Viêm gân cổ tay là gì? Nguyên nhân và cách phòng ngừa hiệu quả

Viêm gân cổ tay là tình trạng tổn thương viêm hoặc thoái hóa xảy ra tại các gân và bao gân vùng cổ tay do tác động của các yếu tố cơ học lặp đi lặp lại, chấn thương hoặc quá tải chức năng kéo dài. Gân là cấu trúc mô liên kết có nhiệm vụ nối cơ với xương, giúp truyền lực và tạo nên các cử động của bàn tay và cổ tay. Khi gân phải hoạt động quá mức hoặc chịu áp lực kéo dài, các sợi collagen trong gân có thể bị tổn thương, dẫn đến phản ứng viêm, phù nề và đau.

Trên thực tế, nhiều trường hợp được chẩn đoán là "viêm gân" thực chất là quá trình thoái hóa gân mạn tính (tendinopathy), trong đó các biến đổi cấu trúc gân chiếm ưu thế hơn phản ứng viêm cấp tính. Tuy nhiên, thuật ngữ "viêm gân cổ tay" vẫn được sử dụng phổ biến trong lâm sàng để mô tả nhóm bệnh lý gây đau và hạn chế vận động tại vùng cổ tay liên quan đến gân.

Viêm gân cổ tay có thể được phân loại theo vị trí tổn thương hoặc theo diễn tiến của bệnh.

Phân loại theo vị trí giải phẫu

• Viêm bao gân De Quervain: Đây là dạng viêm bao gân thường gặp nhất ở cổ tay, xảy ra tại bao gân của cơ dạng dài ngón cái và cơ duỗi ngắn ngón cái ở phía ngoài cổ tay. Bệnh gây đau vùng mỏm trâm quay, đặc biệt khi cầm nắm hoặc xoay cổ tay.
• Viêm gân gấp cổ tay: Tổn thương xảy ra ở các gân nằm phía gan tay, thường liên quan đến các hoạt động cầm nắm lặp đi lặp lại hoặc lao động thủ công.
• Viêm gân duỗi cổ tay: Xuất hiện tại nhóm gân duỗi ở mặt lưng cổ tay, thường gặp ở những người chơi thể thao sử dụng vợt, người làm việc với máy tính hoặc các nghề nghiệp đòi hỏi động tác duỗi cổ tay lặp lại.

Phân loại theo diễn tiến bệnh

• Viêm gân cấp tính: Xuất hiện sau chấn thương hoặc vận động quá mức trong thời gian ngắn. Các biểu hiện viêm như đau, sưng và nóng tại chỗ thường nổi bật.
• Viêm gân mạn tính (bệnh lý gân mạn tính): Là hậu quả của tình trạng quá tải kéo dài, dẫn đến thoái hóa cấu trúc gân, giảm khả năng chịu lực và kéo dài triệu chứng đau trong nhiều tuần hoặc nhiều tháng.

Những dấu hiệu và triệu chứng của viêm gân cổ tay

Các triệu chứng của viêm gân cổ tay có thể xuất hiện từ từ hoặc khởi phát sau một đợt vận động quá mức. Mức độ biểu hiện khác nhau tùy thuộc vào vị trí tổn thương, giai đoạn bệnh và mức độ viêm hoặc thoái hóa gân. Dưới đây là những dấu hiệu và triệu chứng thường gặp của bệnh:

• Đau vùng cổ tay: Đây là triệu chứng điển hình nhất của viêm gân cổ tay. Cơn đau thường xuất hiện tại vị trí gân bị tổn thương, có thể âm ỉ hoặc đau nhói, tăng lên khi vận động cổ tay, cầm nắm đồ vật hoặc thực hiện các động tác lặp đi lặp lại. Trong một số trường hợp, cơn đau có thể lan dọc theo đường đi của gân đến bàn tay hoặc cẳng tay.
• Sưng nề tại vùng tổn thương: Tình trạng viêm có thể làm xuất hiện hiện tượng sưng nhẹ hoặc phù nề quanh gân và bao gân. Vùng da phía trên đôi khi trở nên căng hơn bình thường và người bệnh có thể cảm nhận được khối sưng nhỏ tại vị trí đau.
• Hạn chế vận động cổ tay: Khi tình trạng viêm tiến triển, người bệnh thường gặp khó khăn trong việc gập, duỗi hoặc xoay cổ tay. Biên độ vận động giảm khiến các hoạt động thường ngày như viết, đánh máy, cầm nắm hoặc nâng vật trở nên khó khăn hơn.
• Giảm sức mạnh cầm nắm: Tổn thương gân ảnh hưởng đến khả năng truyền lực từ cơ đến xương, khiến lực cầm nắm của bàn tay suy giảm. Người bệnh có thể dễ làm rơi đồ vật hoặc cảm thấy yếu tay khi thực hiện các công việc đòi hỏi lực nắm.
• Đau tăng khi vận động hoặc mang tải: Triệu chứng đau thường trở nên rõ rệt hơn khi thực hiện các hoạt động sử dụng cổ tay nhiều như đánh máy, chơi thể thao, làm việc thủ công hoặc nâng vật nặng. Ngược lại, cơn đau có thể giảm khi nghỉ ngơi.
• Cứng khớp cổ tay vào buổi sáng: Một số người bệnh cảm thấy cổ tay bị cứng hoặc khó cử động sau khi ngủ dậy hoặc sau thời gian dài không vận động. Triệu chứng này thường giảm dần khi bắt đầu vận động trở lại.
• Cảm giác lạo xạo hoặc tiếng lục cục khi cử động: Trong những trường hợp viêm bao gân, người bệnh có thể cảm nhận được cảm giác lạo xạo, ma sát hoặc nghe thấy tiếng lục cục khi di chuyển cổ tay hoặc ngón tay liên quan.
• Tăng nhạy cảm và đau khi ấn vào gân: Vùng gân bị tổn thương thường đau rõ khi sờ nắn hoặc ấn trực tiếp. Đây là một trong những dấu hiệu giúp định hướng vị trí gân đang bị viêm trên lâm sàng.
• Nóng hoặc đỏ da tại chỗ: Mặc dù không phải lúc nào cũng xuất hiện, một số trường hợp viêm gân cấp tính có thể biểu hiện bằng tình trạng tăng nhiệt độ da hoặc đỏ nhẹ tại vùng tổn thương do phản ứng viêm tại chỗ.
• Khó thực hiện các hoạt động sinh hoạt hằng ngày: Khi triệu chứng kéo dài, người bệnh có thể gặp trở ngại trong các công việc đơn giản như mở nắp chai, vắt khăn, cài cúc áo, sử dụng điện thoại hoặc bế trẻ nhỏ, từ đó ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống.

Biến chứng có thể gặp khi mắc phải viêm gân cổ tay

Nếu không được điều trị kịp thời, viêm gân cổ tay có thể gây ra nhiều biến chứng ảnh hưởng đến chức năng vận động và sinh hoạt hằng ngày. Một số biến chứng thường gặp bao gồm:

• Đau mạn tính: Cơn đau kéo dài dai dẳng, tái phát nhiều lần và có thể xuất hiện ngay cả khi nghỉ ngơi.
• Thoái hóa gân: Tình trạng viêm kéo dài làm suy giảm chất lượng cấu trúc gân, khiến gân mất tính đàn hồi và dễ tổn thương hơn.
• Hạn chế vận động: Người bệnh gặp khó khăn khi thực hiện các động tác gập, duỗi hoặc xoay cổ tay, ảnh hưởng đến công việc và sinh hoạt thường ngày.
• Giảm sức mạnh cầm nắm: Khả năng cầm nắm đồ vật suy giảm do đau và giảm chức năng của gân.
• Dính gân hoặc cứng khớp: Viêm mạn tính có thể làm hình thành mô xơ quanh gân, gây hạn chế biên độ vận động của cổ tay.
• Rách gân: Trong những trường hợp nặng, gân bị tổn thương kéo dài có thể dẫn đến rách một phần hoặc hoàn toàn, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng bàn tay.
• Tăng nguy cơ tái phát: Bệnh dễ tái phát nếu người bệnh tiếp tục duy trì các thói quen vận động quá mức hoặc không điều chỉnh các yếu tố nguy cơ.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Người bệnh nên đến cơ sở y tế để được thăm khám nếu các triệu chứng đau cổ tay kéo dài, tái phát nhiều lần hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày. Việc chẩn đoán và điều trị sớm giúp hạn chế nguy cơ biến chứng và phục hồi chức năng vận động hiệu quả hơn.

• Đau cổ tay kéo dài: Cơn đau không cải thiện sau vài ngày nghỉ ngơi hoặc tiếp tục tăng dần theo thời gian.
• Sưng, nóng hoặc đỏ vùng cổ tay: Đây có thể là dấu hiệu của tình trạng viêm tiến triển hoặc các bệnh lý khác cần được đánh giá chuyên khoa.
• Hạn chế vận động: Khó gập, duỗi hoặc xoay cổ tay, ảnh hưởng đến các hoạt động thường ngày như cầm nắm, viết hoặc đánh máy.
• Giảm sức mạnh bàn tay: Thường xuyên làm rơi đồ vật hoặc cảm thấy yếu khi cầm nắm.
• Xuất hiện tiếng lạo xạo hoặc cảm giác kẹt gân: Dấu hiệu cho thấy gân hoặc bao gân có thể đã bị tổn thương đáng kể.
• Đau sau chấn thương: Đặc biệt khi đau dữ dội, sưng nhiều hoặc nghi ngờ có tổn thương cấu trúc bên trong cổ tay.
• Các triệu chứng không đáp ứng với điều trị tại nhà: Nghỉ ngơi, chườm lạnh hoặc sử dụng các biện pháp chăm sóc thông thường nhưng triệu chứng không cải thiện.

Viêm gân cổ tay xảy ra khi gân và các cấu trúc bao quanh gân bị tổn thương do chịu tác động quá mức hoặc kéo dài. Tình trạng này có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm:

• Vận động lặp đi lặp lại: Việc thực hiện liên tục các động tác gập, duỗi, xoay cổ tay hoặc cầm nắm trong thời gian dài có thể gây kích thích và tổn thương gân, dẫn đến viêm.
• Quá tải chức năng của gân: Khi gân phải chịu lực vượt quá khả năng thích nghi, các vi tổn thương có thể hình thành và tích tụ theo thời gian, làm phát sinh tình trạng viêm hoặc thoái hóa gân.
• Chấn thương vùng cổ tay: Các va đập, té ngã hoặc động tác kéo căng đột ngột có thể gây tổn thương trực tiếp đến gân, từ đó khởi phát phản ứng viêm.
• Tư thế vận động không đúng: Việc duy trì các tư thế cổ tay bất thường hoặc thực hiện động tác sai kỹ thuật trong thời gian dài có thể làm tăng áp lực lên gân và gây tổn thương.
• Bệnh lý viêm khớp và tự miễn: Một số bệnh như viêm khớp dạng thấp hoặc các bệnh lý tự miễn khác có thể gây viêm ở bao gân và gân vùng cổ tay.
• Nhiễm trùng: Mặc dù hiếm gặp, vi khuẩn có thể xâm nhập vào gân hoặc bao gân thông qua vết thương hở, gây viêm gân nhiễm khuẩn.
• Thoái hóa gân theo thời gian: Sự suy giảm chất lượng và độ đàn hồi của gân theo thời gian có thể làm gân dễ bị tổn thương và viêm hơn khi chịu tác động cơ học.

Những ai có nguy cơ mắc phải viêm gân cổ tay? 

Viêm gân cổ tay có thể xảy ra ở bất kỳ ai, tuy nhiên một số nhóm đối tượng có nguy cơ mắc bệnh cao hơn do đặc điểm công việc, thói quen sinh hoạt hoặc tình trạng sức khỏe. Việc nhận biết các nhóm nguy cơ giúp chủ động phòng ngừa và phát hiện bệnh sớm.

• Nhân viên văn phòng: Những người thường xuyên sử dụng máy tính, đánh máy hoặc thao tác chuột trong thời gian dài dễ gặp tình trạng quá tải gân vùng cổ tay.
• Người lao động chân tay: Công nhân sản xuất, thợ cơ khí, thợ may hoặc những người phải thực hiện các động tác cầm nắm lặp đi lặp lại có nguy cơ cao mắc bệnh.
• Vận động viên và người chơi thể thao: Các môn thể thao sử dụng cổ tay nhiều như quần vợt, cầu lông, golf hoặc chèo thuyền có thể làm tăng áp lực lên gân cổ tay.
• Phụ nữ sau sinh và người chăm sóc trẻ nhỏ: Việc thường xuyên bế, nâng đỡ hoặc thực hiện các động tác lặp lại với cổ tay có thể làm tăng nguy cơ viêm bao gân vùng cổ tay.
• Người trung niên và cao tuổi: Chất lượng và độ đàn hồi của gân suy giảm theo thời gian khiến gân dễ bị tổn thương hơn.
• Người mắc bệnh lý cơ xương khớp hoặc bệnh mạn tính: Một số bệnh như viêm khớp dạng thấp, đái tháo đường hoặc gout có thể làm tăng nguy cơ xuất hiện các bệnh lý gân.

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc phải viêm gân cổ tay

Nhiều yếu tố có thể góp phần làm tăng khả năng phát triển viêm gân cổ tay, bao gồm:

• Thực hiện động tác lặp đi lặp lại: Việc liên tục gập, duỗi hoặc xoay cổ tay trong thời gian dài làm gia tăng áp lực lên gân.
• Làm việc sai tư thế: Duy trì tư thế cổ tay không phù hợp khi làm việc hoặc chơi thể thao có thể gây căng thẳng kéo dài cho gân.
• Mang vác hoặc nâng vật nặng thường xuyên: Tải trọng lớn tác động lên cổ tay trong thời gian dài có thể gây tổn thương vi thể ở gân.
• Thiếu thời gian nghỉ ngơi: Gân không được phục hồi đầy đủ sau các hoạt động cường độ cao sẽ dễ bị viêm và thoái hóa.
• Tiền sử chấn thương cổ tay: Các tổn thương trước đó có thể làm suy giảm khả năng chịu lực của gân và tăng nguy cơ tái tổn thương.
• Tuổi tác: Quá trình lão hóa làm giảm tính đàn hồi và khả năng phục hồi của mô gân.
• Một số bệnh lý toàn thân: Các bệnh như đái tháo đường, viêm khớp dạng thấp hoặc gout có thể ảnh hưởng đến cấu trúc và chức năng của gân.

Phương pháp xét nghiệm và chẩn đoán viêm gân cổ tay

Việc chẩn đoán viêm gân cổ tay dựa trên sự kết hợp giữa khai thác triệu chứng, thăm khám lâm sàng và các phương tiện chẩn đoán hình ảnh khi cần thiết. Mục tiêu là xác định vị trí tổn thương, đánh giá mức độ ảnh hưởng của gân và loại trừ các bệnh lý khác có biểu hiện tương tự.

• Khám lâm sàng: Khám lâm sàng là bước quan trọng đầu tiên trong chẩn đoán viêm gân cổ tay. Bác sĩ sẽ đánh giá vị trí đau, tình trạng sưng nề, biên độ vận động của cổ tay và khả năng cầm nắm của bàn tay. Một số nghiệm pháp chuyên biệt cũng có thể được thực hiện để xác định loại gân bị tổn thương.
• Siêu âm gân cơ xương khớp: Siêu âm là phương pháp chẩn đoán hình ảnh thường được sử dụng để đánh giá tình trạng viêm gân và bao gân. Kỹ thuật này giúp phát hiện tình trạng dày gân, phù nề, tích tụ dịch quanh gân hoặc các tổn thương cấu trúc khác, đồng thời có ưu điểm là nhanh chóng, an toàn và không xâm lấn.
• Chụp cộng hưởng từ (MRI): MRI được chỉ định trong những trường hợp triệu chứng kéo dài, nghi ngờ tổn thương phức tạp hoặc khi cần đánh giá chi tiết các cấu trúc phần mềm quanh cổ tay. Phương pháp này giúp phát hiện các tổn thương viêm, thoái hóa hoặc rách gân với độ chính xác cao.
• Chụp X-quang: X-quang không giúp quan sát trực tiếp gân nhưng có thể được sử dụng để loại trừ các nguyên nhân khác gây đau cổ tay như gãy xương, thoái hóa khớp, dị dạng xương hoặc các bệnh lý xương khớp khác.
• Xét nghiệm máu: Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm máu để tìm nguyên nhân liên quan đến các bệnh lý viêm hoặc rối loạn miễn dịch như viêm khớp dạng thấp, gout hoặc các bệnh hệ thống khác có thể ảnh hưởng đến gân và bao gân.

Phương pháp điều trị viêm gân cổ tay hiệu quả

Việc điều trị viêm gân cổ tay phụ thuộc vào nguyên nhân, mức độ tổn thương và thời gian mắc bệnh. Mục tiêu điều trị là giảm đau, kiểm soát tình trạng viêm, phục hồi chức năng vận động và ngăn ngừa tái phát. Các phương pháp điều trị thường được áp dụng bao gồm:

• Nghỉ ngơi và hạn chế các hoạt động gây đau: Người bệnh cần giảm hoặc tạm ngừng các hoạt động khiến cổ tay phải vận động lặp đi lặp lại hoặc chịu lực quá mức. Việc nghỉ ngơi hợp lý giúp giảm áp lực lên gân, tạo điều kiện cho quá trình hồi phục diễn ra hiệu quả hơn.
• Chườm lạnh: Chườm lạnh trong giai đoạn đau hoặc viêm cấp tính có thể giúp giảm sưng, giảm đau và hạn chế phản ứng viêm. Mỗi lần chườm thường kéo dài khoảng 15 - 20 phút và có thể thực hiện nhiều lần trong ngày.
• Sử dụng thuốc: Bác sĩ có thể chỉ định một số loại thuốc giảm đau, chống viêm hoặc thuốc hỗ trợ khác nhằm kiểm soát triệu chứng. Người bệnh cần sử dụng thuốc theo đúng hướng dẫn của nhân viên y tế để đảm bảo hiệu quả và hạn chế tác dụng không mong muốn.
• Nẹp hoặc cố định cổ tay: Trong một số trường hợp, việc sử dụng nẹp cổ tay giúp hạn chế các cử động gây đau, giảm áp lực lên gân và hỗ trợ quá trình lành tổn thương.
• Vật lý trị liệu và phục hồi chức năng: Các bài tập kéo giãn, tăng cường sức mạnh cơ và cải thiện biên độ vận động có vai trò quan trọng trong quá trình hồi phục. Vật lý trị liệu giúp giảm đau, phục hồi chức năng cổ tay và giảm nguy cơ tái phát sau điều trị.
• Tiêm corticosteroid: Đối với một số trường hợp viêm bao gân hoặc đau kéo dài không đáp ứng với các biện pháp điều trị bảo tồn, bác sĩ có thể cân nhắc tiêm corticosteroid tại chỗ nhằm giảm viêm và cải thiện triệu chứng.
• Phẫu thuật: Phẫu thuật thường chỉ được xem xét khi các phương pháp điều trị bảo tồn không mang lại hiệu quả hoặc khi xuất hiện các tổn thương nghiêm trọng như dính bao gân, chèn ép kéo dài hoặc rách gân. Mục tiêu của phẫu thuật là giải phóng cấu trúc bị chèn ép và khôi phục chức năng vận động của cổ tay.

Những thói quen sinh hoạt có thể giúp bạn hạn chế diễn tiến của viêm gân cổ tay

Chế độ sinh hoạt:

• Hạn chế các hoạt động gây áp lực lên cổ tay, đặc biệt là các động tác lặp đi lặp lại trong thời gian dài.
• Dành thời gian nghỉ ngơi hợp lý giữa các giờ làm việc để giảm tải cho gân và cơ vùng cổ tay.
• Duy trì tư thế làm việc đúng, tránh gập hoặc duỗi cổ tay quá mức khi sử dụng máy tính, điện thoại hoặc dụng cụ lao động.
• Thực hiện các bài tập kéo giãn và tăng cường sức mạnh cho cổ tay theo hướng dẫn của nhân viên y tế hoặc chuyên gia phục hồi chức năng.
• Sử dụng nẹp cổ tay khi cần thiết để hỗ trợ và hạn chế các cử động gây đau.
• Khởi động kỹ trước khi chơi thể thao hoặc thực hiện các hoạt động đòi hỏi vận động cổ tay nhiều.
• Tránh nâng vật quá nặng hoặc thực hiện các động tác đột ngột có thể làm tăng nguy cơ tổn thương gân.
• Tuân thủ kế hoạch điều trị và tái khám theo chỉ định của bác sĩ để theo dõi quá trình hồi phục.

Chế độ dinh dưỡng: 

• Duy trì chế độ ăn cân bằng, đa dạng với đầy đủ các nhóm chất dinh dưỡng cần thiết cho quá trình phục hồi mô liên kết.
• Tăng cường rau xanh, trái cây tươi nhằm bổ sung vitamin và các chất chống oxy hóa có lợi cho sức khỏe cơ xương khớp.
• Bổ sung thực phẩm giàu protein như thịt nạc, cá, trứng, sữa và các loại đậu để hỗ trợ tái tạo mô gân.
• Ưu tiên các nguồn chất béo lành mạnh từ cá biển, các loại hạt và dầu thực vật.
• Uống đủ nước mỗi ngày để duy trì hoạt động chuyển hóa và sức khỏe của các mô trong cơ thể.
• Hạn chế tiêu thụ thực phẩm chế biến sẵn, nhiều đường hoặc nhiều chất béo bão hòa.
• Kiểm soát cân nặng hợp lý nhằm giảm áp lực lên hệ cơ xương khớp và hỗ trợ quá trình phục hồi.

Phương pháp phòng ngừa viêm gân cổ tay hiệu quả

Mặc dù không phải tất cả các trường hợp viêm gân cổ tay đều có thể phòng ngừa hoàn toàn, việc duy trì các thói quen sinh hoạt và làm việc hợp lý có thể giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh cũng như hạn chế tái phát.

• Tránh thực hiện các động tác gập, duỗi hoặc xoay cổ tay lặp đi lặp lại trong thời gian dài.
• Sắp xếp thời gian nghỉ giải lao hợp lý khi làm việc liên tục với máy tính hoặc các công việc sử dụng cổ tay nhiều.
• Duy trì tư thế làm việc đúng, giữ cổ tay ở vị trí trung tính để giảm áp lực lên gân.
• Điều chỉnh bàn làm việc, bàn phím, chuột hoặc dụng cụ lao động phù hợp với tư thế cơ thể.
• Khởi động và kéo giãn cổ tay trước khi chơi thể thao hoặc thực hiện các hoạt động cần dùng lực ở bàn tay.
• Tăng cường các bài tập giúp cải thiện sức mạnh và độ linh hoạt của cơ, gân vùng cổ tay.
• Tránh nâng vật quá nặng hoặc thực hiện các động tác đột ngột vượt quá khả năng chịu đựng của cổ tay.
• Sử dụng dụng cụ bảo hộ hoặc nẹp hỗ trợ khi tham gia các hoạt động có nguy cơ gây chấn thương cổ tay.
• Điều trị và kiểm soát tốt các bệnh lý nền có thể ảnh hưởng đến sức khỏe gân cơ theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Duy trì lối sống lành mạnh, chế độ dinh dưỡng cân đối và cân nặng hợp lý để hỗ trợ sức khỏe hệ cơ xương khớp.