi kèm đối với tế bào gan.

Bị gan nhiễm mỡ có được uống cà phê không?

Nhìn chung, người bị gan nhiễm mỡ không nhất thiết phải từ bỏ cà phê. Ngược lại, một số dữ liệu nghiên cứu cho thấy mối liên hệ tích cực giữa việc tiêu thụ cà phê và sức khỏe gan. Một số nghiên cứu quan sát cho thấy việc uống cà phê có thể liên quan đến việc giảm nguy cơ mắc bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD).

Đáng chú ý, tại các quốc gia phát triển, nơi NAFLD là nguyên nhân hàng đầu gây bệnh gan mạn tính, các đánh giá hệ thống ghi nhận rằng ở những người đã mắc bệnh, lượng cà phê tiêu thụ cao hơn có liên quan đến mức độ xơ hóa gan thấp hơn. Tuy nhiên, do bằng chứng chủ yếu đến từ các nghiên cứu quan sát, chưa thể khẳng định việc uống cà phê giúp làm chậm tiến triển bệnh hoặc có tác dụng điều trị gan nhiễm mỡ.

Cà phê có làm tăng cân không?

Cà phê đen và lượng năng lượng

Xét về mặt năng lượng, cà phê đen nguyên chất gần như không chứa calo. Khi không thêm bất kỳ thành phần nào, nó không gây tăng cân và không đóng góp vào quá trình tích tụ mỡ tại gan. Thậm chí, nhờ chứa caffeine và các hợp chất polyphenol, cà phê còn có những tác động sinh học hỗ trợ gan.

Cụ thể, caffeine và các chất chống oxy hóa trong cà phê có thể mang lại một số lợi ích cho bệnh nhân mắc bệnh gan mạn tính. Một số bằng chứng hạn chế cho thấy việc tiêu thụ cà phê có thể giúp giảm nguy cơ mắc bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu. Ngoài ra, việc tiêu thụ cà phê cũng được ghi nhận là có mối liên hệ với việc giảm mức độ xơ hóa gan ở bệnh nhân NAFLD.

Đường, sữa đặc và kem béo làm thay đổi ly cà phê ra sao?

Vấn đề thực sự không nằm ở caffeine, mà nằm ở những thành phần đi kèm để tạo nên một ly cà phê "vừa miệng". Tại Việt Nam, thói quen uống cà phê sữa đặc, cà phê muối hoặc các loại cà phê pha sẵn với kem béo, si-rô là điều phổ biến.

Việc nạp quá nhiều đường bổ sung (added sugars) và chất béo bão hòa từ kem béo có thể góp phần dẫn đến tình trạng gan nhiễm mỡ (liver steatosis). Khi cơ thể nạp vào quá mức lượng đường này, gan sẽ chuyển hóa chúng thành chất béo tích tụ trong tế bào gan, làm trầm trọng thêm tình trạng bệnh và tăng nguy cơ dẫn đến béo phì, tiểu đường hoặc các bệnh tim mạch. Vì vậy, một ly cà phê đen có thể có lợi, nhưng một ly cà phê nhiều sữa đường lại trở thành "kẻ thù" của lá gan.

Người làm việc văn phòng nên chọn cà phê thế nào?

Với đặc thù ngồi nhiều, ít vận động và áp lực công việc cao, dân văn phòng dễ rơi vào cái bẫy: Uống cà phê nhiều đường để tỉnh táo nhưng lại vô tình làm tăng mỡ gan. Để duy trì thói quen này một cách an toàn, bạn có thể cân nhắc các thay đổi sau:

• Ưu tiên cà phê đen hoặc cà phê pha máy không đường.
• Nếu không quen vị đắng, hãy thay sữa đặc bằng một lượng nhỏ sữa tươi không đường hoặc sữa hạt không ngọt.
• Kiểm soát tổng lượng calo nạp vào trong ngày, tránh dùng cà phê như một nguồn cung cấp năng lượng chính từ đường.

Về liều lượng, một số nghiên cứu gợi ý rằng việc tiêu thụ điều độ (thường từ 1 đến 5 tách mỗi ngày tùy thể trạng) có thể mang lại lợi ích cho sức khỏe tim mạch. Riêng đối với người bị gan nhiễm mỡ, hiện chưa xác định được lượng cà phê tối ưu để mang lại lợi ích cho gan. Vì vậy, không nên xem những mức tiêu thụ được ghi nhận trong các nghiên cứu là khuyến cáo áp dụng cho tất cả người bệnh.

Theo bác sĩ Nguyễn Đức Hậu, "việc quyết định uống bao nhiêu tách cà phê mỗi ngày cần dựa trên sự dung nạp của cơ thể. Nếu bạn bị mất ngủ, mắc các rối loạn nhịp hoặc đau dạ dày, lợi ích của cà phê đối với gan sẽ không bù đắp được những rủi ro về chất lượng cuộc sống".

Khi nào cần thận trọng với cà phê?

Dù cà phê đen có nhiều tiềm năng hỗ trợ gan, nhưng không phải ai cũng có thể sử dụng tự do. Bạn cần đặc biệt lưu ý hoặc tham khảo ý kiến bác sĩ điều trị nếu thuộc các trường hợp sau:

• Người có bệnh lý dạ dày: Caffeine có thể kích thích tăng tiết acid, làm tăng triệu chứng khó chịu ở dạ dày hoặc trào ngược. Một số nghiên cứu cho thấy caffeine có thể gây hưng phấn thần kinh, điều này có khả năng làm ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ ở người bị mất ngủ mạn tính hoặc rối loạn lo âu.
• Người có bệnh lý tim mạch: Đặc biệt là những người nhạy cảm với caffeine gây nhịp tim nhanh hoặc cao huyết áp. Đối với người có bệnh gan tiến triển nặng, việc sử dụng caffeine nên được tham khảo ý kiến bác sĩ để đảm bảo an toàn.

Thay vì tự ý áp dụng các "liều lượng gợi ý" từ nghiên cứu, cách an toàn nhất là theo dõi phản ứng của cơ thể và thảo luận trực tiếp với bác sĩ trong mỗi lần tái khám.

Một ly cà phê sáng không nhất thiết phải bị loại bỏ khi bạn bị gan nhiễm mỡ, miễn là bạn biết cách chọn loại cà phê "sạch" và phù hợp với thể trạng. Sự tỉnh táo trong công việc không nên đánh đổi bằng việc nạp thêm đường và chất béo vào lá gan đang cần được chăm sóc.

Trao đổi với bác sĩ điều trị về liều lượng cà phê phù hợp với tình trạng gan và các bệnh lý nền của bạn.

Tình huống mở đầu mang tính minh họa, không đại diện cho một cá nhân cụ thể.