Chảy máu chân răng là gì? Những vấn đề cần biết về chảy máu chân răng

Chảy máu chân răng là tình trạng máu rỉ hoặc chảy ra từ vùng nướu quanh chân răng, xảy ra do sự tổn thương của các mao mạch trong mô lợi. Về cơ chế, khi mô nướu bị viêm hoặc suy yếu, thành mạch máu trở nên dễ vỡ và tăng tính thấm, khiến máu thoát ra ngoài ngay cả với những kích thích rất nhẹ như đánh răng hoặc nhai thức ăn. Hiện tượng này phản ánh sự mất ổn định của hàng rào bảo vệ nướu và sự rối loạn vi tuần hoàn tại chỗ.

Chảy máu chân răng là một biểu hiện rất phổ biến của các bệnh nướu răng ở Việt Nam. Tình trạng này có thể xuất hiện ở nhiều nhóm tuổi, tỷ lệ tương đương ở cả hai giới. Khoảng 70% người trưởng thành Việt Nam bị bệnh nha chu, trong đó biểu hiện viêm nướu kèm chảy máu là rất phổ biến, và tỷ lệ này đặc biệt cao ở nhóm lớn tuổi (≥ 65 tuổi). Số liệu này phản ánh rằng chảy máu chân răng không chỉ là triệu chứng riêng lẻ mà là một vấn đề răng miệng rất phổ biến tại Việt Nam, cần được chú ý trong chăm sóc sức khỏe răng miệng cộng đồng.

Những dấu hiệu và triệu chứng của chảy máu chân răng

Chảy máu chân răng thường khởi phát âm thầm và dễ bị bỏ qua, nhưng lại có những biểu hiện đặc trưng khá rõ nếu quan sát kỹ vùng nướu. Các triệu chứng của tình trạng này chủ yếu tập trung tại mô lợi quanh chân răng, phản ánh sự tổn thương của hệ mao mạch và tình trạng viêm tại chỗ. Đặc điểm chung là nướu trở nên nhạy cảm, dễ chảy máu và giảm khả năng tự bảo vệ trước những tác động rất nhẹ trong sinh hoạt hằng ngày. Những triệu chứng đặc trưng của chảy máu chân răng thường có thể thấy bao gồm:

• Máu thường xuất hiện ở vùng chân răng khi có tác động rất nhẹ như đánh răng, dùng chỉ nha khoa hoặc súc miệng. Ở một số trường hợp, chảy máu có thể xảy ra tự phát, không cần kích thích rõ ràng, phản ánh tình trạng tổn thương và viêm tại mô nướu.
• Máu chảy thường có màu đỏ tươi, lượng từ ít đến vừa, dễ nhận thấy trong bọt kem đánh răng hoặc nước súc miệng. Hiện tượng này có xu hướng tái diễn nhiều lần, khó dứt hẳn và có thể tăng lên khi vệ sinh răng miệng, cho thấy hệ mao mạch nướu đang trở nên dễ vỡ.
• Nướu thường sưng, đỏ, mềm và mất độ săn chắc vốn có, viền nướu không còn ôm sát chân răng như bình thường. Khi chạm nhẹ, nướu dễ đau hoặc rỉ máu, thể hiện sự suy giảm khả năng bảo vệ và phục hồi của mô lợi.
• Cảm giác ê buốt hoặc khó chịu vùng chân răng, nhất là khi ăn nóng, lạnh hoặc chua, kèm theo hơi thở thường có mùi khó chịu do tình trạng viêm tại mô nướu.
• Mặt khác, bệnh nhân có thể kèm các triệu chứng dễ bầm tím hoặc chảy máu ở vị trí khác, gợi ý nguyên nhân liên quan đến bệnh lý toàn thân hoặc thuốc.

Biến chứng có thể gặp khi mắc bệnh

Chảy máu chân răng nếu kéo dài và không được xử trí đúng cách có thể dẫn đến nhiều biến chứng bệnh lý tại chỗ, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe răng miệng và chức năng ăn nhai, như:

• Viêm nướu mạn tính: Tình trạng chảy máu lặp đi lặp lại cho thấy mô nướu đang viêm kéo dài, làm nướu sưng đỏ, mất độ săn chắc và giảm khả năng tự phục hồi.
• Viêm nha chu: Khi viêm lan sâu xuống các mô nâng đỡ răng, dây chằng quanh răng và xương ổ răng có thể bị phá hủy, dẫn đến túi nha chu hình thành và chảy máu nặng hơn.
• Tụt nướu và lộ chân răng: Viêm kéo dài khiến nướu co rút dần, làm chân răng bị lộ, gây ê buốt, tăng nguy cơ sâu chân răng và mất thẩm mỹ.
• Răng lung lay và nguy cơ mất răng: Sự phá hủy xương ổ răng do viêm nha chu làm răng mất điểm tựa, dễ lung lay và có thể rụng nếu không điều trị kịp thời.
• Nhiễm trùng tại chỗ: Mô nướu tổn thương tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập, làm tăng nguy cơ áp xe nướu, đau, sưng và chảy mủ.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Không phải mọi trường hợp chảy máu chân răng đều cần can thiệp y tế ngay, nhưng có những thời điểm bệnh nhân không nên tiếp tục theo dõi tại nhà nếu tình trạng chảy máu chân răng kéo dài trên 7 - 10 ngày, chảy máu xuất hiện thường xuyên hoặc tự phát mà không liên quan đến đánh răng hay kích thích cơ học. Hay khi lượng máu chảy nhiều, khó cầm có xu hướng tăng dần theo thời gian, nướu sưng đỏ rõ, đau, có mủ hoặc răng có tình trạng lung lay, tụt nướu nhanh. Bên cạnh đó, nếu có bất kỳ triệu chứng nào khác biểu hiện ở toàn thân như sốt, dễ bầm tím, chảy máu ở vị trí khác thì nên đi khám ngay để được chẩn đoán và đưa ra hướng điều trị đúng nhất.

Chảy máu chân răng là tình trạng có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm cả yếu tố tại chỗ ở khoang miệng và các vấn đề toàn thân, trong đó mức độ và cơ chế gây chảy máu có thể khác nhau giữa từng người. Những nguyên nhân thường gặp gây chảy máu chân răng gồm:

• Viêm nướu và bệnh nha chu: Mảng bám và cao răng tích tụ lâu ngày làm nướu bị viêm, sung huyết và tăng tính thấm thành mạch, khiến nướu dễ chảy máu khi có kích thích nhẹ.
• Vệ sinh răng miệng không đúng cách: Đánh răng quá mạnh, dùng bàn chải lông cứng hoặc chỉ nha khoa sai kỹ thuật có thể gây tổn thương cơ học trực tiếp lên mô nướu.
• Thiếu vi chất dinh dưỡng: Đặc biệt là thiếu vitamin C và vitamin K, làm suy yếu thành mạch và ảnh hưởng đến quá trình đông máu tại mô nướu.
• Thay đổi nội tiết tố: Các giai đoạn như mang thai, dậy thì hoặc chu kỳ kinh nguyệt có thể làm nướu nhạy cảm hơn và dễ chảy máu.
• Tác dụng phụ của thuốc: Một số thuốc chống đông máu, thuốc chống kết tập tiểu cầu hoặc thuốc điều trị bệnh mạn tính có thể làm tăng nguy cơ chảy máu nướu.
• Bệnh lý toàn thân: Các rối loạn đông máu, bệnh gan, tiểu đường hoặc suy giảm miễn dịch có thể biểu hiện sớm bằng chảy máu chân răng.

Những ai có nguy cơ mắc chảy máu chân răng?

Chảy máu chân răng có thể gặp ở nhiều đối tượng khác nhau, tuy nhiên một số nhóm người có nguy cơ cao hơn do đặc điểm sinh lý, thói quen sinh hoạt hoặc tình trạng sức khỏe đi kèm. Những người có nguy cơ xuất hiện tình trạng chảy máu chân răng cao gồm:

• Phụ nữ mang thai, dậy thì hoặc đang trong giai đoạn thay đổi nội tiết.
• Người mắc bệnh lý mạn tính như đái tháo đường, bệnh gan, bệnh về máu hoặc suy giảm miễn dịch.
• Người đang sử dụng một số loại thuốc, nhất là thuốc chống đông máu, thuốc kháng tiểu cầu hoặc thuốc ảnh hưởng đến đông máu.
• Người cao tuổi, do mô nướu và hệ mạch máu suy yếu theo thời gian, kết hợp với bệnh lý nền.

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc chảy máu chân răng

Nhiều yếu tố tác động trực tiếp hoặc gián tiếp làm tăng khả năng xuất hiện và kéo dài tình trạng chảy máu chân răng, đặc biệt khi các yếu tố này tồn tại đồng thời. Một số yếu tố nguy cơ làm tăng khả năng mắc chảy máu chân răng như:

• Vệ sinh răng miệng không đầy đủ hoặc không đều đặn, khiến mảng bám và vi khuẩn tích tụ lâu ngày quanh viền nướu.
• Kỹ thuật chăm sóc răng miệng không phù hợp, như đánh răng quá mạnh, dùng bàn chải cứng hoặc sử dụng chỉ nha khoa sai cách.
• Chế độ ăn nghèo vi chất, thiếu vitamin C, vitamin K và các khoáng chất.
• Hút thuốc lá và sử dụng rượu bia thường xuyên.

Phương pháp xét nghiệm và chẩn đoán chảy máu chân răng

Chẩn đoán chảy máu chân răng chủ yếu dựa trên thăm khám lâm sàng răng miệng, kết hợp với một số xét nghiệm cần thiết trong trường hợp nghi ngờ nguyên nhân toàn thân hoặc bệnh lý đi kèm. Mục tiêu là xác định mức độ tổn thương mô nướu, phân biệt nguyên nhân tại chỗ và phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ tiềm ẩn.

Bác sĩ hoặc nha sĩ quan sát trực tiếp tình trạng nướu như màu sắc, độ sưng đỏ, mức độ chảy máu khi thăm khám hoặc khi thăm dò nhẹ viền nướu, thăm dò nha chu nhằm đánh giá rãnh nướu và sự bám dính của nướu quanh răng. Đây là bước quan trọng nhất để xác định chảy máu chân răng và đánh giá mức độ viêm nướu. Kết hợp thêm khai thác tiền sử bệnh và thuốc đang sử dụng để xác định vai trò của các yếu tố toàn thân, nội tiết hoặc thuốc ảnh hưởng đến đông máu và sức khỏe mô nướu, từ đó để định hướng chẩn đoán.

Các xét nghiệm có thể chỉ định để hỗ trợ chẩn đoán và định hướng nguyên nhân như:

• Chụp X-quang răng: Kiểm tra tình trạng xương ổ răng khi nghi ngờ viêm nha chu hoặc tổn thương sâu.
• Xét nghiệm máu: Đánh giá công thức máu, khả năng đông máu, tình trạng thiếu vitamin hoặc bệnh lý nền.

Phương pháp điều trị chảy máu chân răng

Điều trị chảy máu chân răng cần dựa trên mức độ tổn thương mô nướu và nguyên nhân liên quan, với mục tiêu kiểm soát chảy máu, giảm viêm và phục hồi sức khỏe nướu.

• Làm sạch và chăm sóc răng miệng đúng cách: Cần lấy cao răng định kỳ, chải răng nhẹ nhàng bằng bàn chải lông mềm, sử dụng chỉ nha khoa và nước súc miệng phù hợp để kiểm soát mảng bám.
• Điều trị bằng thuốc: Chỉ nên thực hiện theo chỉ định của bác sĩ, bao gồm dung dịch sát khuẩn hoặc thuốc kháng viêm tại chỗ. Kháng sinh chỉ dùng khi có nhiễm trùng rõ ràng.

Trong những trường hợp chảy máu kéo dài, tự phát hoặc tái diễn nhiều lần, người bệnh cần được đánh giá các nguyên nhân toàn thân như thiếu vi chất, rối loạn đông máu, bệnh mạn tính hoặc tác dụng phụ của thuốc, từ đó phối hợp điều trị với bác sĩ chuyên khoa.

Những thói quen sinh hoạt có thể giúp hạn chế diễn tiến chảy máu chân răng

Chế độ sinh hoạt

• Đánh răng 2 lần/ngày bằng bàn chải lông mềm, thao tác nhẹ.
• Dùng chỉ nha khoa thay cho tăm cứng.
• Súc miệng bằng nước muối nhạt hoặc dung dịch phù hợp.
• Lấy cao răng định kỳ 3 - 6 tháng/lần.
• Tránh hút thuốc, hạn chế rượu bia, giảm stress.

Chế độ dinh dưỡng

• Bổ sung vitamin C giúp bền thành mạch.
• Tăng vitamin K hỗ trợ đông máu.
• Ăn đủ protein để phục hồi mô nướu.
• Uống đủ nước, hạn chế đồ ngọt và thực phẩm chế biến sẵn.

Phương pháp phòng ngừa chảy máu chân răng

Phòng ngừa chảy máu chân răng cần được thực hiện chủ động và lâu dài, tập trung vào việc kiểm soát mảng bám, bảo vệ mô nướu và duy trì sức khỏe toàn thân. Các phương pháp phòng ngừa chảy máu chân răng có thể thực hiện gồm:

• Vệ sinh răng miệng đúng cách: Đánh răng ít nhất 2 lần/ngày bằng bàn chải lông mềm, kết hợp chỉ nha khoa để làm sạch kẽ răng.
• Lấy cao răng định kỳ: Thực hiện 3 - 6 tháng/lần giúp loại bỏ mảng bám và ngăn viêm nướu.
• Sử dụng nước súc miệng phù hợp: Hỗ trợ giảm vi khuẩn và bảo vệ mô nướu.
• Chế độ ăn uống cân đối: Bổ sung đủ vitamin C, vitamin K và dưỡng chất cần thiết cho nướu khỏe mạnh.
• Tránh các yếu tố nguy cơ: Hạn chế hút thuốc, rượu bia và thói quen đánh răng quá mạnh.
• Kiểm soát tốt các bệnh mạn tính: Ví dụ như đái tháo đường, bệnh gan, bệnh máu,... Đây là các yếu tố làm nướu dễ chảy máu và khó lành.
• Theo dõi khi sử dụng thuốc chống đông, kháng tiểu cầu hoặc thuốc ảnh hưởng đông máu. Không tự ý dùng hoặc ngưng thuốc.
• Khám răng miệng và sức khỏe toàn thân định kỳ.