Xoắn xương chày là gì? Nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị

Tình trạng chân đi vòng kiềng hay bàn chân xoay vào trong là nỗi bận tâm của không ít bậc cha mẹ khi quan sát những bước đi đầu đời của con. Một trong những nguyên nhân phổ biến gây ra hiện tượng này là xoắn xương chày, một tình trạng liên quan đến sự phát triển tự nhiên của hệ xương ở trẻ nhỏ.

Xoắn xương chày là gì?

Xoắn xương chày là tình trạng xương chày (xương ống chân) bị xoắn hoặc vặn so với trục bình thường của nó. Sự xoắn này có thể xảy ra theo hai hướng: Xoắn vào trong (internal tibial torsion) hoặc xoắn ra ngoài (external tibial torsion). Tình trạng này khá phổ biến ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, được xem là một phần của quá trình phát triển tự nhiên.

Khi xương chày bị xoắn vào trong, nó sẽ khiến bàn chân của trẻ hướng vào phía trong khi đi hoặc đứng, tạo ra dáng đi mà dân gian thường gọi là “chân chữ bát”. Ngược lại, khi xương chày xoắn ra ngoài, bàn chân sẽ có xu hướng hướng ra ngoài. Đa số các trường hợp là xoắn trong và thường tự điều chỉnh khi trẻ lớn lên, thường là trước 5 tuổi.

Nguyên nhân gây xoắn xương chày

Nguyên nhân chính xác của tình trạng này không phải lúc nào cũng rõ ràng, nhưng các yếu tố dưới đây được cho là góp phần gây ra tình trạng này:

• Tư thế của thai nhi trong tử cung: Đây là nguyên nhân phổ biến nhất. Để vừa vặn trong không gian giới hạn của tử cung, xương chày của thai nhi có thể bị xoắn nhẹ. Tình trạng này sẽ dần được điều chỉnh sau khi trẻ chào đời và bắt đầu vận động.
• Thói quen ngồi hoặc ngủ: Một số tư thế ngồi (như ngồi W) hoặc tư thế ngủ sấp với chân gập cong có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của xương, dù đây vẫn là một chủ đề còn nhiều tranh cãi trong giới y khoa.
• Yếu tố di truyền: Trong một số trường hợp, nếu trong gia đình có người từng bị xoắn xương chày, trẻ cũng có nguy cơ cao hơn.

Dấu hiệu nhận biết xoắn xương chày

Cha mẹ có thể nhận biết tình trạng này ở trẻ qua một số dấu hiệu dễ quan sát trong sinh hoạt hàng ngày. Các dấu hiệu này thường không gây đau đớn cho trẻ.

• Dáng đi bất thường: Đây là dấu hiệu rõ ràng nhất. Bàn chân của trẻ có xu hướng chĩa vào trong (đi chân chữ bát) hoặc chĩa ra ngoài một cách rõ rệt khi đi hoặc chạy.
• Trẻ hay bị vấp ngã: Do bàn chân không ở vị trí thẳng, trẻ có thể dễ bị vấp vào chân của chính mình và té ngã thường xuyên hơn các bạn đồng trang lứa.
• Xương bánh chè không thẳng hàng: Khi trẻ đứng thẳng, nếu quan sát kỹ, có thể thấy xương bánh chè hướng thẳng về phía trước trong khi bàn chân lại hướng vào trong hoặc ra ngoài.
• Dáng đi không đối xứng: Tình trạng xoắn có thể chỉ xảy ra ở một bên chân, khiến dáng đi của trẻ trông không cân đối.

Xoắn xương chày có ảnh hưởng đến dáng đi không?

Câu trả lời là có. Thực chất, xoắn xương chày trực tiếp gây ra dáng đi bất thường như đi vào trong (in-toeing) hoặc đi ra ngoài (out-toeing). Đây chính là biểu hiện lâm sàng chính của tình trạng này. Tuy nhiên, điều quan trọng cần nhấn mạnh là trong hầu hết các trường hợp, sự ảnh hưởng này chỉ là tạm thời và không gây ra các vấn đề nghiêm trọng về lâu dài.

Mặc dù dáng đi có vẻ khác lạ, trẻ thường không cảm thấy đau đớn và vẫn có thể tham gia các hoạt động thể chất như chạy, nhảy, chơi đùa bình thường. Tình trạng này cũng không dẫn đến các bệnh lý nghiêm trọng hơn như viêm khớp khi trưởng thành. Theo thời gian, khi hệ xương của trẻ phát triển hoàn thiện, trục xương chày sẽ tự điều chỉnh và dáng đi sẽ trở lại bình thường.

Chẩn đoán và điều trị

Việc chẩn đoán thường khá đơn giản và không cần đến các kỹ thuật phức tạp. Bác sĩ sẽ bắt đầu bằng việc hỏi về tiền sử bệnh của gia đình và quá trình phát triển của trẻ. Sau đó, bác sĩ sẽ tiến hành khám lâm sàng bằng cách quan sát dáng đi, tư thế đứng và cho trẻ nằm để đo góc xoắn của xương chày. Góc giữa trục bàn chân và trục đùi được đo khi trẻ nằm úp sấp và đầu gối cong đến 90°. Giá trị bình thường: Xương chày thường xoắn ra ngoài khoảng 13 đến 18 độ ở người trưởng thành.

Trong hầu hết các trường hợp, chụp X-quang là không cần thiết trừ khi bác sĩ nghi ngờ có các bệnh lý xương khớp khác đi kèm. Về điều trị, phương pháp chính là theo dõi và chờ đợi. Đa số các trường hợp xoắn xương chày sẽ tự cải thiện mà không cần bất kỳ can thiệp y tế nào khi trẻ lớn lên, thường là trước khi trẻ được 5 tuổi. Các phương pháp như mang giày chỉnh hình, nẹp hay các bài tập vật lý trị liệu đặc biệt đã được chứng minh là không mang lại hiệu quả trong việc thay đổi quá trình phát triển tự nhiên của xương.

Khi nào cần phẫu thuật?

Phẫu thuật là phương pháp điều trị rất hiếm khi được chỉ định cho tình trạng xoắn xương chày và chỉ được cân nhắc trong những trường hợp đặc biệt. Can thiệp phẫu thuật thường được xem xét khi trẻ đã lớn (thường là trên 8 - 10 tuổi) và đáp ứng các tiêu chí sau:

• Tình trạng xoắn xương ở mức độ nặng và không có dấu hiệu cải thiện theo thời gian.
• Dáng đi bất thường gây ra các vấn đề chức năng nghiêm trọng, chẳng hạn như trẻ vấp ngã liên tục, gây khó khăn trong sinh hoạt và ảnh hưởng đến tâm lý.
• Góc xoắn của xương chày vượt quá ngưỡng cho phép và gây biến dạng đáng kể.
• Gây đau khớp gối, đau khớp xương bánh chè xương đùi.

Phẫu thuật được thực hiện gọi là phẫu thuật cắt xương chỉnh trục. Bác sĩ sẽ cắt xương chày, xoay nó về đúng trục thẳng và cố định lại bằng nẹp vít. Đây là một phẫu thuật lớn và chỉ được thực hiện khi lợi ích vượt trội so với rủi ro.

Nhìn chung, xoắn xương chày là một phần trong quá trình phát triển bình thường của trẻ và hiếm khi là một vấn đề đáng lo ngại. Điều quan trọng là cha mẹ nên đưa trẻ đến gặp bác sĩ chuyên khoa nhi hoặc chấn thương chỉnh hình để được chẩn đoán chính xác, loại trừ các nguyên nhân khác và nhận được lời khuyên phù hợp về việc theo dõi sự phát triển của con.