Hội chứng suy nút xoang là gì? Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Hội chứng suy nút xoang là gì? 

Hội chứng suy nút xoang (Sick Sinus Syndrome - SSS) là nhóm các rối loạn chức năng của nút xoang, cấu trúc nằm ở tâm nhĩ phải và có vai trò phát xung điện để duy trì nhịp tim bình thường. Khi nút xoang bị suy giảm chức năng, tim có thể đập quá chậm (nhịp chậm xoang), ngừng xoang, block xoang nhĩ hoặc xen kẽ giữa nhịp nhanh và nhịp chậm (hội chứng nhịp nhanh - nhịp chậm).

Bệnh chủ yếu gặp ở người lớn tuổi do quá trình lão hóa và xơ hóa hệ thống dẫn truyền của tim. Ngoài ra, hội chứng suy nút xoang cũng có thể liên quan đến các bệnh lý tim mạch, rối loạn chuyển hóa, bệnh bẩm sinh hoặc tác dụng phụ của một số loại thuốc ảnh hưởng đến dẫn truyền điện tim.

Mức độ biểu hiện của hội chứng suy nút xoang rất đa dạng. Một số người bệnh không có triệu chứng và chỉ được phát hiện tình cờ qua điện tâm đồ, trong khi những trường hợp khác có thể xuất hiện chóng mặt, mệt mỏi, ngất, hồi hộp hoặc suy tim. Việc chẩn đoán sớm và điều trị phù hợp, bao gồm điều chỉnh nguyên nhân và cấy máy tạo nhịp tim khi cần thiết, giúp cải thiện triệu chứng và giảm nguy cơ biến chứng.

Những dấu hiệu và triệu chứng của hội chứng suy nút xoang

Triệu chứng của hội chứng suy nút xoang xuất hiện khi nhịp tim quá chậm hoặc không ổn định làm giảm lượng máu cung cấp cho não và các cơ quan khác. Một số người bệnh không có biểu hiện rõ ràng, trong khi những người khác có thể xuất hiện các triệu chứng từ nhẹ đến nặng.

Các dấu hiệu và triệu chứng thường gặp gồm:

• Mệt mỏi kéo dài, giảm khả năng gắng sức.
• Chóng mặt hoặc cảm giác choáng váng.
• Ngất hoặc tiền ngất.
• Nhịp tim chậm, không đều hoặc có cảm giác tim ngừng đập trong chốc lát.
• Hồi hộp, đánh trống ngực, đặc biệt ở người có hội chứng nhịp nhanh – nhịp chậm.
• Khó thở, nhất là khi vận động.
• Đau tức ngực ở một số trường hợp.
• Giảm tập trung, lú lẫn, đặc biệt ở người cao tuổi.
• Mệt lả hoặc suy nhược không rõ nguyên nhân.

Biến chứng có thể gặp khi mắc bệnh hội chứng suy nút xoang

Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, hội chứng suy nút xoang có thể gây ra nhiều biến chứng do giảm tưới máu hoặc rối loạn nhịp tim kéo dài. Các biến chứng có thể gặp gồm:

• Ngất do giảm lưu lượng máu lên não.
• Chấn thương do té ngã khi ngất.
• Suy tim hoặc làm nặng thêm suy tim sẵn có.
• Rung nhĩ và các rối loạn nhịp tim khác.
• Ở người bệnh có rung nhĩ hoặc các rối loạn nhịp trên thất kèm theo, nguy cơ hình thành huyết khối trong tim và đột quỵ sẽ tăng lên.
• Giảm chất lượng cuộc sống do mệt mỏi và hạn chế vận động.
• Biến chứng đe dọa tính mạng do nhịp tim chậm kéo dài hoặc rối loạn nhịp nặng (hiếm gặp).

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Bạn nên đến khám bác sĩ nếu thường xuyên xuất hiện các triệu chứng như chóng mặt, mệt mỏi kéo dài, hồi hộp, nhịp tim chậm hoặc không đều, khó thở khi gắng sức hoặc các cơn ngất không rõ nguyên nhân. Nếu người bệnh có biểu hiện đau ngực dữ dội, ngất kéo dài, khó thở nhiều hoặc mất ý thức, cần đến cơ sở y tế ngay vì đây có thể là dấu hiệu của rối loạn nhịp tim nghiêm trọng cần được cấp cứu và điều trị kịp thời.

Nguyên nhân dẫn đến hội chứng suy nút xoang

Hội chứng suy nút xoang xảy ra khi nút xoang mất khả năng tạo hoặc dẫn truyền xung điện bình thường, làm rối loạn nhịp tim. Tình trạng này có thể xuất phát từ quá trình lão hóa tự nhiên của tim hoặc do các bệnh lý, thuốc và yếu tố khác ảnh hưởng đến hệ thống dẫn truyền tim. Các nguyên nhân thường gặp gồm:

• Lão hóa và xơ hóa nút xoang theo tuổi, là nguyên nhân phổ biến nhất.
• Bệnh động mạch vành làm giảm tưới máu đến nút xoang.
• Nhồi máu cơ tim hoặc tổn thương cơ tim.
• Các bệnh cơ tim như bệnh cơ tim giãn hoặc bệnh cơ tim phì đại.
• Tăng huyết áp kéo dài gây thay đổi cấu trúc tim.
• Bệnh van tim hoặc các bệnh tim bẩm sinh.
• Viêm cơ tim hoặc các bệnh lý viêm, thâm nhiễm cơ tim có thể làm tổn thương hệ thống dẫn truyền của tim.
• Rối loạn điện giải như tăng kali máu hoặc hạ kali máu.
• Suy giáp làm chậm hoạt động của nút xoang.
• Tác dụng của một số thuốc như thuốc chẹn beta, chẹn kênh canxi, digoxin hoặc thuốc chống loạn nhịp.
• Biến chứng sau phẫu thuật tim hoặc các thủ thuật can thiệp tim mạch.
• Hiếm gặp hơn, bệnh có thể liên quan đến các bệnh di truyền hoặc bệnh lý thâm nhiễm như amyloidosis hoặc sarcoidosis.

Những ai có nguy cơ mắc phải hội chứng suy nút xoang?

Hội chứng suy nút xoang chủ yếu gặp ở người từ 60 tuổi trở lên do quá trình lão hóa và xơ hóa hệ thống dẫn truyền của tim. Tỷ lệ mắc bệnh tăng dần theo tuổi và không có sự khác biệt rõ rệt giữa nam và nữ. Ngoài người cao tuổi, những người mắc bệnh tim mạch mạn tính, từng phẫu thuật tim hoặc có rối loạn dẫn truyền tim cũng có nguy cơ mắc bệnh cao hơn. Mặc dù hiếm gặp, hội chứng suy nút xoang vẫn có thể xuất hiện ở trẻ em hoặc người trẻ tuổi do bệnh tim bẩm sinh, đột biến gen hoặc sau phẫu thuật tim.

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc phải hội chứng suy nút xoang

Một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ mắc hội chứng suy nút xoang bao gồm:

• Tuổi từ 60 tuổi trở lên.
• Có tiền sử mắc các bệnh tim mạch.
• Tiền sử phẫu thuật tim hoặc can thiệp tim mạch.
• Tiền sử gia đình có người mắc rối loạn dẫn truyền tim hoặc cần cấy máy tạo nhịp.
• Các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc bệnh thận mạn làm tăng nguy cơ tổn thương tim và hệ thống dẫn truyền.
• Hút thuốc lá hoặc thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc.
• Lạm dụng rượu bia hoặc các chất kích thích.
• Thừa cân, béo phì và ít vận động làm tăng nguy cơ các bệnh tim mạch, từ đó góp phần làm tăng nguy cơ suy nút xoang.
• Có hội chứng ngưng thở khi ngủ.
• Sử dụng thuốc ảnh hưởng đến nhịp tim trong thời gian dài dưới sự điều trị của bác sĩ.

Phương pháp chẩn đoán và xét nghiệm hội chứng suy nút xoang

Chẩn đoán hội chứng suy nút xoang dựa trên khai thác bệnh sử, thăm khám lâm sàng và các thăm dò chuyên sâu về tim mạch. Bác sĩ sẽ hỏi về các triệu chứng như chóng mặt, ngất, hồi hộp, mệt mỏi, khó thở, tiền sử bệnh tim mạch, các thuốc đang sử dụng và tiền sử gia đình có rối loạn nhịp tim. Khám lâm sàng giúp đánh giá nhịp tim, huyết áp và phát hiện các dấu hiệu của suy tim hoặc bệnh tim đi kèm.

Để xác định chẩn đoán và tìm nguyên nhân, bác sĩ có thể chỉ định các xét nghiệm sau:

• Điện tâm đồ (ECG);
• Điện tâm đồ Holter 24 - 48 giờ;
• Máy ghi biến cố tim (Event recorder) hoặc máy ghi nhịp tim cấy dưới da;
• Nghiệm pháp gắng sức;
• Siêu âm tim;
• Xét nghiệm máu như điện giải đồ, chức năng tuyến giáp, đường huyết và chức năng thận;
• Thăm dò điện sinh lý tim trong một số trường hợp.

Điều trị hội chứng suy nút xoang

Nội khoa

Điều trị nội khoa chủ yếu nhằm kiểm soát triệu chứng, điều chỉnh các nguyên nhân có thể hồi phục và xử trí các rối loạn nhịp tim đi kèm, bao gồm:

• Điều chỉnh hoặc ngừng các thuốc làm chậm nhịp tim khi có chỉ định của bác sĩ.
• Điều trị các bệnh lý nền như suy giáp, rối loạn điện giải hoặc bệnh tim mạch.
• Điều trị rung nhĩ hoặc các rối loạn nhịp trên thất nếu có.
• Sử dụng thuốc chống đông ở người bệnh rung nhĩ nhằm giảm nguy cơ đột quỵ theo chỉ định.
• Theo dõi định kỳ đối với người bệnh chưa có triệu chứng hoặc triệu chứng nhẹ.
• Tư vấn thay đổi lối sống và kiểm soát các yếu tố nguy cơ tim mạch.

Ngoại khoa

Điều trị can thiệp chủ yếu là cấy máy tạo nhịp tim vĩnh viễn và được xem là phương pháp hiệu quả nhất đối với người bệnh có triệu chứng do nhịp tim chậm hoặc có các khoảng ngừng xoang kéo dài. Máy tạo nhịp giúp duy trì nhịp tim ổn định, cải thiện tình trạng chóng mặt, ngất và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Những thói quen sinh hoạt giúp hạn chế diễn tiến của hội chứng suy nút xoang

Chế độ sinh hoạt

Việc duy trì lối sống lành mạnh và tuân thủ điều trị giúp kiểm soát triệu chứng, hạn chế các đợt rối loạn nhịp tim và giảm nguy cơ biến chứng ở người mắc hội chứng suy nút xoang.

Các biện pháp nên thực hiện gồm:

• Tuân thủ điều trị và tái khám đúng lịch theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Dùng thuốc đúng chỉ định, không tự ý ngừng hoặc thay đổi liều thuốc.
• Theo dõi nhịp tim và huyết áp định kỳ.
• Duy trì hoạt động thể lực phù hợp với tình trạng sức khỏe.
• Ngủ đủ giấc, tránh thức khuya và làm việc quá sức.
• Hạn chế căng thẳng, giữ tinh thần thoải mái.
• Ngừng hút thuốc lá và hạn chế sử dụng rượu bia, đồ uống chứa nhiều caffeine.
• Thông báo với bác sĩ khi xuất hiện các triệu chứng như ngất, chóng mặt, hồi hộp hoặc khó thở.

Chế độ dinh dưỡng

Người mắc hội chứng suy nút xoang nên duy trì chế độ ăn cân đối, ưu tiên rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, cá và các thực phẩm giàu chất béo không bão hòa. Đồng thời, cần hạn chế muối, chất béo bão hòa, thực phẩm chế biến sẵn và đồ uống có cồn để bảo vệ sức khỏe tim mạch. Uống đủ nước, kiểm soát cân nặng và duy trì đường huyết, mỡ máu ở mức phù hợp cũng góp phần giảm nguy cơ tiến triển của các bệnh tim mạch liên quan.

Phòng ngừa hội chứng suy nút xoang

Hiện nay chưa có biện pháp phòng ngừa đặc hiệu đối với hội chứng suy nút xoang vì phần lớn trường hợp liên quan đến quá trình lão hóa của hệ thống dẫn truyền tim. Tuy nhiên, việc kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ tim mạch và điều trị sớm các bệnh lý nền có thể giúp giảm nguy cơ mắc bệnh cũng như hạn chế tiến triển.

Các phương pháp phòng ngừa bao gồm:

• Kiểm soát tốt huyết áp, đường huyết và mỡ máu.
• Điều trị tích cực các bệnh tim mạch và bệnh nội tiết.
• Không hút thuốc lá, hạn chế rượu bia và các chất kích thích.
• Duy trì cân nặng hợp lý và tập thể dục thường xuyên.
• Xây dựng chế độ ăn tốt cho tim mạch.
• Khám sức khỏe và kiểm tra tim mạch định kỳ, đặc biệt ở người cao tuổi.
• Chỉ sử dụng các thuốc ảnh hưởng đến nhịp tim theo đúng chỉ định của bác sĩ.
• Điều trị hội chứng ngưng thở khi ngủ và các bệnh mạn tính đi kèm nếu có.

Hội chứng suy nút xoang là một rối loạn nhịp tim có thể ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Việc chẩn đoán sớm, điều trị phù hợp và duy trì lối sống lành mạnh sẽ giúp kiểm soát triệu chứng, giảm nguy cơ biến chứng và cải thiện tiên lượng lâu dài.