Hải sản tươi nhưng ăn sống: Vì sao vẫn có thể liên quan viêm gan A?

Một đợt bùng phát viêm gan A tại Mỹ đã đặt ra mối lo ngại về sự an toàn của hải sản ăn sống. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (USCDC), tính đến ngày 1/10/2026, có 37 trường hợp mắc bệnh được ghi nhận tại 4 bang, trong đó 30 người phải nhập viện. Kết quả điều tra cho thấy đợt bùng phát có thể liên quan đến nghêu đông lạnh nhập khẩu được ăn sống hoặc chưa nấu chín kỹ.

Thông tin này khiến nhiều người không khỏi bất ngờ. Bởi khi lựa chọn hàu, nghêu hay sò, chúng ta thường dựa vào độ tươi ngon, nguồn gốc xuất xứ hoặc cách bảo quản để đánh giá mức độ an toàn. Thế nhưng, ngay cả hải sản trông tươi sạch hay đã được cấp đông cũng không đồng nghĩa với việc mọi mầm bệnh đều được loại bỏ.

Theo bác sĩ Nguyễn Đức Hậu, thuộc Đội ngũ chuyên môn Long Châu, “virus viêm gan A có thể tồn tại trong thực phẩm bị nhiễm bẩn và không được loại bỏ hoàn toàn bằng phương pháp cấp đông thông thường. Vì vậy, việc ăn hải sản sống hoặc chưa nấu chín kỹ vẫn tiềm ẩn nguy cơ lây nhiễm, dù thực phẩm được bảo quản lạnh đúng cách.”

Để hiểu vì sao, chúng ta cần nhìn vào cách virus viêm gan A có thể xâm nhập và tồn tại trong các loại hải sản như nghêu, sò hay hàu.

Vì sao hải sản tươi hoặc đông lạnh vẫn có thể chứa virus viêm gan A?

Một trong những lý do khiến virus viêm gan A có thể lây truyền qua thực phẩm là khả năng tồn tại bền bỉ ngoài môi trường. Virus này có thể hiện diện trong nguồn nước bị ô nhiễm bởi phân của người nhiễm bệnh và tiếp tục tồn tại trong những điều kiện nhất định.

Khi bảo quản hải sản, nhiều người cho rằng cấp đông ở nhiệt độ thấp sẽ giúp loại bỏ các mầm bệnh. Tuy nhiên, cấp đông chỉ là phương pháp bảo quản thực phẩm, không bảo đảm làm mất hoàn toàn khả năng gây bệnh của virus viêm gan A. Điều này cho thấy nếu thực phẩm đã nhiễm virus từ trước, quá trình đông lạnh không nhất thiết loại bỏ được nguy cơ lây nhiễm.

Một nghiên cứu đăng trên International Journal of Food Microbiology đã tìm hiểu khả năng tồn tại của virus viêm gan A trên năm loại quả mọng. Các mẫu quả được cấp đông và bảo quản trong thời gian lên đến hai năm. Kết quả cho thấy lượng virus có khả năng lây nhiễm giảm theo thời gian, nhưng virus vẫn chưa bị loại bỏ hoàn toàn.

Dù nghiên cứu được thực hiện trên quả mọng thay vì hải sản, chúng ta có thể thấy một điểm đáng lưu ý: thực phẩm đã qua cấp đông không đồng nghĩa với thực phẩm không còn virus gây bệnh. Với những loại hải sản thường được ăn sống hoặc tái, nguy cơ này càng cần được quan tâm.

Viêm gan A lây truyền qua nghêu, sò và hàu như thế nào?

Để hiểu vì sao nghêu, sò và hàu có thể trở thành nguồn lây truyền virus viêm gan A, cần nhìn vào cách chúng sinh sống trong môi trường nước. Đây là những loài nhuyễn thể hai mảnh vỏ, lấy thức ăn bằng cách lọc nước qua cơ thể. Trong quá trình đó, chúng không chỉ giữ lại các chất dinh dưỡng mà còn có thể tích tụ những mầm bệnh hiện diện trong nguồn nước.

Nếu vùng nước nuôi hoặc khai thác hải sản bị ô nhiễm bởi chất thải chứa virus viêm gan A từ người nhiễm bệnh, virus có thể theo dòng nước đi vào các loài nhuyễn thể và tích tụ trong các mô của chúng. Đáng chú ý, hải sản nhiễm virus không nhất thiết có những thay đổi rõ ràng về màu sắc, mùi vị hay hình dạng để người tiêu dùng nhận biết.

Từ đây, virus có thể tiếp tục lây sang người theo đường phân - miệng: người nhiễm bệnh thải virus qua phân, làm ô nhiễm nguồn nước; loài nhuyễn thể sinh sống trong nguồn nước này tích tụ virus; sau đó, người ăn hải sản sống hoặc chưa được nấu chín kỹ có thể bị lây nhiễm.

Nhận diện triệu chứng viêm gan A sau khi ăn hải sản

Điểm đáng lo ngại của viêm gan A là thời gian ủ bệnh kéo dài, khiến người bệnh khó lòng nhớ chính xác mình đã ăn món gì gây bệnh. Thời gian ủ bệnh thông thường là 28 ngày, nhưng có thể dao động từ 15 - 50 ngày, thậm chí lên đến 7 tuần. Khi các triệu chứng xuất hiện, cơ thể thường có những biểu hiện điển hình của viêm gan cấp:

• Sốt, mệt mỏi, yếu cơ và chán ăn;
• Buồn nôn, nôn hoặc đau bụng;
• Vàng da, vàng mắt và nước tiểu sậm màu.

Ở trẻ em, việc nhiễm virus viêm gan A thường không có triệu chứng hoặc chỉ biểu hiện nhẹ. Trong khi đó, người trưởng thành thường biểu hiện rầm rộ với tình trạng vàng da và đau bụng. Ngoài ra, nếu nghi ngờ đã ăn thực phẩm nhiễm virus viêm gan A, đặc biệt trong vòng 14 ngày gần đây, người chưa được tiêm phòng hoặc chưa có miễn dịch cần liên hệ sớm với cơ sở y tế để được đánh giá và tư vấn dự phòng sau phơi nhiễm.

Để bảo vệ sức khỏe, hãy thay đổi thói quen ăn uống

Để phòng ngừa viêm gan A, nguyên tắc vàng là ăn chín uống sôi. Nhiệt độ cao trong quá trình nấu chín là cách hiệu quả để phá hủy cấu trúc của virus, điều mà việc cấp đông hay rửa sạch bằng nước không thể làm được.

Bạn có thể thực hiện các bước sau để giảm thiểu rủi ro:

• Hạn chế tối đa việc ăn hải sản sống, tái hoặc chưa chín kỹ, đặc biệt là các loài nhuyễn thể như hàu, nghêu và sò.
• Chế biến hải sản ở nhiệt độ cao cho đến khi chín hoàn toàn.
• Tuân thủ nghiêm ngặt các biện pháp vệ sinh cá nhân, như rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh.
• Không sử dụng các sản phẩm hải sản đã được cơ quan chức năng cảnh báo thu hồi do nguy cơ nhiễm virus viêm gan A.

Khi nào bạn cần trao đổi với bác sĩ về tiêm vắc xin viêm gan A?

Trước những rủi ro từ thực phẩm và môi trường, tiêm phòng là biện pháp chủ động nhất để tạo hàng rào bảo vệ. Vắc xin viêm gan A được ghi nhận có độ an toàn cao và hiệu quả bảo vệ đạt trên 90%.

Theo bác sĩ Nguyễn Đức Hậu, không phải ai cũng cần tiêm phòng ngay lập tức, nhưng có những nhóm đối tượng nên ưu tiên cân nhắc:

• Người thường xuyên tiêu thụ hải sản sống hoặc thực phẩm có nguy cơ cao.
• Người đi du lịch đến các vùng có điều kiện vệ sinh kém hoặc vùng dịch tễ; người sinh sống trong những khu vực trên, đặc biệt Việt Nam cũng là vùng dịch tễ lưu hành.
• Người có bệnh lý gan mãn tính hoặc những đối tượng có nguy cơ phơi nhiễm cao trong công việc.

Đối với những người thuộc nhóm nguy cơ, vắc xin bất hoạt viêm gan A (đơn giá hoặc đa giá) đã cho thấy hiệu quả bảo vệ rõ rệt trong các thử nghiệm lâm sàng. Bước quan trọng nhất là trao đổi với nhân viên y tế để đánh giá xem bạn có nằm trong nhóm đối tượng cần ưu tiên tiêm phòng hay không.

Tóm lại, hải sản tươi sống có thể liên quan đến viêm gan A. Việc duy trì thói quen ăn uống an toàn, kết hợp với tiêm phòng cho nhóm đối tượng nguy cơ là cách bảo vệ gan và sức khỏe bền vững trước các đợt dịch viêm gan A từ thực phẩm.

Nếu thường xuyên ăn hải sản sống hoặc có kế hoạch đi công tác, du lịch đến những vùng có điều kiện vệ sinh hạn chế, bạn có thể liên hệ Trung tâm Tiêm chủng Long Châu để được tư vấn lịch tiêm vắc xin viêm gan A phù hợp.

Tình huống mở đầu mang tính minh họa, không đại diện cho một cá nhân cụ thể.