Rách cơ tam đầu: Dấu hiệu, nguyên nhân và cách điều trị

Cơ tam đầu đóng vai trò then chốt trong mọi thao tác duỗi tay, chống đẩy và cố định khớp vai. Khi nhóm cơ này bị kéo giãn quá mức hoặc rách gân, khả năng cử động của tay sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng nếu không được chăm sóc chuyên khoa. Hãy cùng Trung tâm Tiêm chủng Long Châu tìm hiểu chi tiết về rách cơ tam đầu trong bài viết dưới đây.

Rách cơ tam đầu là gì?

Rách cơ tam đầu là tình trạng tổn thương đứt một phần hoặc toàn bộ các bó cơ hay gân bám của cơ tam đầu cánh tay (nằm ở mặt sau bắp tay), khiến bệnh nhân suy giảm hoặc mất hoàn toàn khả năng chủ động duỗi thẳng khuỷu tay. Theo các số liệu thống kê y khoa chấn thương chỉnh hình, tổn thương gân cơ tam đầu chiếm khoảng 1 - 2% trong tổng số các chấn thương đứt gân vùng tay, thường gặp nhất ở nam giới trong độ tuổi từ 20 đến 50 tuổi do vận động mạnh hoặc chấn thương thể thao.

Các cấp độ tổn thương của rách cơ tam đầu bao gồm:

• Độ I (Nhẹ): Bó cơ chỉ bị căng cơ quá mức hoặc xuất hiện các vết rách vi mô nhỏ, cơ thể vẫn giữ được phần lớn lực duỗi tay.
• Độ II (Trung bình): Bó cơ hoặc gân cơ tam đầu bị rách một phần (khoảng 20 - 75% sợi cơ), gây sưng đau rõ rệt và giảm lực duỗi khuỷu đáng kể.
• Độ III (Nặng): Đứt hoặc rách hoàn toàn khối cơ tam đầu hoặc gân bám vào mỏm khuỷu xương trụ, bệnh nhân mất hoàn toàn khả năng duỗi tay chủ động.

Dấu hiệu nhận biết rách cơ tam đầu cánh tay

Triệu chứng của chấn thương rách cơ tam đầu thường xuất hiện đột ngột ngay tại thời điểm va chạm hoặc co cơ quá mức. Người bệnh có thể nhận biết thông qua các biểu hiện lâm sàng đặc trưng dưới đây:

• Đau nhói dữ dội: Cảm giác đau buốt nhói xuất hiện lập tức ở mặt sau cánh tay hoặc vùng mỏm khuỷu tay.
• Mất khả năng duỗi thẳng khuỷu tay: Người bệnh không thể tự chủ động duỗi thẳng cánh tay ra phía sau hoặc cảm thấy tay hoàn toàn yếu lực khi cố gắng đẩy vật nặng.
• Sưng nề và bầm tím: Vùng bắp tay sau nhanh chóng bị sưng tấy, lan rộng vết máu bầm dưới da do tổn thương vỡ các vi mạch máu cơ.
• Tiếng "rắc" hoặc "bụp": Ở trường hợp rách nặng hoặc đứt hoàn toàn gân cơ tam đầu, bệnh nhân có thể nghe hoặc cảm nhận rõ tiếng đứt gãy tại chỗ.
• Lõm cơ hoặc xuất hiện khối co rút: Khi sờ nắn mặt sau cánh tay, có thể cảm nhận một khoảng hẫng lõm sâu do gân cơ bị đứt co rút về phía trên.

Trường hợp gặp chấn thương kèm theo nghi ngờ bong gân hoặc tổn thương khớp khuỷu, việc thăm khám bác sĩ là rất cần thiết.

Nguyên nhân gây rách cơ tam đầu 

Chấn thương rách cơ tam đầu phát sinh do tác động cơ học đột ngột hoặc quá trình tích tụ tổn thương vi mô kéo dài trong sinh hoạt và thể thao. Các nguyên nhân và yếu tố nguy cơ chính bao gồm:

• Ngã chống tay khi khuỷu gập: Đây là cơ chế chấn thương phổ biến nhất. Khi ngã đột ngột, bàn tay tiếp đất trong tư thế khuỷu tay đang gập nhẹ, lực dồn lớn khiến cơ tam đầu co thắt phản xạ và bị rách đứt.
• Tập luyện thể thao quá tải: Thực hiện các bài tập đẩy tạ nặng hoặc chống đẩy với cường độ cao mà không khởi động kỹ dễ làm gân cơ bị quá tải và rách đứt.

• Chấn thương trực tiếp: Va chạm mạnh do tai nạn giao thông hoặc đòn đánh trực tiếp vào mặt sau cánh tay.
• Lạm dụng tiêm Corticoid: Tiêm steroid lặp lại nhiều lần quanh vùng gân cơ để giảm đau làm suy yếu cấu trúc collagen của gân, tăng đáng kể rủi ro bị đứt rách.
• Bệnh lý nền mạn tính: Những người mắc bệnh đái tháo đường, suy thận mạn tính hoặc viêm gân mạn tính có nguy cơ rách cơ cao hơn do gân bị thoái hóa và suy giảm chất lượng mô gân.

Điều trị rách cơ tam đầu

Để xác định chính xác mức độ tổn thương và đưa ra phác đồ chữa trị thích hợp, bệnh nhân cần được bác sĩ chuyên khoa Chấn thương chỉnh hình thăm khám trực tiếp và kết hợp siêu âm cơ xương khớp và chụp cộng hưởng từ.

Căn cứ vào kết quả chẩn đoán, bác sĩ sẽ chỉ định phương pháp phù hợp bao gồm:

• Điều trị bảo tồn: Áp dụng cho trường hợp rách cơ độ I hoặc độ II nhẹ (rách dưới 50% sợi gân). Bệnh nhân thực hiện quy trình R.I.C.E (Nghỉ ngơi, Chườm lạnh 15 - 20 phút/lần, Băng ép nhẹ bằng băng thun, Kê cao tay) kết hợp đeo nẹp bất động khuỷu tay trong 3 - 4 tuần và dùng thuốc giảm đau theo chỉ định.
• Điều trị phẫu thuật: Bắt buộc chỉ định với trường hợp đứt gân cơ tam đầu hoàn toàn (độ III) hoặc rách nặng trên 50%. Phẫu thuật tiến hành sửa chữa/khâu và cố định lại gân rách vào mỏm khuỷu xương trụ. Can thiệp phẫu thuật sớm trong 2 - 3 tuần đầu giúp ngăn ngừa tình trạng cơ co rút xơ hóa.

Phục hồi chức năng và phòng ngừa tái phát rách cơ tam đầu

Quá trình tập vật lý trị liệu phục hồi đóng vai trò quan trọng trong việc lấy lại biên độ vận động và sức mạnh bắp tay sau chấn thương:

• Giai đoạn 1 (tuần 1 - 4): Giữ nẹp cố định khuỷu tay, chườm lạnh giảm sưng, chỉ vận động nhẹ các ngón tay và cổ tay để tránh cứng khớp.
• Giai đoạn 2 (tuần 5 - 8): Tháo nẹp dưới sự hướng dẫn của kỹ thuật viên, bắt đầu các bài tập duỗi khuỷu thụ động và chủ động nhẹ nhàng để khôi phục biên độ gấp - duỗi khuỷu tay.
• Giai đoạn 3 (tuần 9 - 12 trở đi): Tăng cường các bài tập kháng lực nhẹ, phục hồi sức bền cho khối cơ tam đầu trước khi quay lại các hoạt động thể thao thông thường.

Để phòng tránh nguy cơ tái phát chấn thương rách cơ tam đầu, người tập cần chú ý:

• Luôn khởi động kỹ các cơ và khớp ở chi trên ít nhất 10 - 15 phút trước khi tập luyện thể thao.
• Tăng dần mức tạ và khối lượng vận động theo lộ trình khoa học, không nâng tạ quá sức đột ngột.
• Duy trì chế độ dinh dưỡng giàu protein, vitamin C, omega-3 và khoáng chất để nuôi dưỡng gân cơ khỏe mạnh.

Nhìn chung, rách cơ tam đầu cánh tay là một chấn thương cần được can thiệp y tế. Tùy thuộc vào mức độ rách đứt của gân cơ, bệnh nhân sẽ được áp dụng phác đồ điều trị bảo tồn hoặc phẫu thuật ngoại khoa để tránh những biến chứng teo cơ hay mất khả năng duỗi tay vĩnh viễn. Cùng với việc tuân thủ chỉ định của bác sĩ, sự kiên trì trong quá trình tập luyện phục hồi chức năng và duy trì thói quen vận động an toàn chính là chìa khóa giúp người bệnh sớm hồi phục và giảm nguy cơ tái phát chấn thương trong tương lai.