Viêm bao quy đầu là gì? Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Viêm bao quy đầu (tên tiếng Anh là Balanitis) là thuật ngữ y khoa dùng để chỉ tình trạng viêm sưng tại quy đầu dương vật. Khi tình trạng viêm lan rộng ra cả phần da bao phủ bên ngoài quy đầu thì được gọi là viêm quy đầu và bao quy đầu (Balanoposthitis).

Bệnh có thể xảy ra ở nam giới thuộc mọi lứa tuổi nhưng tỷ lệ mắc bệnh cao nhất tập trung ở những người chưa cắt bao quy đầu. Cấu trúc bao quy đầu dài hoặc hẹp tạo nên một không gian kín và ẩm ướt bao quanh quy đầu. Đây là môi trường lý tưởng cho sự tích tụ của bựa sinh dục (Smegma) cùng với nước tiểu và mồ hôi tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn hoặc nấm phát triển mạnh mẽ gây viêm.

Những dấu hiệu và triệu chứng của viêm bao quy đầu 

Triệu chứng của viêm bao quy đầu thường biểu hiện rõ rệt tại chỗ và thay đổi tùy thuộc vào tác nhân gây bệnh. Các dấu hiệu lâm sàng điển hình bao gồm:

• Đau rát: Đây là triệu chứng khởi phát đầu tiên. Người bệnh cảm thấy ngứa châm chích hoặc đau rát ở vùng đầu dương vật và cảm giác này tăng lên khi đi tiểu hoặc khi quan hệ tình dục.
• Sưng nề: Vùng da bao quy đầu và niêm mạc quy đầu trở nên sưng phồng, căng bóng và chuyển sang màu đỏ tươi hoặc đỏ sẫm.
• Nổi mẩn đỏ: Trên bề mặt quy đầu xuất hiện các nốt ban đỏ li ti, mụn nước hoặc các vết loét nông gây đau đớn. Nếu do nấm Candida gây ra thì thường thấy các mảng trắng đục bám dính.

Biến chứng có thể gặp khi mắc viêm bao quy đầu 

Mặc dù viêm bao quy đầu không phải là bệnh nan y nhưng nếu để bệnh kéo dài hoặc tự ý điều trị sai cách thì có thể dẫn đến những biến chứng phức tạp ảnh hưởng lâu dài đến chức năng sinh lý và tiết niệu.

• Hẹp bao quy đầu bệnh lý (Phimosis): Tình trạng viêm mạn tính gây ra sẹo xơ hóa làm lỗ bao quy đầu bị co rút và chít hẹp lại. Điều này khiến nam giới không thể tuột bao quy đầu xuống được ngay cả khi dương vật cương cứng gây đau đớn và cản trở vệ sinh.
• Viêm ngược dòng: Vi khuẩn từ bao quy đầu có thể xâm nhập sâu vào niệu đạo gây viêm niệu đạo, viêm bàng quang hoặc viêm tuyến tiền liệt và viêm mào tinh hoàn.
• Rối loạn chức năng tình dục: Cảm giác đau đớn khi quan hệ, xuất tinh sớm do quy đầu quá nhạy cảm hoặc liệt dương do tâm lý lo sợ có thể xảy ra.

Khi nào cần gặp bác sĩ? 

Nam giới không nên e ngại vấn đề tế nhị mà cần chủ động đến gặp bác sĩ chuyên khoa ngay khi nhận thấy các dấu hiệu bất thường sau:

• Các triệu chứng sưng đau và tấy đỏ không thuyên giảm sau 3 đến 5 ngày dù đã vệ sinh sạch sẽ.
• Xuất hiện dịch mủ chảy ra từ đầu dương vật hoặc có mùi hôi nồng nặc.
• Không thể kéo bao quy đầu xuống được hoặc bao quy đầu bị kẹt ở rãnh quy đầu gây đau dữ dội và tím tái.
• Có kèm theo các triệu chứng toàn thân như sốt cao, buồn nôn hoặc tiểu buốt và tiểu rắt.

Nguyên nhân gây viêm bao quy đầu thường do nhiễm trùng, cụ thể:

• Nấm men Candida albicans: Đây là nguyên nhân phổ biến nhất. Nấm men thường phát triển mạnh trong môi trường ẩm ướt và giàu đường (do đó rất hay gặp ở bệnh nhân tiểu đường).
• Vi khuẩn: Các loại vi khuẩn thường trú trên da (như Staphylococcus hoặc Streptococcus) có thể phát triển quá mức khi vệ sinh kém. Ngoài ra còn có các vi khuẩn kỵ khí gây mùi hôi.
• Các bệnh lây truyền qua đường tình dục (STIs): Vi khuẩn lậu (Neisseria gonorrhoeae), Chlamydia, xoắn khuẩn giang mai hoặc virus Herpes sinh dục (HSV) đều có thể gây viêm loét quy đầu.

Những ai có nguy cơ mắc phải viêm bao quy đầu? 

Mọi nam giới đều có thể mắc bệnh nhưng nguy cơ sẽ cao hơn đáng kể ở những nhóm đối tượng sau:

• Nam giới chưa cắt bao quy đầu (đặc biệt là người bị hẹp bao quy đầu).
• Người có quan hệ tình dục không an toàn với nhiều bạn tình.
• Người suy giảm miễn dịch do HIV/AIDS hoặc đang sử dụng thuốc ức chế miễn dịch.
• Trẻ em trai trong độ tuổi tập đi vệ sinh nhưng chưa biết cách tự lộn bao quy đầu để rửa.

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc phải viêm bao quy đầu 

Các thói quen sinh hoạt và yếu tố môi trường cũng góp phần thúc đẩy sự khởi phát của bệnh:

• Sử dụng các sản phẩm vệ sinh vùng kín có độ pH không phù hợp hoặc chứa hương liệu mạnh.
• Mặc quần lót quá chật hoặc làm bằng chất liệu nilon không thấm hút mồ hôi gây bí bách.
• Thói quen nhịn tiểu hoặc không vệ sinh sau khi đi tiểu và sau khi quan hệ tình dục.

Phương pháp xét nghiệm và chẩn đoán viêm bao quy đầu 

Chẩn đoán viêm bao quy đầu chủ yếu dựa vào thăm khám lâm sàng nhưng các xét nghiệm bổ trợ là cần thiết để xác định chính xác nguyên nhân và định hướng điều trị.

• Khám lâm sàng: Bác sĩ chuyên khoa quan sát trực tiếp tổn thương để đánh giá mức độ viêm, sự hiện diện của dịch mủ và kiểm tra tình trạng hẹp bao quy đầu.
• Soi tươi và nhuộm Gram dịch tiết: Lấy mẫu dịch mủ hoặc phết tế bào vùng quy đầu để soi dưới kính hiển vi nhằm tìm nấm Candida, vi khuẩn hoặc ký sinh trùng Trichomonas.
• Xét nghiệm các bệnh xã hội: Nếu nghi ngờ nguyên nhân do lây truyền qua đường tình dục thì bác sĩ sẽ chỉ định xét nghiệm tìm lậu cầu, Chlamydia, giang mai hoặc HIV.

Phương pháp điều trị viêm bao quy đầu

Nguyên tắc điều trị là loại bỏ tác nhân gây bệnh kết hợp với các biện pháp vệ sinh tại chỗ. Phác đồ điều trị cụ thể sẽ tùy thuộc vào nguyên nhân vi sinh, cụ thể:

• Thuốc kháng nấm: Đối với viêm do nấm Candida thì bác sĩ chuyên khoa sẽ kê đơn kem bôi chứa Clotrimazole, Miconazole hoặc thuốc uống Fluconazole trong trường hợp nặng.
• Thuốc kháng sinh: Dùng cho trường hợp nhiễm khuẩn. Kháng sinh dạng kem bôi (như Mupirocin) hoặc đường uống (như Cephalosporin, Penicillin) được chỉ định tùy theo mức độ nhiễm trùng.
• Thuốc Corticoid: Các loại kem bôi chứa Hydrocortisone nồng độ thấp có thể được dùng ngắn hạn để giảm viêm và ngứa nhanh chóng (lưu ý không dùng lâu dài vì có thể làm mỏng da và tăng nguy cơ nhiễm trùng cơ hội).
• Thuốc điều trị dị ứng: Thuốc kháng Histamin giúp giảm ngứa trong trường hợp viêm da tiếp xúc.

Những thói quen sinh hoạt có thể giúp bạn hạn chế diễn tiến của viêm bao quy đầu 

Chế độ sinh hoạt

Vệ sinh cá nhân đúng cách là nền tảng quan trọng nhất để phòng ngừa viêm bao quy đầu, cụ thể:

• Rửa sạch dương vật hàng ngày bằng nước ấm. Đối với người chưa cắt bao quy đầu thì cần nhẹ nhàng kéo bao quy đầu xuống để rửa sạch hết bựa sinh dục tích tụ ở rãnh quy đầu sau đó kéo trở lại vị trí cũ.
• Chọn quần lót làm bằng chất liệu Cotton thoáng mát và vừa vặn để tránh gây bí hơi và cọ xát. Thay quần lót ít nhất một lần mỗi ngày.
• Sử dụng các loại xà phòng hoặc dung dịch vệ sinh dịu nhẹ không chứa chất tẩy rửa mạnh hay hương liệu nhân tạo để tránh kích ứng niêm mạc nhạy cảm.

Chế độ dinh dưỡng

Dinh dưỡng hợp lý giúp tăng cường sức đề kháng và kiểm soát các yếu tố nguy cơ, bao gồm.

• Kiểm soát lượng đường: Hạn chế tiêu thụ đường tinh luyện, bánh kẹo ngọt và nước ngọt có ga.
• Uống đủ nước: Uống từ 2 đến 3 lít nước mỗi ngày giúp tăng lượng nước tiểu để rửa trôi vi khuẩn khỏi niệu đạo một cách tự nhiên.
• Tăng cường vitamin C: Ăn nhiều trái cây họ cam quýt, ổi, kiwi để tăng cường hệ miễn dịch chống lại nhiễm trùng.

Phương pháp phòng ngừa viêm bao quy đầu

Phòng ngừa viêm bao quy đầu cần sự kết hợp của các biện pháp dự phòng chung trong lối sống, cụ thể:

• Quan hệ tình dục an toàn: Luôn sử dụng bao cao su khi quan hệ tình dục để phòng tránh lây nhiễm các bệnh như lậu, giang mai, Chlamydia và nấm. Hạn chế số lượng bạn tình.
• Vệ sinh trước và sau quan hệ: Rửa sạch cơ quan sinh dục trước và sau khi quan hệ tình dục giúp loại bỏ dịch tiết và vi khuẩn bám trên da.
• Kiểm soát bệnh nền: Tuân thủ điều trị và theo dõi đường huyết chặt chẽ nếu bạn mắc bệnh tiểu đường.

Viêm bao quy đầu là một bệnh lý tuy phổ biến nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát và phòng ngừa được. Sự chủ động trong việc vệ sinh cá nhân, quan hệ tình dục an toàn và thăm khám y tế kịp thời chính là lá chắn vững chắc nhất để bảo vệ sức khỏe "cậu nhỏ".