Hạt xơ thanh quản​ là gì? Triệu chứng, nguyên nhân và cách điều trị

Hạt xơ thanh quản (Vocal Nodules), hay còn được gọi là hạt dây thanh quản, là những khối tăng sản lành tính của lớp biểu mô dây thanh. Khi hai dây thanh va đập vào nhau quá mạnh hoặc quá thường xuyên (do la hét, nói nhiều, hát sai kỹ thuật), điểm tiếp xúc giữa chúng sẽ bị sưng nề và tổn thương.

Theo thời gian, nếu chấn thương cơ học này cứ lặp đi lặp lại, các mô tại điểm tiếp xúc sẽ phản ứng bằng cách tăng sinh và xơ hóa để tự bảo vệ, tương tự như việc bàn tay bị chai sạn khi lao động nặng. 

Những dấu hiệu và triệu chứng của hạt xơ thanh quản​ 

Các triệu chứng của hạt xơ dây thanh phát triển từ từ và tăng dần theo mức độ xơ hóa của hạt. Người bệnh cần chú ý đến những thay đổi sau đây trong giọng nói và cảm giác vùng họng:

• Khàn giọng: Đây là triệu chứng điển hình và xuất hiện sớm nhất. Giọng nói trở nên thô ráp, rè, khàn đục và nghe như có tiếng gió xen lẫn. Mức độ khàn tiếng thường dao động, nặng hơn sau khi nói nhiều hoặc vào cuối ngày và có thể đỡ hơn sau khi nghỉ ngơi.
• Hụt hơi khi nói: Do hai hạt xơ làm cản trở sự khép kín của dây thanh, tạo ra khe hở hình đồng hồ cát khi phát âm khiến một lượng khí lớn bị thoát ra ngoài lãng phí. Điều này làm người bệnh cảm thấy mệt, hụt hơi và không thể nói được những câu dài.
• Mất giọng hoặc vỡ giọng: Người bệnh gặp khó khăn khi phát âm các nốt cao hoặc nói to. Giọng có thể bị vỡ đột ngột (thoát âm) hoặc mất tiếng hoàn toàn trong những đợt nhiễm trùng cấp.

Biến chứng có thể gặp khi mắc hạt xơ thanh quản​ 

Hạt xơ dây thanh tuy không đe dọa tính mạng nhưng nếu không được điều trị sẽ gây ra những hậu quả đáng tiếc về chức năng và tâm lý:

• Khàn tiếng vĩnh viễn: Các hạt xơ mềm ban đầu nếu để lâu sẽ trở nên cứng và xơ hóa hoàn toàn, gây biến đổi cấu trúc dây thanh không hồi phục, khiến giọng nói bị khàn đặc vĩnh viễn.
• Mất khả năng lao động: Đối với những người sống bằng nghề nói (giáo viên, ca sĩ, MC), việc mất giọng đồng nghĩa với việc mất đi công cụ lao động chính, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự nghiệp và thu nhập.
• Tổn thương thanh quản thứ phát: Sự cố gắng gắng sức để nói khi bị hạt xơ sẽ làm căng cứng các cơ vùng cổ và họng, dẫn đến rối loạn giọng do căng cơ (Muscle Tension Dysphonia).
• Ảnh hưởng tâm lý: Sự tự ti về giọng nói khàn đục và khó nghe khiến người bệnh ngại giao tiếp, thu mình lại và dễ rơi vào trầm cảm.

Khi nào cần gặp bác sĩ? 

Người bệnh cần đến các cơ sở y tế chuyên khoa để thăm khám nếu xuất hiện các dấu hiệu sau:

• Khàn tiếng kéo dài trên 2 tuần không thuyên giảm dù đã hạn chế nói và uống thuốc thông thường.
• Mất giọng hoàn toàn hoặc giọng nói thay đổi đột ngột.
• Cảm thấy đau rát vùng cổ họng lan lên tai khi nói hoặc nuốt.
• Ho ra máu hoặc khạc đờm có lẫn dây máu.
• Khó thở hoặc thở rít (cần loại trừ các khối u ác tính).

Nguyên nhân gốc rễ hình thành hạt xơ dây thanh là sự chấn thương cơ học mạn tính tại dây thanh. Các yếu tố cụ thể dẫn đến tình trạng này bao gồm:

• Lạm dụng giọng nói: Đây là nguyên nhân hàng đầu. Việc la hét, cổ vũ thể thao, nói quá to trong môi trường ồn ào, hoặc khóc thét kéo dài (ở trẻ em) tạo ra lực va đập cực mạnh giữa hai dây thanh.
• Sử dụng giọng sai kỹ thuật: Nói giọng quá trầm hoặc quá cao so với giọng tự nhiên, nói thì thầm quá nhiều (gây căng dây thanh hơn nói thường), hoặc hát sai kỹ thuật thanh nhạc khiến dây thanh bị căng thẳng quá mức.
• Ho mãn tính: Các cơn ho khan kéo dài do dị ứng hoặc viêm họng cũng tạo ra chấn thương va đập lên dây thanh tương tự như khi la hét.

Những ai có nguy cơ mắc phải hạt xơ thanh quản​? 

Tỷ lệ mắc bệnh tập trung rất cao ở những nhóm đối tượng sử dụng giọng nói làm công cụ lao động chính như:

• Giáo viên, giảng viên phải giảng bài liên tục trong nhiều giờ.
• Ca sĩ, diễn viên kịch nói, phát thanh viên.
• Nhân viên bán hàng, trực tổng đài, nhân viên môi giới bất động sản.
• Huấn luyện viên thể dục, chỉ huy quân sự.
• Trẻ em độ tuổi mẫu giáo và tiểu học, đặc biệt là các bé trai hiếu động hay la hét, nô đùa.
• Phụ nữ độ tuổi từ 20 đến 50 tuổi (do cấu trúc dây thanh của nữ giới rung động với tần số cao hơn nam giới nên dễ bị tổn thương hơn).

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc phải hạt xơ thanh quản​ 

Bên cạnh yếu tố hành vi sử dụng giọng, một số bệnh lý và thói quen khác cũng góp phần thúc đẩy sự hình thành hạt xơ:

• Trào ngược họng thanh quản (LPR): Axit dạ dày trào ngược lên làm viêm nề niêm mạc dây thanh, dễ bị tổn thương hơn khi rung động.
• Hút thuốc lá và uống rượu bia: Các chất kích thích này gây khô và viêm mạn tính niêm mạc thanh quản.
• Suy giáp: Tình trạng thiếu hụt hormone tuyến giáp gây phù nề dây thanh (phù Myxedema).

Phương pháp xét nghiệm và chẩn đoán hạt xơ thanh quản​ 

Để chẩn đoán xác định hạt xơ và phân biệt với các tổn thương khác như polyp, nang hay u hạt, bác sĩ chuyên khoa sẽ thực hiện quy trình thăm khám kỹ lưỡng gồm các bước:

• Nội soi thanh quản ống cứng hoặc ống mềm: Đây là phương pháp chẩn đoán cơ bản. Bác sĩ quan sát trực tiếp hình thái dây thanh để tìm kiếm các khối hạt nhỏ, trắng đục, mọc đối xứng ở bờ tự do dây thanh.
• Nội soi hoạt nghiệm dây thanh (Stroboscopy): Đây là kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh cao cấp nhất trong thanh học. Sử dụng ánh sáng nhấp nháy đồng bộ với tần số rung của dây thanh, bác sĩ có thể quan sát sóng nhu động của niêm mạc. Kỹ thuật này giúp đánh giá độ cứng của hạt xơ và mức độ ảnh hưởng đến sự rung động của dây thanh, điều mà nội soi thường không thấy được.

Phương pháp điều trị hạt xơ thanh quản

Chiến lược điều trị hạt xơ dây thanh phụ thuộc vào kích thước hạt, độ cứng (xơ hóa) và mức độ ảnh hưởng đến giọng nói. Bác sĩ chuyên khoa sẽ ưu tiên các phương pháp bảo tồn trước khi cân nhắc phẫu thuật:

• Điều trị bảo tồn: Đối với các hạt xơ nhỏ, mềm (giai đoạn đầu), việc quan trọng nhất là để cho dây thanh nghỉ ngơi hoàn toàn (kiêng nói tuyệt đối) trong 1 đến 2 tuần để giảm sưng nề. Song song với đó, bệnh nhân bắt buộc phải tham gia liệu pháp luyện giọng (âm ngữ trị liệu) dưới sự hướng dẫn của chuyên gia. Mục tiêu là thay đổi các hành vi lạm dụng giọng, học cách lấy hơi bụng, điều chỉnh cao độ và cường độ giọng nói để giảm áp lực lên dây thanh.
• Điều trị ngoại khoa (phẫu thuật): Chỉ được chỉ định khi điều trị bảo tồn tích cực từ 3 đến 6 tháng không hiệu quả, hạt xơ đã trở nên quá to, cứng gây mất tiếng hoàn toàn hoặc nghi ngờ chẩn đoán. Phẫu thuật nội soi vi phẫu thanh quản dưới kính hiển vi giúp cắt bỏ chính xác hạt xơ mà không làm tổn thương lớp dây chằng giúp rung động phía dưới. Tuy nhiên, nếu sau phẫu thuật bệnh nhân không thay đổi thói quen phát âm thì tỷ lệ tái phát là rất cao.

Những thói quen sinh hoạt có thể giúp bạn hạn chế diễn tiến của hạt xơ thanh quản​ 

Chế độ sinh hoạt: 

Những thói quen tốt giúp bảo vệ dây thanh mỗi ngày gồm:

• Uống đủ từ 2 lít đến 2,5 lít nước mỗi ngày để đảm bảo niêm mạc thanh quản luôn được ẩm, ấm.
• Sau mỗi 60 phút nói liên tục, hãy im lặng hoàn toàn trong 10 phút để dành thời gian nghỉ cho giọng nói.
• Tránh hắng giọng thường xuyên. Thay vào đó, hãy uống một ngụm nước nhỏ hoặc nuốt khan để làm sạch họng.
• Giữ ẩm không khí trong phòng ngủ và phòng làm việc, đặc biệt là trong môi trường điều hòa khô hanh.

Chế độ dinh dưỡng:

Dinh dưỡng hợp lý giúp giảm kích ứng họng, cụ thể:

• Hạn chế các thực phẩm gây khô niêm mạc như cà phê, rượu bia, trà đặc.
• Tránh các đồ ăn cay nóng, nhiều dầu mỡ gây trào ngược axit.
• Ăn nhiều trái cây, rau xanh chứa vitamin A, C để tăng sức đề kháng cho niêm mạc.

Phương pháp phòng ngừa hạt xơ thanh quản

Để chủ động phòng tránh bệnh, những người làm nghề sử dụng giọng nói cần:

• Học kỹ thuật thanh nhạc hoặc kỹ thuật phát âm chuẩn để biết cách sử dụng hơi thở và cộng minh, giảm tải cho dây thanh.
• Không cố gắng nói hoặc hát khi đang bị viêm họng, cảm cúm hoặc khàn tiếng.
• Khám thanh quản định kỳ 6 tháng một lần để phát hiện sớm các tổn thương tiền hạt xơ.

Hạt xơ dây thanh quản là hậu quả của việc sử dụng giọng nói quá mức trong thời gian dài. Tuy là bệnh lành tính nhưng có thể ảnh hưởng tới giọng nói và sự tự tin của người bệnh. May mắn thay, với sự can thiệp sớm bằng liệu pháp luyện giọng và thay đổi thói quen sinh hoạt, đa số trường hợp có thể hồi phục hoàn toàn mà không cần đến can thiệp phẫu thuật.