Bã đậu amidan là gì? Nguyên nhân, biểu hiện, điều trị

Bã đậu amidan là biểu hiện của viêm amidan mạn tính, hình thành khi các chất cặn bã, mủ và vi khuẩn tích tụ lâu ngày trong các hốc amidan. Tình trạng này nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời có thể tiến triển nặng hơn, làm tăng nguy cơ xuất hiện những biến chứng nguy hiểm cho sức khỏe. Hãy cùng tìm hiểu chi tiết về vấn đề này trong bài viết dưới đây.

Bã đậu amidan là gì?

Bã đậu amidan (còn gọi là sỏi amidan) là những hạt có màu trắng hoặc vàng nhạt, thường bám trong các hốc amidan với kích thước khác nhau. Chúng được hình thành do sự tích tụ lâu ngày của nhiều yếu tố, bao gồm:

• Thức ăn thừa mắc kẹt trong các hốc amidan, theo thời gian kết dính lại và tạo thành mảng bám.
• Các tế bào niêm mạc amidan bong tróc liên tục cùng với xác vi khuẩn, tế bào chết, chất tiết và bạch cầu tích tụ trong các hốc.
• Vi khuẩn phát triển trên nền thức ăn thừa và tế bào chết, dần dần hình thành nên bã đậu amidan.

Ngoài ra, một số bệnh lý như viêm amidan, viêm mũi xoang mạn tính hay trào ngược dạ dày – thực quản cũng có thể làm tăng nguy cơ hình thành và tái phát bã đậu amidan.

Nguyên nhân gây ra bã đậu amidan

Nguyên nhân gây bã đậu amidan có thể chia thành 2 nhóm chính:

Nguyên nhân không do bệnh lý:

• Hút thuốc lá: Làm giảm khả năng tự làm sạch của amidan.
• Chế độ ăn uống không hợp lý: Nhiều dầu mỡ, thức ăn nhanh, vệ sinh răng miệng kém.
• Khô miệng: Hạn chế quá trình làm sạch tự nhiên của khoang miệng và amidan.
• Môi trường ô nhiễm: Khói bụi, ô nhiễm làm tăng vi khuẩn trong khoang miệng.

Nguyên nhân do bệnh lý:

• Viêm amidan cấp tính hoặc mạn tính: Các hốc amidan giãn sâu, dễ tích tụ thức ăn, cặn bã và vi khuẩn.
• Nhiễm trùng đường hô hấp: Viêm họng, viêm mũi, cảm cúm… làm tăng nguy cơ hình thành bã đậu.
• Suy giảm miễn dịch: Người mắc bệnh tự miễn hoặc dùng thuốc ức chế miễn dịch dễ bị viêm nhiễm kéo dài.

Biểu hiện của bã đậu amidan

Bã đậu amidan thường không gây đau đớn ngay từ đầu, tuy nhiên người bệnh vẫn có thể nhận biết tình trạng này thông qua một số dấu hiệu điển hình dưới đây:

• Xuất hiện mảng trắng hoặc vàng trên amidan: Bã đậu thường tồn tại dưới dạng những mảng nhỏ màu trắng hoặc vàng bám trên bề mặt amidan, dễ quan sát khi soi họng.
• Hơi thở có mùi hôi: Đây là dấu hiệu khá đặc trưng, hình thành do thức ăn và vi khuẩn bị mắc kẹt trong các hốc amidan, lâu ngày phân hủy gây mùi khó chịu.
• Cảm giác khó nuốt hoặc vướng họng: Khi bã đậu tích tụ nhiều, người bệnh có thể cảm thấy cộm, vướng ở cổ họng, đặc biệt rõ khi ăn uống.
• Đau họng nhẹ hoặc rát họng: Mặc dù không gây đau dữ dội, bã đậu amidan vẫn có thể khiến cổ họng khó chịu, nhất là khi kèm theo viêm nhiễm.
• Ho khan kéo dài: Tình trạng kích thích cổ họng do các chất cặn bã tích tụ trong amidan có thể dẫn đến ho khan, không có đờm.

Bị bã đậu amidan có nguy hiểm không?

Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, bã đậu amidan có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm, ảnh hưởng cả tại chỗ lẫn toàn thân, cụ thể gồm:

• Biến chứng tại chỗ: Các ổ bã đậu và mủ trong amidan ngày càng tích tụ, làm tăng mức độ nhiễm trùng, có thể gây áp xe amidan, viêm mô tế bào quanh amidan. Tình trạng này khiến người bệnh đau họng dữ dội, sưng nề, khó hoặc không thể ăn uống, nói chuyện, sinh hoạt bình thường.
• Biến chứng tai - mũi - họng: Do tai, mũi và họng có cấu trúc thông với nhau và liên hệ mật thiết, bã đậu amidan tồn tại lâu ngày có thể lan rộng gây viêm nhiễm ở các cơ quan lân cận như viêm xoang, viêm tai giữa, viêm mũi… từ đó làm suy giảm đáng kể sức khỏe và chất lượng cuộc sống của người bệnh.
• Biến chứng toàn thân: Mặc dù ít gặp hơn, nhưng đây lại là nhóm biến chứng nghiêm trọng nhất. Nhiễm khuẩn kéo dài có thể dẫn đến nhiễm trùng toàn thân, làm tăng nguy cơ viêm khớp, viêm cầu thận, cũng như các bệnh lý nguy hiểm liên quan đến tim mạch và hệ máu.

Phương pháp điều trị bã đậu amidan

Điều trị bã đậu amidan có thể áp dụng nhiều phương pháp khác nhau, tùy thuộc vào mức độ bệnh và tình trạng sức khỏe của từng người. Các biện pháp can thiệp thường được lựa chọn linh hoạt bao gồm cả dùng thuốc và những phương pháp không sử dụng thuốc, nhằm kiểm soát triệu chứng và ngăn ngừa biến chứng.

Điều trị bằng thuốc

Trong trường hợp bã đậu amidan ở mức độ nặng hoặc kèm theo tình trạng nhiễm trùng, bác sĩ có thể chỉ định sử dụng thuốc nhằm kiểm soát triệu chứng và điều trị nguyên nhân gây bệnh. Các nhóm thuốc thường được dùng bao gồm:

Kháng sinh: Được chỉ định khi xác định có nhiễm khuẩn amidan. Việc dùng kháng sinh cần tuân thủ đúng hướng dẫn của bác sĩ để đạt hiệu quả và tránh kháng thuốc. Một số thuốc thường được sử dụng là:

• Amoxicillin: Kháng sinh phổ rộng, thường dùng trong các nhiễm trùng đường hô hấp, bao gồm viêm amidan do vi khuẩn.
• Penicillin: Hiệu quả trong điều trị viêm amidan do liên cầu khuẩn, giúp tiêu diệt vi khuẩn và giảm sưng viêm.
• Clindamycin: Thường được chỉ định cho người dị ứng với penicillin hoặc trong các trường hợp nhiễm trùng nặng, đáp ứng kém với thuốc khác.

Thuốc giảm đau, hạ sốt: Nhóm thuốc này giúp cải thiện triệu chứng đau họng và sốt, nâng cao sự thoải mái cho người bệnh, bao gồm:

• Paracetamol: Có tác dụng giảm đau nhẹ đến vừa và hạ sốt an toàn khi dùng đúng liều.
• Ibuprofen: Thuốc kháng viêm không steroid, giúp giảm viêm, giảm đau và hạ sốt, đặc biệt hữu ích khi amidan bị viêm.

Thuốc làm long đờm: Được sử dụng khi cổ họng có nhiều chất nhầy hoặc đờm, giúp làm sạch họng và hạn chế tích tụ cặn bã:

• Ambroxol: Có tác dụng làm loãng đờm, hỗ trợ tống xuất đờm ra ngoài và giảm cảm giác tắc nghẽn, khó chịu ở họng.

Điều trị không dùng thuốc

Bên cạnh việc dùng thuốc, các biện pháp không dùng thuốc cũng giúp cải thiện triệu chứng và hạn chế bã đậu amidan tái phát, bao gồm:

• Súc miệng nước muối: Giúp làm sạch khoang miệng - họng, loại bỏ vi khuẩn, mảng bã và giảm sưng viêm amidan.
• Uống đủ nước: Ưu tiên nước ấm để làm dịu cổ họng, loãng chất nhầy và hỗ trợ amidan tự làm sạch.
• Dùng máy phun sương: Giữ ẩm không khí, giảm khô họng, đặc biệt hữu ích trong môi trường khô hoặc mùa lạnh.
• Ăn uống lành mạnh: Chọn thực phẩm mềm, giàu vitamin; tránh đồ cay, nóng, chua gây kích thích họng.
• Nghỉ ngơi hợp lý: Ngủ đủ giấc giúp tăng cường miễn dịch và hỗ trợ quá trình hồi phục.

Bã đậu amidan tuy không phải là bệnh lý nguy hiểm ngay lập tức nhưng nếu kéo dài có thể gây khó chịu và dẫn đến nhiều biến chứng không mong muốn. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu, kết hợp điều trị đúng cách và duy trì thói quen vệ sinh răng miệng, sinh hoạt lành mạnh sẽ giúp kiểm soát tình trạng này hiệu quả và hạn chế tái phát.