7 biến chứng sau sốc phản vệ nguy hiểm đối với sức khoẻ cần theo dõi

Biến chứng sau sốc phản vệ có thể xuất hiện ngay cả khi người bệnh đã qua cơn nguy kịch và các triệu chứng ban đầu đã được kiểm soát. Thực tế, hậu quả của tình trạng tụt huyết áp, thiếu oxy hoặc giảm tưới máu trong cơn phản vệ vẫn có thể ảnh hưởng đến não, tim, phổi, thận và nhiều cơ quan khác. Vì vậy, việc nhận biết sớm các biến chứng cũng như tuân thủ hướng dẫn theo dõi của bác sĩ có ý nghĩa quan trọng, giúp giảm nguy cơ để lại di chứng lâu dài.

Mức độ nguy hiểm của sốc phản vệ

Sốc phản vệ là phản ứng dị ứng cấp tính xảy ra khi cơ thể tiếp xúc với dị nguyên như thuốc, thực phẩm, nọc côn trùng hoặc các tác nhân khác. Phản ứng này khiến hệ miễn dịch giải phóng nhiều chất trung gian hóa học, gây giãn mạch, tăng tính thấm thành mạch, co thắt phế quản và tụt huyết áp nhanh. Đây là một tình trạng cấp cứu nguy hiểm vì có thể tiến triển chỉ trong vài phút. Nếu không được tiêm adrenaline và hồi sức kịp thời, người bệnh có nguy cơ suy hô hấp, suy tuần hoàn, ngừng tim, thậm chí tử vong.

Ngay cả khi đã qua cơn nguy kịch, cơ thể vẫn có thể chịu ảnh hưởng do tình trạng thiếu oxy và giảm tưới máu trước đó. Hậu quả có thể là tổn thương não, tim, phổi, thận hoặc phản vệ hai pha xuất hiện sau nhiều giờ dù không tiếp xúc lại với dị nguyên. Vì vậy, sau điều trị, người bệnh thường cần được theo dõi tại cơ sở y tế ít nhất 6 - 24 giờ. Với trường hợp phản vệ nặng, phải dùng nhiều liều adrenaline hoặc có bệnh nền tim mạch, hô hấp, thời gian theo dõi có thể kéo dài hơn theo chỉ định của bác sĩ.

Biến chứng sau sốc phản vệ

Ngay cả khi cơn phản vệ đã được kiểm soát, người bệnh vẫn có nguy cơ gặp các biến chứng do tình trạng tụt huyết áp, thiếu oxy hoặc giảm tưới máu trong giai đoạn cấp. Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào thời gian thiếu oxy, mức độ nặng của phản vệ và thời điểm được cấp cứu. Một số biến chứng xuất hiện ngay trong quá trình điều trị, trong khi một số khác có thể xuất hiện sau khi người bệnh đã xuất viện.

Tổn thương não do thiếu oxy

Não là cơ quan rất nhạy cảm với tình trạng oxy trong máu giảm. Khi phản vệ gây tụt huyết áp kéo dài hoặc ngừng tuần hoàn, các tế bào thần kinh có thể bị tổn thương chỉ sau thời gian ngắn.

Sau cơn phản vệ, người bệnh có thể xuất hiện lú lẫn, giảm khả năng tập trung, suy giảm trí nhớ hoặc rối loạn ý thức. Trường hợp nặng có thể co giật, hôn mê và để lại di chứng thần kinh lâu dài. Nguy cơ này sẽ giảm đáng kể nếu người bệnh được cấp cứu sớm và khôi phục tuần hoàn, hô hấp kịp thời.

Suy thận cấp

Thận cần được cung cấp đủ máu để duy trì chức năng lọc. Khi huyết áp tụt kéo dài, lưu lượng máu đến thận giảm khiến các tế bào thận bị thiếu oxy và tổn thương. Người bệnh thường có biểu hiện như tiểu ít hoặc vô niệu, phù, tăng creatinin máu và rối loạn điện giải. Nếu không được điều trị sớm, trường hợp nặng có thể phải lọc máu tạm thời và làm tăng nguy cơ suy đa cơ quan.

Biến chứng tim mạch

Trong cơn phản vệ, huyết áp giảm nhanh khiến lượng máu nuôi tim suy giảm, đồng thời các chất trung gian của phản ứng dị ứng cũng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hệ tim mạch. Người bệnh có thể gặp rối loạn nhịp tim, thiếu máu cơ tim, suy tim cấp hoặc sốc tim, đặc biệt nếu đã có bệnh tim mạch từ trước.

Hiếm gặp hơn, phản vệ còn có thể gây hội chứng Kounis, một dạng co thắt động mạch vành liên quan đến phản ứng dị ứng, làm tăng nguy cơ thiếu máu cơ tim cấp và cần được xử trí sớm.

Tổn thương phổi và suy hô hấp

Hệ hô hấp thường bị ảnh hưởng ngay từ giai đoạn đầu của phản vệ. Dù cơn cấp đã qua, tình trạng phù nề đường thở hoặc co thắt phế quản đôi khi vẫn kéo dài, khiến người bệnh tiếp tục khó thở. Những biến chứng thường gặp gồm:

• Phù thanh quản kéo dài;
• Co thắt phế quản;
• Phù phổi;
• Suy hô hấp do thiếu oxy kéo dài.

Sau điều trị, nếu người bệnh vẫn còn khó thở, thở khò khè hoặc độ bão hòa oxy chưa ổn định, bác sĩ sẽ tiếp tục theo dõi và hỗ trợ hô hấp cho đến khi tình trạng cải thiện.

Phản vệ hai pha

Phản vệ hai pha là tình trạng các triệu chứng tái xuất hiện sau khi người bệnh đã ổn định mà không cần tiếp xúc lại với dị nguyên. Đây là biến chứng được đặc biệt lưu ý vì có thể xảy ra trong vòng 1 - 72 giờ, phổ biến nhất khoảng 8 - 12 giờ sau cơn phản vệ đầu tiên.

Biểu hiện thường tương tự lần phản vệ trước, từ nổi mề đay, ngứa đến khó thở, tụt huyết áp hoặc choáng. Chính vì vậy, sau khi triệu chứng cải thiện, người bệnh vẫn cần được theo dõi tại cơ sở y tế trong thời gian phù hợp, đặc biệt nếu từng bị phản vệ nặng hoặc phải sử dụng nhiều liều adrenaline.

Suy đa cơ quan

Khi tình trạng tụt huyết áp và thiếu oxy kéo dài, nhiều cơ quan trong cơ thể có thể bị tổn thương đồng thời thay vì chỉ một cơ quan riêng lẻ. Tim, phổi, não, gan và thận đều có nguy cơ suy giảm chức năng nếu không được cấp cứu kịp thời. Đây là biến chứng rất nặng, thường gặp ở các trường hợp phản vệ độ III hoặc IV và cần được điều trị tích cực tại khoa hồi sức.

Các phản ứng muộn khác

Bên cạnh các biến chứng xuất hiện sớm, một số phản ứng miễn dịch cũng có thể xảy ra muộn sau vài ngày hoặc vài tuần. Các tình trạng thường gặp gồm:

• Phù Quincke (phù mạch);
• Mề đay kéo dài;
• Hen phế quản khởi phát hoặc tái phát;
• Hiếm gặp hơn là viêm cầu thận hoặc viêm cơ tim liên quan đến phản ứng miễn dịch.

Mặc dù tỷ lệ gặp không cao, người bệnh vẫn nên tái khám theo lịch hẹn và thông báo cho bác sĩ nếu xuất hiện bất kỳ triệu chứng bất thường nào sau khi xuất viện.

Biện pháp phòng ngừa biến chứng sau điều trị sốc phản vệ

Dù tình trạng đã ổn định, người bệnh vẫn cần tiếp tục theo dõi sức khỏe trong những ngày sau đó vì một số biến chứng hoặc phản vệ hai pha có thể xuất hiện muộn. Sau khi xuất viện, người bệnh nên lưu ý:

• Đến cơ sở y tế ngay nếu xuất hiện khó thở, nổi mề đay trở lại, chóng mặt, đau ngực, tiểu ít hoặc bất kỳ dấu hiệu bất thường nào.
• Tránh tiếp xúc với dị nguyên đã được xác định là nguyên nhân gây phản vệ.
• Thông báo tiền sử sốc phản vệ cho bác sĩ trước khi dùng thuốc, tiêm vắc xin hoặc thực hiện các thủ thuật y tế.
• Mang theo thẻ hoặc vòng cảnh báo dị ứng để nhân viên y tế có thể nhận biết nhanh trong trường hợp khẩn cấp.
• Mang theo bút tiêm adrenaline tự động nếu được bác sĩ chỉ định và nắm rõ cách sử dụng.

• Không tự ý dùng lại thuốc, thực phẩm hoặc các sản phẩm từng gây phản vệ nếu chưa có ý kiến của bác sĩ.
• Kiểm soát tốt các bệnh lý nền như hen phế quản hoặc bệnh tim mạch vì đây là những yếu tố có thể làm tăng mức độ nghiêm trọng của phản vệ.
• Hướng dẫn người thân nhận biết sớm các dấu hiệu phản vệ và biết cách gọi cấp cứu khi cần thiết.

Việc theo dõi sức khỏe sau điều trị, tránh tiếp xúc với dị nguyên và tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ sẽ góp phần giảm nguy cơ biến chứng sau sốc phản vệ, đồng thời hạn chế khả năng tái phát trong tương lai.

Biến chứng sau sốc phản vệ có thể xảy ra ngay cả khi người bệnh đã qua cơn nguy kịch, đặc biệt ở những trường hợp phản vệ nặng hoặc được cấp cứu muộn. Các biến chứng như tổn thương não, suy tim, suy thận, suy hô hấp hay phản vệ hai pha đều có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe nếu không được phát hiện sớm. Vì vậy, sau điều trị, người bệnh cần được theo dõi theo hướng dẫn của bác sĩ, tái khám đúng hẹn và chủ động tránh tiếp xúc với dị nguyên để giảm nguy cơ tái phát cũng như hạn chế các biến chứng lâu dài.