Barrett thực quản đoạn ngắn: Dấu hiệu và nguy cơ cần biết

Tình trạng các tế bào lót ở phần dưới thực quản bị biến đổi, trở nên giống với tế bào lót của ruột, được y học gọi là Barrett thực quản. Khi vùng biến đổi này có chiều dài dưới 3cm, nó được phân loại là barrett thực quản đoạn ngắn, một thể bệnh cần được quan tâm và theo dõi sát sao.

Barrett thực quản đoạn ngắn là gì?

Barrett thực quản đoạn ngắn là một tình trạng tiền ung thư, trong đó lớp lót bình thường của thực quản (biểu mô vảy) bị thay thế bằng một loại mô bất thường gọi là biểu mô trụ chuyên biệt, tương tự như lớp lót của ruột non. Sự biến đổi này được gọi là chuyển sản ruột. Barrett thực quản chỉ được chẩn đoán khi nội soi thấy niêm mạc dạng trụ kéo dài ≥1 cm lên trên chỗ nối dạ dày và thực quản và sinh thiết xác nhận có chuyển sản ruột (intestinal metaplasia). Barret thực quản ngắn là đoạn thực quản có chiều dài từ 1 đến dưới 3 cm, tính từ chỗ nối dạ dày và thực quản 

Tình trạng này thường là một biến chứng của bệnh trào ngược dạ dày thực quản (GERD) mạn tính. Việc tiếp xúc lâu dài với axit dạ dày và các chất khác trong dịch vị trào ngược lên thực quản gây tổn thương và kích thích các tế bào, dẫn đến sự thay đổi cấu trúc này như một cơ chế bảo vệ của cơ thể.

Dù chỉ ở đoạn ngắn, Barrett thực quản vẫn là dấu hiệu cảnh báo quan trọng đối với sức khỏe đường tiêu hóa. Việc phát hiện sớm, theo dõi định kỳ và kiểm soát tốt tình trạng trào ngược sẽ giúp hạn chế nguy cơ tiến triển thành tổn thương ác tính, đồng thời bảo vệ chức năng thực quản về lâu dài. 

Khác gì với Barrett thực quản đoạn dài?

Sự khác biệt cơ bản và duy nhất giữa Barrett thực quản đoạn ngắn và đoạn dài nằm ở chiều dài của đoạn niêm mạc bị biến đổi. Theo phân loại Prague, một hệ thống được quốc tế công nhận, sự phân chia này được xác định như sau:

• Barrett thực quản đoạn ngắn: Đoạn niêm mạc bị chuyển sản có chiều dài dưới 3 cm.

• Barrett thực quản đoạn dài: Đoạn niêm mạc bị chuyển sản có chiều dài từ 3 cm trở lên.

Về mặt nguy cơ, trong quá khứ, các nghiên cứu cho rằng Barrett thực quản đoạn dài có nguy cơ tiến triển thành ung thư thực quản cao hơn đáng kể. Tuy nhiên, các dữ liệu gần đây cho thấy rằng mặc dù nguy cơ ở đoạn ngắn có thể thấp hơn, nó vẫn tồn tại và không thể xem nhẹ. Cả hai thể bệnh đều cần được theo dõi y tế định kỳ để phát hiện sớm các thay đổi loạn sản, là những biến đổi tiền ung thư nguy hiểm hơn.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

Nguyên nhân chính xác gây ra Barrett thực quản vẫn chưa được hiểu hoàn toàn, nhưng yếu tố hàng đầu được xác định là bệnh trào ngược dạ dày thực quản (GERD) kéo dài. Axit dạ dày và dịch mật trào ngược liên tục làm tổn thương lớp niêm mạc thực quản, kích hoạt quá trình biến đổi tế bào. Tuy nhiên, không phải ai bị GERD cũng sẽ phát triển thành Barrett thực quản.

Một số yếu tố nguy cơ làm tăng khả năng mắc bệnh bao gồm:

Trào ngược dạ dày thực quản mạn tính: Đặc biệt là những người có triệu chứng kéo dài trên 5 năm.

• Tuổi tác: Nguy cơ tăng lên theo tuổi, phổ biến nhất ở những người trên 50 tuổi.

• Giới tính: Nam giới có nguy cơ mắc bệnh cao gấp đôi hoặc gấp ba lần so với nữ giới.

• Chủng tộc: Bệnh phổ biến hơn ở người da trắng.

• Béo phì: Mỡ thừa vùng bụng làm tăng áp lực lên dạ dày, dễ gây trào ngược.

• Hút thuốc lá: Hút thuốc lá hiện tại hoặc trong quá khứ làm tăng nguy cơ.

• Tiền sử gia đình: Có người thân (cha mẹ, anh chị em) mắc Barrett thực quản hoặc ung thư thực quản.

Nhận diện sớm và kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ, đặc biệt là trào ngược dạ dày thực quản, giúp giảm khả năng mắc bệnh và hạn chế biến chứng lâu dài. 

Có nguy cơ ung thư không?

Đây là mối quan tâm lớn nhất của những người được chẩn đoán mắc bệnh. Câu trả lời là có, barrett thực quản đoạn ngắn làm tăng nguy cơ phát triển một loại ung thư gọi là ung thư biểu mô tuyến thực quản. Tuy nhiên, điều quan trọng cần nhấn mạnh là nguy cơ tuyệt đối hàng năm vẫn ở mức thấp. Hầu hết các bệnh nhân sẽ không bao giờ tiến triển thành ung thư.

Sự tiến triển từ Barrett thực quản đến ung thư thường trải qua các giai đoạn biến đổi tế bào gọi là loạn sản. Loạn sản là tình trạng các tế bào có những thay đổi tiền ung thư và được phân loại theo mức độ:

• Không loạn sản: Ở Barrett thực quản đoạn ngắn không có loạn sản, nguy cơ tiến triển thành ung thư biểu mô tuyến thực quản tương đối thấp (khoảng 0,06 đến 0,2% mỗi năm), tuy nhiên vẫn cần được theo dõi định kỳ. 

• Loạn sản độ thấp: Có những thay đổi tiền ung thư ở mức độ nhẹ. Nguy cơ tiến triển cao hơn một chút.

• Loạn sản độ cao: Các tế bào có những biến đổi nghiêm trọng, được coi là giai đoạn cuối cùng trước khi thành ung thư. Nguy cơ tiến triển thành ung thư xâm lấn là đáng kể nếu không được điều trị.

Chính vì nguy cơ này, việc theo dõi định kỳ bằng nội soi là cực kỳ quan trọng để phát hiện sớm và can thiệp kịp thời khi có dấu hiệu loạn sản.

Chẩn đoán và theo dõi định kỳ

Phương pháp duy nhất để chẩn đoán xác định barrett thực quản đoạn ngắn là thông qua nội soi đường tiêu hóa trên kết hợp với sinh thiết. Quá trình này bao gồm các bước:

Đầu tiên, bác sĩ sẽ đưa một ống soi mềm, mỏng có gắn camera qua miệng và xuống thực quản. Ống soi cho phép quan sát trực tiếp lớp niêm mạc. Vùng niêm mạc Barrett thường có màu hồng cam hoặc đỏ như cá hồi, khác biệt với màu hồng nhạt của niêm mạc thực quản bình thường.

Sau đó, bác sĩ sẽ lấy nhiều mẫu mô nhỏ (sinh thiết) từ vùng niêm mạc bất thường đó. Các mẫu mô này sẽ được gửi đến phòng giải phẫu bệnh để kiểm tra dưới kính hiển vi, nhằm xác nhận sự hiện diện của chuyển sản ruột và đánh giá mức độ loạn sản (nếu có).

Sau khi được chẩn đoán, bệnh nhân sẽ cần một chương trình theo dõi định kỳ. Tần suất nội soi phụ thuộc vào mức độ loạn sản được phát hiện:

• Không loạn sản: Theo ACG 2022, hiện nay tần suất nội soi phụ thuộc bào phân tầng theo chiều dài Barrett. Nếu Barrett bé hơn 3 cm thì nội soi mỗi 5 năm, ngược lại nếu Barrett lớn hơn hoặc bằng 3 cm thì nội soi mỗi 3 năm.

• Loạn sản độ thấp: Đối với Barrett thực quản có loạn sản độ thấp (LGD), có thể lựa chọn điều trị triệt căn qua nội soi (EET) hoặc theo dõi nội soi định kỳ. Nhiều chuyên gia ưu tiên EET vì giúp giảm nguy cơ tiến triển thành loạn sản độ cao hoặc ung thư thực quản. 

• Loạn sản độ cao: Thường được khuyến nghị điều trị triệt căn qua nội soi ngay lập tức do nguy cơ cao tiến triển thành ung thư.

Tuân thủ đúng quy trình chẩn đoán và lịch theo dõi định kỳ giúp phát hiện sớm những thay đổi bất thường, từ đó can thiệp kịp thời và giảm thiểu nguy cơ tiến triển thành ung thư thực quản. 

Phương pháp điều trị

Việc điều trị barrett thực quản đoạn ngắn có hai mục tiêu chính: kiểm soát bệnh trào ngược dạ dày thực quản và loại bỏ các mô loạn sản để ngăn ngừa ung thư.

Để kiểm soát GERD, các phương pháp bao gồm:

• Thuốc ức chế bơm proton (PPI): Đây là loại thuốc chính được sử dụng để giảm sản xuất axit dạ dày, giúp làm giảm triệu chứng trào ngược và có thể làm chậm sự tiến triển của bệnh.

• Thay đổi lối sống: Giảm cân nếu thừa cân, tránh các thực phẩm gây trào ngược (đồ cay, béo, cà phê, rượu), không nằm ngay sau khi ăn, và nâng cao đầu giường khi ngủ.

Đối với việc điều trị loạn sản, các kỹ thuật can thiệp qua nội soi được ưu tiên hàng đầu:

• Cắt đốt bằng sóng cao tần (RFA): Sử dụng năng lượng nhiệt để phá hủy lớp niêm mạc Barrett bất thường, cho phép các tế bào khỏe mạnh phát triển trở lại.

• Cắt bỏ niêm mạc qua nội soi (EMR): Một kỹ thuật để loại bỏ các vùng loạn sản hoặc ung thư giai đoạn rất sớm bằng cách hớt bỏ lớp niêm mạc.

• Liệu pháp áp lạnh (Cryotherapy): Dùng khí lạnh (nitơ lỏng hoặc carbon dioxide) để đóng băng và phá hủy các mô bất thường. Cryotherapy hiện chủ yếu được sử dụng ở các trung tâm chuyên sâu hoặc trong trường hợp thất bại với RFA, chưa phải lựa chọn đầu tay. 

Phẫu thuật cắt bỏ thực quản (esophagectomy) hiếm khi được chỉ định cho barrett thực quản đoạn ngắn và thường chỉ dành cho các trường hợp đã tiến triển thành ung thư xâm lấn mà không thể điều trị qua nội soi.

Tóm lại, phần lớn bệnh nhân Barrett thực quản, đặc biệt là Barrett đoạn ngắn không loạn sản, sẽ không tiến triển thành ung thư nếu được điều trị GERD và theo dõi nội soi đúng lịch. Việc tuân thủ điều trị GERD và lịch trình nội soi theo dõi theo chỉ định của bác sĩ là chìa khóa để kiểm soát bệnh và giảm thiểu nguy cơ biến chứng lâu dài.