Lồi củ xương hàm trên là gì? Nguyên nhân và cách xử trí

Khi sờ thấy một vùng cứng bất thường ở hàm trên, nhiều người có thể lo lắng đó là khối u hoặc bệnh lý nguy hiểm. Tuy nhiên, một số trường hợp thực chất là phần xương phát triển nhô ra ngoài, còn gọi là lồi xương. Tình trạng lồi củ xương hàm trên thường tiến triển chậm, ít gây triệu chứng và chỉ cần can thiệp khi ảnh hưởng đến sinh hoạt hoặc điều trị nha khoa.

Lồi củ xương hàm trên là gì?

Lồi củ xương hàm trên là tình trạng xương hàm trên phát triển nhô ra, tạo thành một khối cứng trong khoang miệng. Tình trạng này đôi khi được gọi là torus hàm trên, thường lành tính, phát triển chậm và không gây đau.

Phần lớn trường hợp không ảnh hưởng đến sức khỏe và không cần điều trị. Khi khối xương lớn, thường xuyên bị tổn thương hoặc gây trở ngại cho ăn uống, phát âm hay làm răng giả, bác sĩ có thể đánh giá để lựa chọn cách xử trí phù hợp.

Nguyên nhân gây lồi củ xương hàm trên

Nguyên nhân chính xác của lồi xương hàm trên hiện chưa được xác định đầy đủ. Các nghiên cứu cho rằng tình trạng này có thể hình thành do sự kết hợp giữa yếu tố di truyền và những tác động tại chỗ lên xương hàm trong thời gian dài.

Một số yếu tố được đề cập có liên quan đến sự xuất hiện và phát triển của lồi xương gồm:

• Yếu tố di truyền: Lồi xương miệng có thể xuất hiện ở nhiều người trong cùng gia đình. Điều này cho thấy đặc điểm di truyền có thể góp phần làm một số người dễ hình thành lồi xương hơn những người khác.
• Lực tác động khi ăn nhai: Xương hàm liên tục chịu lực trong quá trình nhai. Một số giả thuyết cho rằng lực nhai lớn hoặc kéo dài có thể kích thích xương thích nghi và phát triển thêm tại một số vị trí. Tuy nhiên, đây chưa được xem là nguyên nhân duy nhất.
• Sự kết hợp giữa cơ địa và môi trường: Khả năng hình thành lồi xương có thể liên quan đến nhiều yếu tố cùng lúc thay vì một nguyên nhân riêng biệt. Cấu trúc xương, đặc điểm ăn nhai và các tác động tại chỗ có thể cùng tham gia vào quá trình này.

Do cơ chế hình thành chưa được giải thích hoàn toàn, việc có lồi xương không đồng nghĩa với người bệnh đã ăn nhai sai cách hoặc mắc một bệnh lý cụ thể. Trong đa số trường hợp, đây là một biến đổi lành tính của xương.

Lồi củ xương hàm trên có ảnh hưởng gì?

Phần lớn lồi xương hàm trên không gây triệu chứng và có thể tồn tại trong nhiều năm mà không ảnh hưởng đến sinh hoạt. Người bệnh đôi khi chỉ tình cờ phát hiện khi soi miệng, dùng lưỡi chạm vào vùng lồi hoặc được nha sĩ nhận thấy trong lúc khám.

Khi kích thước lớn hoặc nằm ở vị trí dễ bị tác động, lồi xương có thể gây một số bất tiện như:

• Gây cảm giác cộm hoặc vướng: Khối xương nhô nhiều vào khoang miệng có thể khiến người bệnh cảm thấy có vật cứng bất thường. Tùy vị trí và kích thước, cảm giác này có thể rõ hơn khi ăn hoặc vệ sinh răng miệng.
• Dễ bị trầy xước niêm mạc: Lớp niêm mạc phủ trên vùng xương lồi có thể tương đối mỏng. Thức ăn cứng, bàn chải hoặc các tác động cơ học có thể làm vùng này bị trầy xước, đau hoặc loét.
• Khó vệ sinh răng miệng: Một số lồi xương lớn hoặc có hình dạng không thuận lợi có thể tạo vị trí dễ giữ thức ăn và làm việc chải răng trở nên khó khăn hơn.
• Ảnh hưởng đến thẩm mỹ: Lồi xương ở mặt ngoài hàm trên có thể làm vùng lợi nhô rõ. Với khối lớn, thay đổi này có thể khiến một số người cảm thấy không thoải mái về hình dáng vùng răng và lợi.
• Cản trở việc làm răng giả: Lồi xương lớn có thể khiến hàm giả khó ôm sát vào mô nâng đỡ, gây khó chịu hoặc làm giảm độ ổn định. Trong trường hợp này, việc xử lý lồi xương có thể được cân nhắc trước khi phục hình.
• Gây khó khăn cho một số điều trị nha khoa: Tùy vị trí, kích thước và kế hoạch điều trị, phần xương nhô ra có thể ảnh hưởng đến một số thủ thuật hoặc phục hình răng. Bác sĩ sẽ đánh giá cụ thể trước khi quyết định có cần xử lý hay không.

Lồi xương thông thường không có nguy cơ chuyển thành ung thư. Tuy nhiên, không phải mọi khối cứng hoặc vùng sưng ở hàm trên đều là lồi xương. Một số bệnh lý xương và tổn thương vùng hàm mặt có thể có biểu hiện tương tự nên những trường hợp bất thường vẫn cần được phân biệt.

Nên làm gì khi bị lồi củ xương hàm trên?

Phần lớn lồi xương không cần điều trị nếu không gây đau hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt. Tùy đặc điểm và kích thước vùng lồi, hướng xử trí có thể gồm:

• Theo dõi định kỳ: Nếu vùng lồi nhỏ, không đau và không ảnh hưởng đến ăn nhai hay vệ sinh răng miệng, thường chỉ cần theo dõi trong những lần khám nha khoa định kỳ.
• Khám để xác định tổn thương: Bác sĩ có thể quan sát và sờ vùng lồi để đánh giá. Khi đặc điểm không điển hình, chẩn đoán hình ảnh hoặc một số kiểm tra khác có thể được thực hiện để phân biệt với các tổn thương vùng hàm.
• Phẫu thuật khi cần thiết: Loại bỏ phần xương lồi có thể được cân nhắc nếu khối lớn, thường xuyên bị trầy xước, gây khó chịu hoặc cản trở việc làm và sử dụng răng giả.
• Theo dõi các dấu hiệu bất thường: Khối mới xuất hiện, lớn nhanh, đau kéo dài, chảy máu hoặc loét không lành cần được thăm khám để xác định nguyên nhân thay vì tự cho rằng đó là lồi xương thông thường.

Sau phẫu thuật, thời gian hồi phục và cách chăm sóc phụ thuộc vào vị trí, kích thước vùng xương được xử lý và tình trạng của từng người. Việc tái khám giúp bác sĩ đánh giá quá trình lành thương.

Lồi củ xương hàm trên theo nghĩa lồi xương hàm trên thường là một tình trạng lành tính, phát triển chậm và không gây triệu chứng đáng kể. Không phải trường hợp nào cũng cần phẫu thuật; việc can thiệp chủ yếu được cân nhắc khi vùng lồi gây khó chịu, thường xuyên bị sang chấn hoặc ảnh hưởng đến điều trị nha khoa. Xác định đúng bản chất của khối lồi cũng giúp phân biệt tình trạng này với những tổn thương khác ở vùng hàm mặt.