Nguyên nhân khô miệng khi ngủ dậy và cách khắc phục

Khô miệng khi ngủ dậy có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân như thói quen khi ngủ, tác dụng phụ của thuốc hoặc một số vấn đề sức khỏe. Nếu tình trạng kéo dài, xảy ra thường xuyên hoặc gây khó chịu nhiều, người bệnh nên đi khám để xác định nguyên nhân và được hướng dẫn xử trí phù hợp.

Hiện tượng khô miệng khi ngủ dậy

Khô miệng là cảm giác trong miệng không đủ ẩm, thường liên quan đến lượng nước bọt giảm hoặc nước bọt trở nên đặc hơn. Nước bọt có vai trò giữ ẩm niêm mạc, hỗ trợ nhai nuốt và góp phần bảo vệ răng miệng khỏi sâu răng, nhiễm trùng.

Khi ngủ, lượng nước bọt tiết ra tự nhiên giảm so với ban ngày. Vì vậy, một số người có thể cảm thấy miệng hơi khô khi vừa thức dậy. Tuy nhiên, nếu tình trạng này xảy ra thường xuyên hoặc kèm các biểu hiện khác, cần xem xét những nguyên nhân liên quan.

Một số dấu hiệu có thể đi kèm gồm:

• Cảm giác khô hoặc dính trong miệng;
• Khát nước khi thức dậy;
• Khô họng;
• Môi nứt hoặc khô;
• Hơi thở có mùi;
• Khó nhai, nuốt hoặc nói khi tình trạng nặng;
• Cảm giác nóng rát hoặc khó chịu trong miệng.

Nguyên nhân bị khô miệng khi ngủ dậy

Khô miệng vào buổi sáng có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân, từ thói quen sinh hoạt đến thuốc đang dùng hoặc bệnh lý.

Thở bằng miệng

Thở bằng miệng khi ngủ là một nguyên nhân thường gặp khiến khoang miệng bị khô vào buổi sáng. Khi không khí đi qua miệng trong nhiều giờ, độ ẩm của niêm mạc có thể giảm.

Tình trạng này có thể liên quan đến:

• Nghẹt mũi;
• Viêm mũi dị ứng;
• Cảm cúm hoặc nhiễm trùng đường hô hấp;
• Một số bất thường cấu trúc mũi;
• Ngáy hoặc rối loạn hô hấp khi ngủ.

Nếu thường xuyên thức dậy với miệng khô kèm ngáy to, ngưng thở khi ngủ hoặc buồn ngủ nhiều vào ban ngày, người bệnh nên đi khám để được đánh giá thêm.

Cơ thể thiếu nước

Uống không đủ nước trong ngày hoặc mất nước do sốt, tiêu chảy, nôn, vận động nhiều hay thời tiết nóng có thể khiến cơ thể giảm lượng dịch cần thiết, từ đó làm cảm giác khô miệng rõ hơn. Ngoài ra, uống nhiều rượu hoặc sử dụng một số đồ uống có thể làm tình trạng mất nước trở nên đáng kể hơn ở một số người.

Vấn đề tuổi tác

Khô miệng thường gặp hơn ở người lớn tuổi, nhưng không nên xem là một phần bình thường của quá trình lão hóa. Nguyên nhân chủ yếu là người cao tuổi thường sử dụng nhiều loại thuốc hơn hoặc mắc các bệnh lý có thể ảnh hưởng đến tuyến nước bọt.

Vì vậy, nếu người lớn tuổi thường xuyên bị khô miệng, cần xem xét thuốc đang sử dụng và các bệnh nền thay vì chỉ cho rằng nguyên nhân là tuổi tác.

Tổn thương dây thần kinh

Các dây thần kinh có vai trò truyền tín hiệu điều khiển hoạt động của tuyến nước bọt. Tổn thương thần kinh vùng đầu hoặc cổ do chấn thương hoặc phẫu thuật có thể làm giảm khả năng tiết nước bọt và gây khô miệng.

Đây là nguyên nhân ít phổ biến hơn nhưng cần được cân nhắc nếu triệu chứng xuất hiện sau chấn thương, phẫu thuật hoặc điều trị tại vùng đầu cổ.

Tác dụng phụ của một số loại thuốc

Thuốc là một trong những nguyên nhân thường gặp của khô miệng. Nhiều loại thuốc có thể làm tuyến nước bọt tiết ít hơn.

Theo NIDCR, các nhóm thuốc dùng điều trị tăng huyết áp, trầm cảm hoặc vấn đề kiểm soát bàng quang có thể gây khô miệng.

Một số nhóm thuốc khác cũng có thể liên quan, chẳng hạn:

• Thuốc chống dị ứng;
• Một số thuốc chống trầm cảm;
• Thuốc lợi tiểu;
• Một số thuốc giảm đau;
• Thuốc điều trị tăng huyết áp;
• Một số thuốc an thần hoặc thuốc ảnh hưởng thần kinh.

Không nên tự ý ngừng thuốc nếu nghi ngờ thuốc gây khô miệng. Người bệnh nên trao đổi với bác sĩ để được đánh giá và điều chỉnh khi cần.

Mắc một số bệnh lý

Một số bệnh có thể ảnh hưởng đến hoạt động của tuyến nước bọt hoặc cảm giác ẩm trong miệng. Các tình trạng được ghi nhận có liên quan đến khô miệng gồm:

• Hội chứng Sjögren;
• Đái tháo đường;
• HIV/AIDS;
• Một số bệnh lý thần kinh;
• Một số bệnh tự miễn khác.

Nếu khô miệng kéo dài kèm khát nhiều, tiểu nhiều, khô mắt, đau khớp hoặc các triệu chứng bất thường khác, người bệnh nên đi khám để tìm nguyên nhân.

Điều trị ung thư

Một số phương pháp điều trị ung thư có thể gây khô miệng. Xạ trị vùng đầu và cổ có thể làm tổn thương tuyến nước bọt, khiến lượng nước bọt giảm đáng kể. Một số thuốc hóa trị hoặc liệu pháp miễn dịch cũng có thể làm nước bọt trở nên đặc hơn hoặc ảnh hưởng đến hoạt động của tuyến nước bọt. Khô miệng do hóa trị thường có thể cải thiện sau khi điều trị kết thúc, trong khi tổn thương tuyến nước bọt do xạ trị vùng đầu cổ đôi khi kéo dài lâu hơn.

Người đang điều trị ung thư nếu bị khô miệng nên thông báo với bác sĩ hoặc nha sĩ để được hướng dẫn chăm sóc răng miệng và giảm nguy cơ sâu răng, viêm nhiễm.

Một số nguyên nhân khác

Ngoài các nguyên nhân trên, khô miệng khi ngủ dậy còn có thể liên quan đến:

• Hút thuốc lá;
• Uống rượu;
• Căng thẳng hoặc lo âu;
• Môi trường ngủ quá khô;
• Thói quen ngủ há miệng;
• Một số vấn đề răng miệng hoặc tuyến nước bọt.

Ở một số trường hợp, người bệnh có cảm giác miệng khô dù lượng nước bọt vẫn tương đối bình thường. Vì vậy, nếu triệu chứng kéo dài, cần được đánh giá thay vì tự chẩn đoán nguyên nhân.

Khô miệng khi ngủ dậy nên làm gì?

Nếu tình trạng chỉ xuất hiện thỉnh thoảng và không kèm triệu chứng bất thường, một số biện pháp chăm sóc có thể giúp cải thiện:

• Uống đủ nước: Uống nước đều trong ngày và có thể đặt một cốc nước cạnh giường nếu thường xuyên khát vào ban đêm.
• Giữ độ ẩm phòng ngủ phù hợp: Máy tạo ẩm có thể hữu ích nếu không khí trong phòng quá khô.
• Hạn chế rượu và thuốc lá: Những yếu tố này có thể làm khô và kích ứng niêm mạc miệng.
• Vệ sinh răng miệng kỹ: Đánh răng với kem chứa fluoride và làm sạch kẽ răng để giảm nguy cơ sâu răng.
• Nhai kẹo cao su không đường hoặc ngậm kẹo không đường: Có thể kích thích tiết nước bọt ở một số người.
• Xử lý tình trạng nghẹt mũi: Nếu thường xuyên thở bằng miệng do nghẹt mũi, nên tìm nguyên nhân và điều trị phù hợp.
• Xem lại thuốc đang sử dụng: Nếu triệu chứng xuất hiện sau khi bắt đầu một thuốc mới, nên trao đổi với bác sĩ thay vì tự ngừng thuốc.

Người bệnh nên đi khám nếu khô miệng kéo dài, xuất hiện hằng ngày hoặc kèm theo:

• Khó nuốt hoặc khó nói;
• Đau hoặc nóng rát trong miệng;
• Loét miệng kéo dài;
• Sâu răng nhiều hoặc tái diễn;
• Khô mắt rõ rệt;
• Sụt cân không chủ ý;
• Khát nhiều, tiểu nhiều;
• Khô miệng xuất hiện sau xạ trị hoặc điều trị ung thư.

Như vậy, bị khô miệng khi ngủ dậy có thể liên quan đến thở bằng miệng, thiếu nước, thuốc đang sử dụng, bệnh lý hoặc một số phương pháp điều trị. Nếu tình trạng xảy ra thường xuyên hoặc kèm các triệu chứng bất thường, người bệnh nên đi khám để xác định nguyên nhân và được hướng dẫn xử trí phù hợp.