Xơ hóa cơ delta là gì? Triệu chứng, nguyên nhân và cách phòng ngừa

Cơ delta là khối cơ lớn bao quanh khớp vai, tham gia nhiều động tác của cánh tay. Khi một phần cơ bị thay thế bởi mô xơ và co rút, hoạt động của vai có thể bị hạn chế, đồng thời xuất hiện những biến dạng đặc trưng. Xơ hóa cơ delta từng được ghi nhận ở trẻ em và người trẻ, trong đó tiền sử tiêm thuốc vào vùng cơ delta được xem là một yếu tố liên quan quan trọng ở nhiều trường hợp.

Xơ hóa cơ delta là gì?

Xơ hóa cơ delta là tình trạng một phần sợi cơ delta bị thay thế bởi mô xơ, hình thành các dải xơ kém đàn hồi và có xu hướng co rút. Khi các dải xơ co lại, cánh tay có thể bị kéo ra ngoài và khó khép sát vào thân mình.

Bệnh thường tiến triển từ từ và có thể xuất hiện ở một hoặc cả hai vai. Co rút kéo dài làm thay đổi hoạt động của vùng vai, từ đó gây biến dạng thứ phát như xương bả vai nhô, vai mất cân đối hoặc thay đổi hình dạng vùng lưng - ngực.

Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào vị trí và mức độ xơ hóa. Trường hợp nhẹ chủ yếu gây thay đổi tư thế vai, trong khi tình trạng nặng hơn có thể hạn chế vận động và ảnh hưởng đến chức năng cũng như hình thể vùng vai.

Xơ hóa cơ delta có triệu chứng gì?

Biểu hiện đặc trưng của bệnh liên quan đến tình trạng co rút của các dải xơ trong cơ delta. Các triệu chứng có thể xuất hiện ở một hoặc cả hai vai và mức độ khác nhau giữa từng người. Một số dấu hiệu thường được ghi nhận gồm:

• Cánh tay khó khép sát thân: Ở tư thế nghỉ, cánh tay có xu hướng dạng ra ngoài. Người bệnh có thể không đưa được cánh tay áp hoàn toàn vào thành ngực.
• Hai khuỷu tay khó chạm vào nhau: Khi đưa hai cánh tay ra phía trước và gấp khuỷu, người bệnh có thể gặp khó khăn hoặc không thể đưa hai khuỷu tay sát nhau do cơ delta bị co rút.
• Xương bả vai nhô rõ: Bả vai nhô cao, xoay ra ngoài hoặc tạo hình ảnh giống bả vai cánh chim. Biểu hiện thường rõ hơn khi thực hiện một số động tác của vai.
• Xuất hiện rãnh lõm trên da: Dải xơ co kéo có thể tạo thành một đường lõm chạy dọc vùng cơ delta. Khi sờ, đôi khi có thể cảm nhận được dải mô chắc dưới da.
• Thay đổi hình dạng vùng vai: Hai vai có thể mất cân đối, vai xuôi hoặc đường nét vùng vai thay đổi do cơ co rút kéo dài.
• Biến dạng nặng hơn khi bệnh tiến triển: Trường hợp nặng có thể xuất hiện thay đổi vị trí tương quan của khớp vai, kèm biến dạng vùng vai, bả vai và lưng - ngực.

Không phải trường hợp bả vai nhô hoặc hạn chế vận động vai nào cũng do xơ hóa cơ delta. Các bệnh lý thần kinh, cơ hoặc chấn thương vùng vai cũng có thể gây biểu hiện tương tự. Vì vậy, khám chuyên khoa giúp xác định nguyên nhân và mức độ ảnh hưởng.

Nguyên nhân gây xơ hóa cơ delta

Cơ chế hình thành xơ hóa cơ delta chưa được giải thích đầy đủ trong mọi trường hợp. Các báo cáo y khoa cho thấy bệnh có thể liên quan đến tổn thương cơ lặp lại, đặc biệt sau nhiều lần tiêm thuốc vào vùng cơ delta. Một số trường hợp không xác định được nguyên nhân rõ ràng. Những yếu tố được đề cập gồm:

Tiêm thuốc nhiều lần vào cơ delta

Đây là yếu tố được ghi nhận trong nhiều trường hợp xơ hóa cơ delta, đặc biệt ở những nhóm bệnh nhân từng được tiêm bắp nhiều lần tại vùng vai. Tổn thương mô tại vị trí tiêm lặp đi lặp lại có thể tạo điều kiện hình thành mô xơ trong cơ. Nguy cơ không đồng nghĩa với mọi mũi tiêm bắp ở vai đều gây xơ hóa. Bệnh còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như loại thuốc, số lần tiêm, vị trí, kỹ thuật và phản ứng của mô tại chỗ.

Phản ứng của mô với một số thuốc tiêm

Một số thuốc dùng đường tiêm bắp từng được ghi nhận trong tiền sử của người mắc bệnh. Thuốc có thể gây kích ứng hoặc tổn thương tại mô cơ ở một số trường hợp, sau đó quá trình sửa chữa mô tạo thành sẹo xơ. Tuy nhiên, không thể quy kết một loại thuốc cụ thể là nguyên nhân trong tất cả trường hợp. Mối liên quan còn phụ thuộc hoàn cảnh sử dụng và nhiều yếu tố khác.

Tổn thương cơ và quá trình tạo mô sẹo

Khi cơ bị tổn thương, cơ thể tiến hành quá trình sửa chữa. Nếu tổn thương xảy ra nhiều lần hoặc quá trình lành mô bất thường, mô sợi có thể tăng lên và thay thế một phần mô cơ bình thường. Mô xơ có độ đàn hồi thấp hơn cơ. Khi hình thành dải và co rút, mô này có thể kéo cánh tay ra ngoài, từ đó làm thay đổi cơ học của vùng vai.

Một số trường hợp không rõ nguyên nhân

Không phải người mắc xơ hóa cơ delta nào cũng có tiền sử tiêm thuốc nhiều lần hoặc xác định được yếu tố khởi phát. Một số trường hợp được mô tả mà nguyên nhân chưa rõ. Vì vậy, việc tìm nguyên nhân cần dựa trên tiền sử, thăm khám và đặc điểm tổn thương của từng người thay vì chỉ dựa vào một yếu tố đơn lẻ.

Làm thế nào để phòng ngừa xơ hóa cơ delta?

Do một số trường hợp có liên quan đến tổn thương cơ sau tiêm bắp lặp lại, các biện pháp phòng ngừa chủ yếu hướng đến sử dụng thuốc tiêm hợp lý và thực hiện đúng kỹ thuật. Tuy nhiên, không thể phòng ngừa hoàn toàn những trường hợp không xác định được nguyên nhân. Một số điểm có thể giúp giảm nguy cơ gồm:

• Hạn chế tiêm bắp khi không có chỉ định: Đường dùng thuốc được lựa chọn dựa trên đặc tính của thuốc và tình trạng người bệnh, tránh lạm dụng tiêm bắp khi không cần thiết.
• Thực hiện tiêm đúng kỹ thuật: Vị trí tiêm, kim tiêm và kỹ thuật phù hợp giúp hạn chế tổn thương không cần thiết đối với cơ và các cấu trúc xung quanh.
• Tránh tiêm lặp lại liên tục tại một vị trí: Khi cần điều trị bằng nhiều mũi tiêm bắp, vị trí tiêm được lựa chọn phù hợp theo hướng dẫn chuyên môn nhằm hạn chế tổn thương mô tại chỗ.
• Theo dõi bất thường vùng vai: Đau kéo dài, xuất hiện dải cứng, rãnh lõm trên cơ hoặc hạn chế vận động sau nhiều lần tiêm là những biểu hiện cần được đánh giá.
• Khám khi xuất hiện biến dạng: Cánh tay khó khép sát thân, bả vai nhô bất thường hoặc vận động vai ngày càng hạn chế là những dấu hiệu có thể được kiểm tra sớm để xác định nguyên nhân.

Việc phát hiện bệnh ở giai đoạn chưa có biến dạng nặng giúp bác sĩ đánh giá mức độ co rút và lựa chọn hướng xử trí phù hợp. Tùy mức độ bệnh, người bệnh có thể được theo dõi, phục hồi chức năng hoặc xem xét các phương pháp điều trị khác.

Xơ hóa cơ delta là tình trạng hình thành các dải xơ co rút trong cơ delta, có thể gây hạn chế vận động và biến dạng vùng vai. Tiền sử tiêm bắp nhiều lần được ghi nhận ở nhiều trường hợp, nhưng không phải là nguyên nhân duy nhất. Khi xuất hiện cánh tay khó khép sát thân, bả vai nhô hoặc bất thường hình dạng vai, việc thăm khám giúp xác định nguyên nhân và mức độ tổn thương.