Xương bánh chè là gì? Vị trí, cấu tạo và chức năng

Xương bánh chè là một bộ phận quan trọng của khớp gối, đóng vai trò then chốt trong việc giúp chân duỗi thẳng và vận động linh hoạt. Mặc dù có kích thước nhỏ nhưng xương bánh chè lại đảm nhận chức năng bảo vệ mặt trước của khớp gối, giúp truyền lực từ cơ tứ đầu đùi xuống xương chày và giữ ổn định khớp trong các hoạt động hằng ngày.

Xương bánh chè là gì?

Xương bánh chè hay còn gọi là xương patella, là một trong những cấu trúc xương quan trọng nằm ở đầu gối, ngay phía trước khớp gối và nằm trước đầu dưới của xương đùi. Đây là một xương nhỏ nhưng lại giữ vai trò vô cùng quan trọng trong cơ chế vận động và bảo vệ khớp gối. Xương bánh chè thuộc nhóm xương vừng, là loại xương nhỏ phát triển trong gân cơ, và được biết đến là xương vừng lớn nhất trong cơ thể người.

Về vị trí, xương bánh chè nằm chính giữa mặt trước khớp gối, gắn liền với cơ tứ đầu đùi thông qua gân cơ tứ đầu và nối xuống xương chày qua dây chằng bánh chè. Nhờ cấu trúc này, xương bánh chè đóng vai trò như một bánh răng giúp tăng hiệu quả cơ học khi cơ tứ đầu co duỗi gối. Khi duỗi chân, xương bánh chè giúp truyền lực từ cơ tứ đầu xuống xương chày, giúp khớp gối hoạt động trơn tru, ổn định và mạnh mẽ hơn.

Cấu tạo xương bánh chè

Về cấu tạo giải phẫu, xương bánh chè được chia thành hai loại mô xương: Bên ngoài là tổ chức xương đặc giúp tăng độ bền và khả năng chịu lực, bên trong là tổ chức xương xốp có chức năng giảm trọng lực và hấp thụ lực tác động khi vận động.

Xương bánh chè gồm có hai mặt, hai bờ, một đỉnh và một đáy, mỗi phần đều có vai trò riêng trong vận động và liên kết với các cấu trúc quanh khớp.

Mặt xương bánh chè: Mặt trước của xương hơi lồi, có nhiều khía rãnh, là điểm bám của gân cơ tứ đầu đùi. Nhờ mặt trước này, lực co của cơ tứ đầu được truyền trực tiếp xuống xương chày thông qua xương bánh chè, giúp duỗi gối hiệu quả. Mặt sau của xương bánh chè là diện khớp, chiếm khoảng 4/5 diện tích tổng thể, tiếp khớp với diện bánh chè của xương đùi. Mặt sau này được phủ bởi sụn khớp, giúp giảm ma sát khi khớp gối gập và duỗi, đồng thời bảo vệ xương và sụn khỏi tổn thương cơ học.

Bờ xương bánh chè: Xương có hai bờ chính là bờ trong và bờ ngoài. Hai bờ này giữ vai trò dẫn hướng và cố định xương trong quá trình chuyển động, đồng thời giúp xương bánh chè duy trì vị trí trung tâm so với khớp gối.

Đỉnh và đáy: Đỉnh của xương bánh chè nằm ở phía dưới, là nơi bám của dây chằng bánh chè, nối xương bánh chè với xương chày, giúp ổn định khớp và truyền lực từ cơ tứ đầu xuống chân. Ngược lại, đáy của xương nằm ở phía trên, là điểm bám của gân cơ tứ đầu đùi. Nền này giúp cơ tứ đầu đùi cố định xương bánh chè, đảm bảo lực co duỗi được truyền một cách hiệu quả, đồng thời giữ cho xương bánh chè không bị trượt ra ngoài khớp.

Chức năng xương bánh chè trong cơ thể

Xương bánh chè là một thành phần quan trọng của khớp gối, nằm ở mặt trước của khớp và đóng vai trò chủ chốt trong hệ thống duỗi đầu gối.

Chức năng chính của xương bánh chè liên quan trực tiếp đến cơ chế duỗi gối. Khi cơ tứ đầu đùi co lại, lực được truyền qua xương bánh chè, giúp duỗi thẳng khớp gối và giữ thăng bằng cho cơ thể khi đứng, đi bộ, chạy hoặc nhảy. Nhờ vị trí đặc biệt nằm trước đầu gối, xương bánh chè cũng giảm ma sát giữa gân cơ và xương đùi, bảo vệ mô mềm khỏi bị tổn thương do cọ xát trong quá trình vận động.

Tuy nhiên, vì nằm ở vị trí tiền khớp và trực tiếp chịu lực, xương bánh chè cũng là bộ phận dễ bị chấn thương. Các tác động mạnh từ tai nạn giao thông, té ngã, va chạm khi chơi thể thao, hoặc các hoạt động lao động nặng đều có thể gây nứt, trật hoặc gãy xương bánh chè. Những chấn thương này không chỉ ảnh hưởng đến chức năng duỗi gối mà còn có thể dẫn đến đau khớp, hạn chế vận động và cần thời gian dài để phục hồi.

Bên cạnh vai trò cơ học, xương bánh chè còn góp phần ổn định khớp gối, duy trì hướng chuyển động chuẩn của đầu gối và hỗ trợ các dây chằng xung quanh hoạt động hiệu quả. Khi xương bánh chè hoạt động bình thường, người bệnh có thể đứng, đi, chạy hoặc thực hiện các động tác uốn cong, duỗi khớp gối một cách linh hoạt và an toàn. Ngược lại, khi xương bánh chè bị tổn thương, sự phối hợp giữa cơ tứ đầu đùi và khớp gối sẽ bị gián đoạn, làm tăng nguy cơ chấn thương thứ phát hoặc thoái hóa khớp.

Hiểu rõ chức năng của xương bánh chè giúp các bác sĩ, chuyên gia vật lý trị liệu và người bệnh nhận biết mức độ nguy hiểm của các chấn thương liên quan đến đầu gối. Đồng thời, việc bảo vệ và duy trì sức khỏe xương bánh chè thông qua các bài tập tăng cường cơ tứ đầu, giữ thăng bằng và tránh chấn thương là điều hết sức quan trọng để đảm bảo hoạt động hàng ngày diễn ra an toàn và hiệu quả.

Xương bánh chè tuy nhỏ nhưng có vai trò vô cùng quan trọng trong cơ chế vận động và bảo vệ khớp gối. Việc nắm rõ vị trí, cấu tạo và chức năng của xương này giúp chúng ta hiểu hơn về cơ chế vận hành của khớp gối, từ đó chủ động chăm sóc và phòng ngừa chấn thương hiệu quả. Bảo vệ xương bánh chè không chỉ giữ cho khớp gối khỏe mạnh mà còn đảm bảo các hoạt động hằng ngày diễn ra an toàn, linh hoạt và thoải mái.