Sặc nước bọt là tình trạng thế nào? Nguyên nhân và cách xử trí hiệu quả

Trong lúc ăn uống, nói chuyện hoặc thậm chí khi đang ngủ, nhiều người đột nhiên bị ho dữ dội vì sặc nước bọt. Tình trạng này thường chỉ kéo dài vài giây nhưng đôi khi gây cảm giác khó chịu, hụt hơi hoặc đau rát cổ họng.

Sặc nước bọt là tình trạng thế nào?

Sặc nước bọt là hiện tượng nước bọt đi nhầm vào đường thở thay vì xuống thực quản. Khi đó, cơ thể sẽ lập tức kích hoạt phản xạ ho để đẩy dị vật ra ngoài và bảo vệ phổi. Thông thường, khi nuốt, nắp thanh quản sẽ đóng lại để ngăn thức ăn hoặc nước bọt lọt vào khí quản. Nếu phản xạ này diễn ra không đồng bộ hoặc bị suy giảm, người bệnh dễ bị sặc.

Đa số trường hợp sặc nước bọt chỉ xuất hiện thoáng qua và không gây nguy hiểm nghiêm trọng. Tuy nhiên, nếu tình trạng xảy ra thường xuyên, người bệnh có thể đối mặt với nguy cơ viêm đường hô hấp, viêm phổi hít hoặc suy giảm chất lượng cuộc sống. Một số đối tượng có nguy cơ cao bị sặc nước bọt gồm:

• Người lớn tuổi.
• Người mắc bệnh thần kinh.
• Người bị trào ngược dạ dày thực quản.
• Người sau tai biến mạch máu não.
• Phụ nữ mang thai.
• Người uống nhiều rượu bia.

Sặc nước bọt biểu hiện gì?

Tùy nguyên nhân và mức độ, sặc nước bọt có thể biểu hiện khác nhau. Nhiều người chỉ ho nhẹ vài giây, nhưng cũng có trường hợp cảm thấy khó thở hoặc nghẹn kéo dài. Một số dấu hiệu thường gặp gồm:

• Ho đột ngột khi nuốt nước bọt.
• Cảm giác nghẹn ở cổ họng.
• Khó thở thoáng qua.
• Khàn tiếng sau cơn sặc.
• Đau rát họng.
• Chảy nước mắt khi ho mạnh.

Ở người lớn tuổi hoặc người mắc bệnh thần kinh, tình trạng sặc đôi khi diễn ra âm thầm mà không ho rõ rệt. Điều này làm tăng nguy cơ nước bọt hoặc thức ăn đi sâu vào phổi gây viêm phổi hít. Nếu xuất hiện các triệu chứng như khó nuốt kéo dài, sút cân, đau ngực hoặc sốt sau khi sặc, người bệnh cần được kiểm tra y tế sớm.

Các nguyên nhân bị sặc nước bọt thường gặp

Sặc nước bọt có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, từ thói quen sinh hoạt đến các bệnh lý liên quan đến thần kinh, tiêu hóa hoặc tai mũi họng. Việc xác định đúng nguyên nhân sẽ giúp xử trí hiệu quả và hạn chế tái phát.

Trào ngược dạ dày

Trào ngược dạ dày thực quản là nguyên nhân khá phổ biến gây sặc nước bọt, đặc biệt vào ban đêm. Khi axit và dịch vị từ dạ dày trào ngược lên cổ họng, vùng họng và thanh quản dễ bị kích thích, làm rối loạn phản xạ nuốt.

Người bị trào ngược thường có cảm giác nóng rát sau xương ức, chua miệng, ho về đêm hoặc khàn tiếng vào buổi sáng. Trong lúc ngủ, nước bọt và dịch trào ngược có thể đi vào đường thở gây ho sặc đột ngột.

Rối loạn chức năng nuốt

Nuốt là hoạt động cần sự phối hợp của nhiều cơ và dây thần kinh. Khi chức năng này bị rối loạn, nước bọt dễ đi nhầm vào khí quản thay vì xuống thực quản. Tình trạng này thường gặp ở người cao tuổi, người sau đột quỵ hoặc mắc bệnh lý thần kinh. Ngoài sặc nước bọt, người bệnh còn có thể cảm thấy khó nuốt, nuốt nghẹn hoặc dễ bị sặc khi ăn uống.

Viêm nhiễm hoặc khối u trong họng

Các bệnh lý ở vùng họng như viêm họng, viêm amidan hoặc khối u vùng hầu họng có thể cản trở quá trình nuốt bình thường. Khi niêm mạc họng bị sưng viêm, phản xạ nuốt cũng dễ bị ảnh hưởng. Nếu tình trạng sặc đi kèm đau họng kéo dài, nổi hạch cổ, khàn tiếng hoặc khó nuốt tăng dần, người bệnh nên đi khám để loại trừ các bệnh lý nghiêm trọng.

Bệnh lý thần kinh

Một số bệnh thần kinh có thể làm suy giảm khả năng kiểm soát cơ nuốt và cơ hô hấp. Điều này khiến người bệnh dễ bị sặc nước bọt hoặc sặc thức ăn. Các bệnh thường liên quan gồm:

• Parkinson.
• Alzheimer.
• Tai biến mạch máu não.
• Xơ cứng teo cơ một bên.

Ở nhóm bệnh nhân này, sặc nước bọt kéo dài có thể làm tăng nguy cơ viêm phổi hít và suy dinh dưỡng.

Răng giả không phù hợp

Răng giả lỏng lẻo hoặc không vừa khít có thể ảnh hưởng đến khả năng nhai và nuốt. Khi thức ăn hoặc nước bọt không được kiểm soát tốt trong khoang miệng, nguy cơ sặc sẽ tăng lên. Người sử dụng răng giả nên kiểm tra định kỳ để điều chỉnh phù hợp, tránh gây khó chịu hoặc ảnh hưởng chức năng ăn nhai.

Tăng tiết nước bọt trong thai kỳ

Phụ nữ mang thai, đặc biệt trong giai đoạn đầu, có thể tiết nhiều nước bọt hơn bình thường do thay đổi nội tiết tố và tình trạng nghén. Lượng nước bọt tăng lên đôi khi khiến thai phụ dễ bị sặc, nhất là khi nằm hoặc nói chuyện nhiều. Ngoài ra, trào ngược dạ dày trong thai kỳ cũng góp phần làm tăng nguy cơ ho sặc vào ban đêm.

Uống nhiều rượu bia

Rượu bia có thể làm giảm phản xạ bảo vệ đường thở và ảnh hưởng đến khả năng phối hợp động tác nuốt. Sau khi uống nhiều rượu, người bệnh dễ bị sặc nước bọt hoặc thức ăn hơn bình thường. Trong trường hợp say rượu nặng, phản xạ ho suy giảm còn làm tăng nguy cơ hít phải chất nôn vào phổi, gây nguy hiểm cho sức khỏe.

Nói nhiều

Nói liên tục trong thời gian dài có thể khiến cổ họng khô, hơi thở và động tác nuốt mất phối hợp tạm thời. Đây là lý do nhiều người đột nhiên bị sặc nước bọt khi đang nói chuyện hoặc cười lớn. Tình trạng này thường không quá nghiêm trọng nhưng có thể xảy ra thường xuyên ở người làm nghề giáo viên, nhân viên tư vấn hoặc người phải giao tiếp nhiều.

Cách xử trí và phòng ngừa sặc nước bọt

Để hạn chế sặc nước bọt tái phát, có thể áp dụng một số biện pháp sau:

• Ăn chậm, nhai kỹ.
• Hạn chế vừa ăn vừa nói chuyện.
• Uống đủ nước để tránh khô họng.
• Hạn chế rượu bia.
• Không nằm ngay sau khi ăn.
• Điều trị sớm bệnh trào ngược dạ dày.
• Khám chuyên khoa nếu thường xuyên khó nuốt.

Với người lớn tuổi hoặc bệnh nhân thần kinh, gia đình nên chú ý tư thế ăn uống và theo dõi dấu hiệu sặc khi ăn để giảm nguy cơ viêm phổi hít. Nếu sặc nước bọt đi kèm khó thở kéo dài, tím tái, đau ngực hoặc sốt, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế để kiểm tra kịp thời.

Sặc nước bọt là hiện tượng khá phổ biến và thường không quá nguy hiểm nếu chỉ xảy ra thoáng qua. Tuy nhiên, khi tình trạng này xuất hiện thường xuyên hoặc đi kèm khó nuốt, ho kéo dài hay đau họng, người bệnh không nên chủ quan vì đây có thể là dấu hiệu của bệnh lý liên quan đến thần kinh, tiêu hóa hoặc tai mũi họng. Theo dõi triệu chứng và điều chỉnh thói quen sinh hoạt sẽ giúp giảm nguy cơ sặc nước bọt cũng như bảo vệ sức khỏe đường hô hấp tốt hơn.