Hội chứng Wallenberg là gì? Nguyên nhân và cách phòng ngừa hiệu quả

Hội chứng Wallenberg, còn gọi là hội chứng hành tủy bên (Lateral Medullary Syndrome - LMS), là một hội chứng thần kinh do tổn thương vùng bên của hành tủy, thường gặp nhất trong các trường hợp nhồi máu não thuộc hệ tuần hoàn sau. Nguyên nhân chủ yếu là tắc động mạch tiểu não sau dưới (Posterior Inferior Cerebellar Artery - PICA) hoặc đoạn nội sọ của động mạch đốt sống, làm giảm tưới máu và gây thiếu máu cục bộ tại vùng hành tủy bên.

Hội chứng được đặt theo tên Adolf Wallenberg (1862–1949), nhà thần kinh học người Đức, người đầu tiên mô tả đầy đủ đặc điểm lâm sàng và giải phẫu bệnh của bệnh vào cuối thế kỷ XIX. Hiện nay, hội chứng Wallenberg được xem là thể nhồi máu hành tủy thường gặp nhất trong nhóm đột quỵ tuần hoàn sau.

Về mặt giải phẫu, tổn thương thường khu trú ở vùng sau bên của hành tủy và có thể ảnh hưởng đồng thời đến nhiều cấu trúc thần kinh quan trọng, bao gồm cuống tiểu não dưới, bó gai - đồi thị, bó giao cảm đi xuống, nhân và bó gai của dây thần kinh sinh ba, các nhân tiền đình, nhân hoài nghi (nucleus ambiguus) cùng các nhân và sợi của dây thần kinh sọ IX và X. Sự phối hợp tổn thương này tạo nên các biểu hiện lâm sàng đặc trưng như chóng mặt dữ dội, mất thăng bằng, thất điều, buồn nôn, nôn, khó nuốt, khàn tiếng, giảm hoặc mất cảm giác đau và nhiệt ở vùng mặt cùng bên tổn thương, giảm cảm giác đau và nhiệt ở thân mình và chi đối bên, kèm theo hội chứng Horner cùng bên.

Đột quỵ tuần hoàn sau chiếm khoảng 20 - 30% các trường hợp đột quỵ thiếu máu não. Theo một nghiên cứu đăng ký công bố năm 2024 trên hơn 2.900 bệnh nhân đột quỵ, đột quỵ tuần hoàn sau chiếm 28,8%, trong đó hội chứng Wallenberg chiếm khoảng 12% số trường hợp. Nghiên cứu cũng ghi nhận nhồi máu hành tủy bên có xu hướng gặp nhiều hơn ở những người có tiền sử sử dụng rượu.

Tổn thương động mạch đốt sống là nguyên nhân mạch máu thường gặp nhất, chiếm khoảng 67% các trường hợp, trong khi tổn thương đơn độc động mạch tiểu não sau dưới (PICA) chỉ chiếm khoảng 10%. Các trường hợp liên quan đến PICA thường có cơ chế thuyên tắc từ tim.

Những dấu hiệu và triệu chứng của hội chứng Wallenberg

Biểu hiện lâm sàng của hội chứng Wallenberg rất đa dạng do tổn thương đồng thời nhiều cấu trúc thần kinh tại vùng hành tủy bên. Các triệu chứng thường khởi phát đột ngột ở bệnh nhân có yếu tố nguy cơ mạch máu, mặc dù khoảng một phần tư trường hợp có thể diễn tiến từ từ trong vài giờ đến vài ngày. Mức độ và kiểu biểu hiện phụ thuộc vào vị trí cũng như phạm vi của vùng thiếu máu cục bộ. Các dấu hiệu và triệu chứng thường gặp bao gồm:

• Rối loạn cảm giác đối bên: Giảm hoặc mất cảm giác đau và nhiệt độ ở nửa thân và các chi đối diện với bên tổn thương do ảnh hưởng đến bó gai - đồi thị.
• Rối loạn cảm giác vùng mặt cùng bên: Giảm hoặc mất cảm giác đau và nhiệt độ ở nửa mặt cùng bên tổn thương do tổn thương nhân và bó gai của dây thần kinh sinh ba.
• Chóng mặt và hoa mắt: Xuất hiện đột ngột, thường là triệu chứng khởi phát, liên quan đến tổn thương các nhân tiền đình.
• Rung giật nhãn cầu: Có thể là rung giật nhãn cầu ngang, xoay hoặc thay đổi hướng theo ánh nhìn, đôi khi kèm lệch trục nhãn cầu, gây cảm giác nhìn mờ hoặc dao động hình ảnh.
• Mất điều hòa vận động: Thường gặp ở các chi cùng bên tổn thương, biểu hiện bằng loạng choạng, giảm phối hợp động tác và mất thăng bằng khi đi lại do tổn thương cuống tiểu não dưới.
• Buồn nôn và nôn: Thường đi kèm với chóng mặt trong giai đoạn khởi phát, phản ánh sự rối loạn chức năng tiền đình.
• Khó nuốt: Là một trong những dấu hiệu đặc trưng, xuất hiện do tổn thương nhân hoài nghi và các sợi của dây thần kinh sọ IX và X, làm tăng nguy cơ sặc và viêm phổi hít.
• Khàn giọng: Xảy ra do liệt các cơ thanh quản liên quan đến tổn thương dây thần kinh lang thang, thường đi kèm với khó nuốt.
• Hội chứng Horner cùng bên: Bao gồm sụp mi nhẹ, co đồng tử và giảm tiết mồ hôi nửa mặt cùng bên do tổn thương đường giao cảm đi xuống.
• Nấc cụt kéo dài: Có thể là triệu chứng nổi bật ở một số bệnh nhân và đôi khi là nguyên nhân khiến việc chẩn đoán bị trì hoãn.
• Đau đầu và đau vùng mặt: Thường xuất hiện trong giai đoạn cấp, đặc biệt ở các trường hợp liên quan đến tổn thương động mạch đốt sống.
• Rối loạn vị giác: Giảm hoặc mất cảm giác vị giác cùng bên, mặc dù ít gặp hơn so với các biểu hiện thần kinh khác.
• Rối loạn phát âm: Nói khó hoặc phát âm không rõ do ảnh hưởng đến các cơ hầu - thanh quản, thường đi kèm với khó nuốt.
• Rối loạn thị giác: Bao gồm song thị, cảm giác hình ảnh dao động (oscillopsia) hoặc nhìn mờ thứ phát do rung giật nhãn cầu và rối loạn chức năng tiền đình.
• Yếu cơ: Là biểu hiện tương đối hiếm gặp trong hội chứng Wallenberg; khi xuất hiện có thể gây nhầm lẫn với các thể đột quỵ thân não khác hoặc hội chứng hành tủy trong.
• Biểu hiện không điển hình: Một số bệnh nhân chỉ biểu hiện hội chứng không hoàn toàn với một phần các triệu chứng kinh điển, khiến việc chẩn đoán lâm sàng trở nên khó khăn hơn, đặc biệt trong giai đoạn sớm.

Biến chứng có thể gặp khi mắc phải hội chứng Wallenberg

Hội chứng Wallenberg có thể gây ra nhiều biến chứng cấp tính và mạn tính do tổn thương các cấu trúc thần kinh tại thân não, đặc biệt khi việc chẩn đoán hoặc điều trị bị trì hoãn. Một số biến chứng có thể đe dọa tính mạng, trong khi các biến chứng khác ảnh hưởng đáng kể đến chức năng và chất lượng cuộc sống của người bệnh. Các biến chứng thường gặp bao gồm:

• Biến chứng hô hấp: Rối loạn nuốt và giảm phản xạ bảo vệ đường thở làm tăng nguy cơ viêm phổi hít, suy hô hấp và trong một số trường hợp hiếm có thể gây hội chứng giảm thông khí trung ương do tổn thương các trung tâm điều hòa hô hấp ở hành não.
• Khó nuốt nghiêm trọng: Rối loạn chức năng của các dây thần kinh sọ IX và X có thể gây khó nuốt kéo dài, làm tăng nguy cơ sặc, suy dinh dưỡng, mất nước và có thể cần nuôi dưỡng qua sonde hoặc mở thông dạ dày.
• Hội chứng tiết hormone chống bài niệu không phù hợp (SIADH): Một số trường hợp có thể xuất hiện rối loạn điều hòa bài tiết hormone chống bài niệu, dẫn đến hạ natri máu, gây đau đầu, lú lẫn, co giật hoặc rối loạn ý thức nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.
• Biến chứng mắt do thần kinh: Tổn thương các nhân tiền đình và các đường dẫn truyền liên quan có thể gây rung giật nhãn cầu kéo dài, lệch trục nhãn cầu, song thị hoặc dao động hình ảnh (oscillopsia), ảnh hưởng đến khả năng định hướng và thị giác.
• Đau dây thần kinh sinh ba: Tổn thương nhân và bó gai của dây thần kinh sinh ba có thể gây đau vùng mặt kiểu đau thần kinh, rối loạn cảm giác hoặc tăng cảm giác đau kéo dài, ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống.
• Biến chứng tim mạch: Mặc dù hiếm gặp, tổn thương các trung tâm thần kinh tự chủ tại hành não có thể gây rối loạn nhịp tim, dao động huyết áp hoặc các rối loạn chức năng tim mạch khác, cần được theo dõi sát trong giai đoạn cấp.
• Não úng thủy tắc nghẽn: Đây là biến chứng hiếm gặp nhưng nghiêm trọng, thường xảy ra khi vùng nhồi máu lan rộng hoặc phù não chèn ép não thất IV, làm cản trở lưu thông dịch não tủy và dẫn đến tăng áp lực nội sọ, có thể cần can thiệp ngoại khoa khẩn cấp.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Hội chứng Wallenberg là một tình trạng cấp cứu thần kinh cần được chẩn đoán và điều trị sớm để giảm nguy cơ biến chứng. Người bệnh nên đến ngay cơ sở y tế khi xuất hiện các dấu hiệu sau:

• Chóng mặt dữ dội, mất thăng bằng đột ngột: Khó đứng hoặc đi lại bình thường.
• Khó nuốt hoặc khàn giọng: Nuốt nghẹn, sặc khi ăn uống hoặc thay đổi giọng nói không rõ nguyên nhân.
• Rối loạn cảm giác: Tê bì hoặc giảm cảm giác ở mặt, thân mình hoặc tay chân.
• Rung giật nhãn cầu hoặc nhìn đôi: Mắt rung bất thường, nhìn mờ hoặc song thị.
• Đau đầu hoặc nấc cụt kéo dài kèm triệu chứng thần kinh: Đặc biệt khi xuất hiện đột ngột.

Hội chứng Wallenberg chủ yếu là hậu quả của tình trạng thiếu máu cục bộ vùng hành tủy bên do gián đoạn lưu lượng máu nuôi dưỡng. Nguyên nhân thường gặp nhất là tắc động mạch đốt sống hoặc động mạch tiểu não sau dưới (Posterior Inferior Cerebellar Artery - PICA), dẫn đến nhồi máu vùng hành tủy. Các nguyên nhân chính bao gồm:

• Xơ vữa động mạch: Là nguyên nhân phổ biến nhất, gây hẹp hoặc tắc động mạch do hình thành huyết khối tại chỗ hoặc giảm tưới máu đến hành tủy.
• Thuyên tắc từ tim: Cục máu đông hoặc các vật liệu tắc mạch có nguồn gốc từ tim di chuyển đến động mạch đốt sống hoặc PICA, gây tắc mạch và nhồi máu não.
• Bóc tách động mạch đốt sống: Là nguyên nhân thường gặp ở người trẻ tuổi, xảy ra khi lớp nội mạc động mạch bị rách, tạo thành huyết khối hoặc làm hẹp lòng mạch, dẫn đến giảm tưới máu não.
• Thiểu sản động mạch đốt sống: Đây là một bất thường bẩm sinh hiếm gặp, có thể làm giảm lưu lượng máu đến tuần hoàn sau và góp phần gây nhồi máu hành tủy.
• Tổn thương mạch máu do phẫu thuật: Trong một số trường hợp, động mạch PICA có thể bị tổn thương trong quá trình phẫu thuật vùng hố sọ sau hoặc thân não, gây thiếu máu cục bộ.
• Dị dạng động tĩnh mạch và phình động mạch: Các bất thường mạch máu này có thể làm thay đổi huyết động hoặc gây chèn ép, ảnh hưởng đến tuần hoàn của hành tủy.
• Giãn động mạch đốt sống - nền hoặc giãn động mạch PICA: Sự giãn bất thường của các động mạch này có thể gây chèn ép trực tiếp lên hành tủy hoặc các dây thần kinh sọ, dẫn đến các biểu hiện của hội chứng Wallenberg.
• Bệnh lý mô liên kết: Một số bệnh di truyền như hội chứng Ehlers-Danlos, hội chứng Marfan hoặc loạn sản xơ cơ có thể làm suy yếu thành mạch, làm tăng nguy cơ bóc tách hoặc tổn thương động mạch nuôi não.
• Các nguyên nhân hiếm gặp khác: Bao gồm hội chứng cướp máu dưới đòn, hội chứng chèn ép động mạch đốt sống khi xoay cổ, bệnh Fabry, bệnh lý ty thể, dị dạng mạch máu bẩm sinh và một số bệnh lý hiếm khác ảnh hưởng đến hệ tuần hoàn não.

Những ai có nguy cơ mắc phải hội chứng Wallenberg? 

Hội chứng Wallenberg có thể gặp ở mọi đối tượng, tuy nhiên một số nhóm người có nguy cơ mắc bệnh cao hơn do dễ xuất hiện tình trạng nhồi máu vùng tuần hoàn sau của não. Các đối tượng nguy cơ bao gồm:

• Người cao tuổi: Nguy cơ gia tăng theo tuổi do sự lão hóa của hệ mạch máu.
• Người mắc bệnh lý tim mạch: Đặc biệt là tăng huyết áp, rung nhĩ, bệnh van tim, suy tim hoặc bệnh động mạch.
• Người mắc các bệnh chuyển hóa: Bao gồm đái tháo đường và rối loạn lipid máu, làm tăng nguy cơ tổn thương mạch máu não.
• Người có bệnh lý động mạch đốt sống hoặc PICA: Bao gồm xơ vữa động mạch, bóc tách động mạch hoặc các dị dạng mạch máu.
• Người có rối loạn đông máu hoặc bệnh lý mô liên kết: Các tình trạng này làm tăng nguy cơ hình thành huyết khối hoặc tổn thương thành mạch.
• Người từng bị đột quỵ hoặc cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA): Có nguy cơ cao tái phát các biến cố mạch máu não, trong đó có hội chứng Wallenberg.

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc phải hội chứng Wallenberg

Các yếu tố liên quan đến lối sống và môi trường có thể làm tăng nguy cơ mắc hội chứng Wallenberg chủ yếu thông qua việc làm tăng nguy cơ đột quỵ thiếu máu não, bao gồm:

• Hút thuốc lá: Làm tổn thương nội mạc mạch máu và thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch.
• Lạm dụng rượu bia: Uống nhiều rượu làm tăng nguy cơ nhồi máu hành tủy và các bệnh lý mạch máu não.
• Ít vận động: Góp phần làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch và chuyển hóa.
• Chế độ ăn không lành mạnh: Ăn nhiều muối, chất béo bão hòa hoặc cholesterol làm tăng nguy cơ xơ vữa động mạch.
• Thừa cân, béo phì: Làm tăng nguy cơ mắc các bệnh lý nền liên quan đến đột quỵ.
• Lạm dụng chất kích thích: Một số chất như cocaine hoặc amphetamine có thể gây co thắt mạch máu hoặc thúc đẩy hình thành huyết khối.

Phương pháp xét nghiệm và chẩn đoán hội chứng Wallenberg

Chẩn đoán hội chứng Wallenberg dựa trên sự kết hợp giữa khai thác tiền sử, khám lâm sàng và các xét nghiệm cận lâm sàng nhằm xác định vị trí tổn thương, nguyên nhân gây nhồi máu cũng như loại trừ các bệnh lý có biểu hiện tương tự. Bên cạnh việc xác nhận chẩn đoán, các phương pháp này còn giúp định hướng điều trị và đánh giá nguy cơ tái phát.

Khai thác tiền sử và khám lâm sàng

Đánh giá ban đầu bắt đầu bằng việc khai thác kỹ tiền sử bệnh và khám thần kinh toàn diện. Bác sĩ sẽ ghi nhận thời điểm khởi phát triệu chứng, diễn tiến lâm sàng, các biểu hiện như chóng mặt, mất thăng bằng, khó nuốt, khàn giọng, rối loạn cảm giác hoặc hội chứng Horner. Ở những bệnh nhân trẻ tuổi, tiền sử đau cổ, chấn thương vùng cổ hoặc đau đầu đột ngột có thể gợi ý tình trạng bóc tách động mạch đốt sống. Khám thần kinh giúp xác định các dấu hiệu khu trú đặc trưng của tổn thương hành tủy bên và là cơ sở quan trọng để định hướng chẩn đoán.

Xét nghiệm máu

Các xét nghiệm máu thường quy được thực hiện nhằm đánh giá tình trạng toàn thân và hỗ trợ tìm nguyên nhân gây đột quỵ. Những xét nghiệm thường được chỉ định bao gồm công thức máu, đường huyết, điện giải, chức năng gan, chức năng thận và các xét nghiệm đông máu khi cần thiết. Kết quả xét nghiệm cũng giúp phát hiện các rối loạn chuyển hóa hoặc điện giải có thể ảnh hưởng đến quá trình điều trị.

Điện tâm đồ và siêu âm tim

Điện tâm đồ (ECG) được sử dụng để phát hiện các rối loạn nhịp tim, đặc biệt là rung nhĩ - một nguyên nhân quan trọng gây thuyên tắc mạch não. Trong những trường hợp nghi ngờ nguồn gốc tim mạch, siêu âm tim qua thành ngực hoặc siêu âm tim qua thực quản có thể được chỉ định để tìm huyết khối trong buồng tim, bệnh van tim hoặc các bất thường cấu trúc tim có khả năng gây tắc mạch.

Đánh giá chức năng nuốt

Khó nuốt là triệu chứng thường gặp ở bệnh nhân hội chứng Wallenberg và có thể dẫn đến hít sặc hoặc viêm phổi hít. Vì vậy, chức năng nuốt cần được đánh giá sớm bằng khám lâm sàng kết hợp với các phương pháp chuyên sâu như chụp X-quang nuốt cản quang hoặc nội soi đánh giá nuốt bằng ống mềm. Các kỹ thuật này giúp xác định mức độ rối loạn nuốt và xây dựng kế hoạch phục hồi chức năng phù hợp.

Chụp cắt lớp vi tính (CT) não

Chụp CT não thường là phương pháp chẩn đoán hình ảnh đầu tiên được thực hiện ở bệnh nhân nghi ngờ đột quỵ cấp. Mục tiêu chính là loại trừ xuất huyết não và các tổn thương nội sọ khác cần xử trí khẩn cấp. Tuy nhiên, do hạn chế trong việc khảo sát vùng hố sau, CT có thể không phát hiện được các tổn thương thiếu máu cục bộ nhỏ ở hành tủy trong giai đoạn sớm.

Chụp cộng hưởng từ (MRI) não

MRI não là phương pháp có độ nhạy cao hơn CT trong phát hiện nhồi máu hành tủy. Các chuỗi xung như khuếch tán (Diffusion-Weighted Imaging - DWI) có thể nhận diện tổn thương thiếu máu cục bộ ngay từ giai đoạn rất sớm, trong khi các chuỗi FLAIR giúp đánh giá rõ hơn vị trí và phạm vi tổn thương. MRI được xem là tiêu chuẩn hình ảnh quan trọng để xác định hội chứng Wallenberg.

Chụp mạch máu não

Để xác định nguyên nhân gây thiếu máu cục bộ, bác sĩ có thể chỉ định chụp mạch CT (CTA) hoặc chụp cộng hưởng từ mạch máu (MRA). Hai kỹ thuật này cho phép đánh giá tình trạng động mạch đốt sống, động mạch tiểu não sau dưới (PICA) và các mạch máu của tuần hoàn não sau, từ đó phát hiện hẹp, tắc hoặc bóc tách động mạch. Trong một số trường hợp phức tạp, chụp mạch số hóa xóa nền có thể được thực hiện khi cần đánh giá chi tiết hơn hoặc phục vụ cho can thiệp nội mạch.

Phương pháp điều trị hội chứng Wallenberg hiệu quả

Hội chứng Wallenberg là một dạng đột quỵ thiếu máu não cấp, vì vậy người bệnh cần được đánh giá và điều trị càng sớm càng tốt tại cơ sở có khả năng xử trí đột quỵ. Mục tiêu điều trị là khôi phục tưới máu não khi còn chỉ định, hạn chế vùng tổn thương, kiểm soát biến chứng và hỗ trợ phục hồi chức năng. Phác đồ cụ thể phụ thuộc vào thời điểm khởi phát, vị trí mạch máu bị tắc, mức độ tổn thương và tình trạng toàn thân của người bệnh.

Điều trị tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch

Người bệnh đến viện sớm và đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn có thể được chỉ định thuốc tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch nhằm làm tan cục máu đông và tái lập lưu thông máu đến vùng hành tủy. Alteplase và tenecteplase là những thuốc có thể được sử dụng tùy theo phác đồ của từng trung tâm đột quỵ.

Tenecteplase có thời gian tác dụng dài hơn và có thể được sử dụng dưới dạng tiêm tĩnh mạch một lần, trong khi alteplase thường được truyền theo phác đồ tiêu chuẩn. Việc lựa chọn thuốc cần dựa trên thời điểm khởi phát, kết quả chẩn đoán hình ảnh, nguy cơ chảy máu và các chống chỉ định của từng bệnh nhân.

Ở một số trường hợp không xác định rõ thời điểm khởi phát, chẳng hạn đột quỵ khi thức dậy, bác sĩ có thể sử dụng MRI khuếch tán, chuỗi FLAIR hoặc hình ảnh tưới máu để đánh giá khả năng còn mô não có thể cứu được trước khi quyết định điều trị tái tưới máu.

Lấy huyết khối bằng can thiệp nội mạch

Lấy huyết khối cơ học có thể được cân nhắc khi hội chứng Wallenberg liên quan đến tắc mạch lớn của tuần hoàn sau, đặc biệt là tắc động mạch nền hoặc động mạch đốt sống ở bệnh nhân được lựa chọn phù hợp. Thủ thuật sử dụng dụng cụ nội mạch để tiếp cận và loại bỏ huyết khối, qua đó khôi phục dòng máu lên não.

Hiệu quả của phương pháp này phụ thuộc vào mức độ nặng của đột quỵ, vị trí tắc mạch, phạm vi mô não đã nhồi máu, tuần hoàn bàng hệ và thời gian từ khi khởi phát triệu chứng. Đối với tắc các nhánh mạch nhỏ hoặc trung bình như PICA, lợi ích của lấy huyết khối chưa được xác lập rõ, do đó không được áp dụng thường quy.

Điều trị chống kết tập tiểu cầu hoặc chống đông

Khi người bệnh không có chỉ định tái tưới máu hoặc sau khi đã hoàn tất điều trị giai đoạn cấp, thuốc chống kết tập tiểu cầu như aspirin có thể được sử dụng để hạn chế hình thành huyết khối mới. Trong một số trường hợp đột quỵ nhẹ không gây tàn tật, bác sĩ có thể cân nhắc phối hợp hai thuốc chống kết tập tiểu cầu trong thời gian phù hợp.

Thuốc chống đông được xem xét khi nhồi máu có liên quan đến nguồn thuyên tắc từ tim, chẳng hạn rung nhĩ hoặc huyết khối trong tim. Việc lựa chọn giữa thuốc chống kết tập tiểu cầu và thuốc chống đông phải dựa trên nguyên nhân đột quỵ, nguy cơ chảy máu và đánh giá của bác sĩ chuyên khoa.

Kiểm soát huyết áp và các chỉ số sinh tồn

Huyết áp cần được theo dõi chặt chẽ trong giai đoạn cấp, đặc biệt ở người bệnh được điều trị tiêu sợi huyết hoặc can thiệp nội mạch. Hạ huyết áp quá mức có thể làm giảm tưới máu đến vùng não đang bị thiếu máu, trong khi huyết áp quá cao lại làm tăng nguy cơ xuất huyết và các biến chứng tim mạch.

Bên cạnh huyết áp, bác sĩ còn theo dõi nhịp tim, độ bão hòa oxy, đường huyết, thân nhiệt và nồng độ điện giải. Mục tiêu là duy trì môi trường sinh lý ổn định để hạn chế tổn thương não tiến triển.

Điều trị suy hô hấp và tăng áp lực nội sọ

Người bệnh có suy hô hấp, rối loạn ý thức hoặc dấu hiệu tăng áp lực nội sọ cần được theo dõi tại đơn vị hồi sức hoặc đơn vị đột quỵ. Các biện pháp xử trí có thể bao gồm hỗ trợ hô hấp, kê cao đầu, duy trì tưới máu não và điều trị phù não khi có chỉ định.

Trong những trường hợp nặng, bác sĩ có thể sử dụng dung dịch ưu trương, thuốc thẩm thấu hoặc tham vấn chuyên khoa ngoại thần kinh. Việc phát hiện sớm các dấu hiệu như giảm ý thức, đau đầu tăng dần, nôn ói, nhịp tim chậm hoặc rối loạn nhịp thở có ý nghĩa quan trọng đối với tiên lượng.

Kiểm soát khó nuốt và hỗ trợ dinh dưỡng

Khó nuốt là một trong những vấn đề thường gặp nhất ở người mắc hội chứng Wallenberg. Người bệnh cần được đánh giá chức năng nuốt trước khi ăn hoặc uống bằng đường miệng nhằm hạn chế nguy cơ sặc và viêm phổi hít.

Tùy mức độ rối loạn, biện pháp điều trị có thể bao gồm điều chỉnh tư thế khi ăn, thay đổi độ đặc của thức ăn, luyện tập cơ hầu họng và trị liệu nuốt. Khi khó nuốt nghiêm trọng hoặc kéo dài, nuôi ăn qua ống thông mũi - dạ dày hoặc mở thông dạ dày có thể được cân nhắc để bảo đảm dinh dưỡng.

Điều trị các triệu chứng và biến chứng kèm theo

Các triệu chứng như chóng mặt, buồn nôn, nôn, đau mặt hoặc nấc cụt kéo dài có thể được điều trị bằng thuốc phù hợp. Một số thuốc điều biến thần kinh, chẳng hạn gabapentin, có thể được cân nhắc trong điều trị đau thần kinh hoặc nấc dai dẳng dưới sự theo dõi của bác sĩ.

Người bệnh nằm lâu cũng cần được phòng ngừa huyết khối tĩnh mạch sâu, loét do tì đè và nhiễm trùng hô hấp. Những trường hợp rối loạn nhịp tim nặng, tổn thương giác mạc hoặc rối loạn thần kinh tự chủ cần được đánh giá bởi chuyên khoa tương ứng.

Phục hồi chức năng

Phục hồi chức năng nên được bắt đầu sớm sau khi tình trạng huyết động và thần kinh đã ổn định. Chương trình điều trị thường bao gồm vật lý trị liệu, luyện thăng bằng, tập đi, phục hồi vận động, ngôn ngữ trị liệu và luyện nuốt.

Kế hoạch phục hồi cần được cá thể hóa theo các triệu chứng còn tồn tại. Người bệnh mất điều hòa có thể cần tập phối hợp động tác và kiểm soát tư thế, trong khi người bị khó nói hoặc khó nuốt cần được can thiệp chuyên sâu bởi chuyên viên âm ngữ trị liệu.

Dự phòng đột quỵ tái phát

Sau giai đoạn cấp, người bệnh có thể cần tiếp tục sử dụng thuốc chống kết tập tiểu cầu hoặc thuốc chống đông tùy nguyên nhân, kết hợp với statin và thuốc kiểm soát huyết áp khi có chỉ định. Việc theo dõi định kỳ giúp đánh giá khả năng hồi phục, phát hiện biến chứng và điều chỉnh phác đồ dự phòng.

Những thói quen sinh hoạt có thể giúp bạn hạn chế diễn tiến của hội chứng Wallenberg

Chế độ sinh hoạt:

• Tuân thủ phác đồ điều trị: Dùng thuốc đúng liều, đúng thời gian và tái khám theo lịch hẹn để theo dõi hiệu quả điều trị cũng như điều chỉnh thuốc khi cần thiết.
• Tích cực phục hồi chức năng: Thực hiện đều đặn các bài tập vận động, luyện thăng bằng, luyện nuốt và ngôn ngữ theo hướng dẫn của chuyên gia để cải thiện khả năng vận động và sinh hoạt.
• Vận động phù hợp với thể trạng: Duy trì các hoạt động thể lực nhẹ đến vừa sau khi được bác sĩ cho phép, đồng thời tránh gắng sức quá mức trong giai đoạn hồi phục.
• Phòng ngừa té ngã: Sử dụng gậy hoặc khung tập đi nếu cần, giữ không gian sinh hoạt thông thoáng và có người hỗ trợ khi di chuyển nếu còn mất thăng bằng.
• Ngủ đủ giấc và nghỉ ngơi hợp lý: Duy trì thời gian ngủ từ 7 - 9 giờ mỗi ngày, hạn chế thức khuya và sắp xếp thời gian nghỉ ngơi xen kẽ với các buổi tập phục hồi.
• Tránh hút thuốc lá và hạn chế rượu bia: Không hút thuốc và hạn chế sử dụng đồ uống có cồn nhằm hỗ trợ quá trình hồi phục và giảm nguy cơ tái phát đột quỵ.
• Theo dõi các dấu hiệu bất thường: Nếu xuất hiện yếu liệt, khó nuốt tăng lên, nói khó, đau đầu dữ dội hoặc các triệu chứng thần kinh mới, cần đến cơ sở y tế ngay để được đánh giá.

Chế độ dinh dưỡng: 

• Xây dựng chế độ ăn cân đối: Tăng cường rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu và thực phẩm giàu chất xơ.
• Ưu tiên nguồn đạm lành mạnh: Lựa chọn cá, thịt gia cầm bỏ da, sữa ít béo và các loại hạt thay cho thịt đỏ hoặc thực phẩm chế biến sẵn.
• Giảm lượng muối trong khẩu phần: Hạn chế thực phẩm nhiều natri như đồ hộp, thức ăn nhanh, thực phẩm chế biến sẵn để hỗ trợ kiểm soát huyết áp.
• Hạn chế chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa: Giảm tiêu thụ đồ chiên rán, nội tạng động vật, mỡ động vật và bánh kẹo công nghiệp nhằm bảo vệ sức khỏe tim mạch.
• Đảm bảo đủ nước: Uống đủ nước hằng ngày nếu không có chống chỉ định, góp phần duy trì tuần hoàn và chức năng cơ thể.
• Điều chỉnh chế độ ăn khi khó nuốt: Người bệnh có rối loạn nuốt nên sử dụng thức ăn mềm, xay nhuyễn hoặc làm đặc chất lỏng theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để giảm nguy cơ sặc.
• Duy trì cân nặng hợp lý: Ăn uống điều độ, kiểm soát khẩu phần và kết hợp vận động phù hợp để hỗ trợ quá trình hồi phục và sức khỏe lâu dài.

Phương pháp phòng ngừa hội chứng Wallenberg hiệu quả

Mặc dù không thể phòng ngừa hoàn toàn hội chứng Wallenberg, việc kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ và duy trì lối sống lành mạnh có thể giúp giảm nguy cơ đột quỵ cũng như hạn chế khả năng tái phát. Một số biện pháp phòng ngừa hiệu quả bao gồm:

• Kiểm soát huyết áp: Theo dõi huyết áp định kỳ, tuân thủ điều trị tăng huyết áp và duy trì huyết áp trong mục tiêu theo khuyến cáo của bác sĩ.
• Kiểm soát đường huyết: Duy trì đường huyết ổn định ở người mắc đái tháo đường thông qua chế độ ăn, luyện tập và sử dụng thuốc theo chỉ định.
• Kiểm soát mỡ máu: Điều chỉnh cholesterol và triglyceride bằng chế độ dinh dưỡng hợp lý kết hợp thuốc hạ lipid máu khi cần thiết để làm chậm quá trình xơ vữa động mạch.
• Điều trị các bệnh tim mạch: Phát hiện và điều trị sớm các bệnh như rung nhĩ, bệnh van tim hoặc suy tim nhằm giảm nguy cơ hình thành huyết khối gây đột quỵ.
• Ngừng hút thuốc lá: Loại bỏ thuốc lá và tránh tiếp xúc với khói thuốc để giảm tổn thương mạch máu và nguy cơ nhồi máu não.
• Hạn chế rượu bia: Giảm tiêu thụ đồ uống có cồn nhằm hạn chế tăng huyết áp, rối loạn nhịp tim và các yếu tố nguy cơ tim mạch khác.
• Duy trì chế độ ăn lành mạnh: Tăng cường rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và cá; đồng thời hạn chế muối, chất béo bão hòa, chất béo chuyển hóa và thực phẩm chế biến sẵn.
• Tập thể dục thường xuyên: Duy trì ít nhất 150 phút hoạt động thể lực cường độ vừa mỗi tuần hoặc theo hướng dẫn của bác sĩ để cải thiện sức khỏe tim mạch.
• Duy trì cân nặng hợp lý: Kiểm soát cân nặng thông qua chế độ ăn cân đối và vận động phù hợp nhằm giảm nguy cơ tăng huyết áp, đái tháo đường và rối loạn lipid máu.
• Tránh chấn thương vùng cổ: Hạn chế các động tác xoay hoặc bẻ cổ quá mức và sử dụng phương tiện bảo hộ khi tham gia thể thao hoặc giao thông để giảm nguy cơ bóc tách động mạch đốt sống.
• Tuân thủ điều trị dự phòng: Sử dụng thuốc chống kết tập tiểu cầu, thuốc chống đông, statin hoặc các thuốc khác theo đúng chỉ định của bác sĩ nếu đã từng bị đột quỵ hoặc có nguy cơ cao.
• Khám sức khỏe định kỳ: Kiểm tra sức khỏe thường xuyên để phát hiện và điều trị sớm các yếu tố nguy cơ tim mạch và bệnh lý mạch máu não.
• Nhận biết sớm dấu hiệu đột quỵ: Khi xuất hiện đột ngột các triệu chứng như chóng mặt dữ dội, mất thăng bằng, nói khó, nuốt khó hoặc rối loạn cảm giác, cần đến cơ sở y tế ngay để được điều trị trong thời gian vàng.