Cơ delta là gì? Chức năng và các vấn đề thường gặp

Vai là một trong những vùng có khả năng vận động linh hoạt nhất của cơ thể, cho phép cánh tay di chuyển theo nhiều hướng. Để thực hiện được các động tác này, nhiều cơ phải phối hợp với nhau, trong đó cơ delta giữ vai trò quan trọng. Đây cũng là phần cơ tạo nên đường cong tròn đặc trưng ở phía ngoài vai.

Cơ delta là gì?

Cơ delta (deltoid muscle) là một cơ xương lớn nằm ở vùng vai và bao phủ phần lớn mặt ngoài của khớp vai. Cơ giúp nâng và di chuyển cánh tay theo nhiều hướng, đồng thời góp phần ổn định đầu xương cánh tay trong quá trình vận động. Dựa vào vị trí và hướng của các sợi cơ, cơ delta được chia thành ba phần:

• Cơ delta trước: Nằm ở phía trước vai, bám vào xương đòn. Phần này chủ yếu giúp đưa cánh tay về phía trước và hỗ trợ xoay cánh tay vào trong.
• Cơ delta giữa: Nằm ở phía ngoài vai, bám vào mỏm cùng vai của xương bả vai. Chức năng chính là giúp nâng cánh tay sang ngang.
• Cơ delta sau: Nằm ở phía sau vai, bám vào gai xương bả vai. Phần này giúp đưa cánh tay ra sau và hỗ trợ xoay cánh tay ra ngoài.

Ba phần phối hợp với nhau và với các cơ quanh vai để giúp cánh tay vận động linh hoạt trong sinh hoạt hằng ngày.

Cơ delta có chức năng gì?

Cơ delta không hoạt động đơn độc mà phối hợp chặt chẽ với nhóm cơ chóp xoay và nhiều cơ quanh vai. Nhờ sự phối hợp này, cánh tay có thể nâng lên, đưa ra trước, ra sau và duy trì ổn định trong khi vận động. Các chức năng chính của cơ delta gồm:

• Dang cánh tay: Phần giữa của cơ delta đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cánh tay sang bên, trong khi cơ trên gai của chóp xoay hỗ trợ giai đoạn bắt đầu động tác.
• Đưa cánh tay về phía trước: Phần trước của cơ delta tham gia động tác gập vai, giúp nâng cánh tay ra trước và hướng lên trên.
• Đưa cánh tay ra phía sau: Phần sau hỗ trợ duỗi vai, giúp đưa cánh tay từ phía trước trở lại hoặc ra phía sau cơ thể.
• Hỗ trợ xoay cánh tay: Phần trước góp phần xoay trong, trong khi phần sau hỗ trợ xoay ngoài của cánh tay.
• Ổn định khớp vai: Cơ delta phối hợp với các cơ chóp xoay để kiểm soát vị trí đầu xương cánh tay khi nâng tay, mang vật hoặc thực hiện các động tác trên đầu.

Nhờ đó, cơ delta tham gia vào hầu hết các hoạt động sử dụng vai, từ mặc quần áo, chải tóc đến nâng vật và chơi thể thao.

Những bệnh lý và rối loạn nào ảnh hưởng đến cơ delta?

Không phải mọi cơn đau vùng cơ delta đều bắt nguồn trực tiếp từ cơ này. Đau phía ngoài vai có thể liên quan đến cơ, gân, khớp, dây thần kinh hoặc các cấu trúc nằm sâu hơn. Một số vấn đề thường gặp hoặc có thể ảnh hưởng đến chức năng của cơ delta gồm:

Căng hoặc tổn thương cơ delta

Căng cơ có thể xảy ra khi các sợi cơ bị kéo căng quá mức, thường liên quan đến chấn thương đột ngột hoặc vận động lặp đi lặp lại. Những hoạt động ném, nâng vật nặng hoặc tập luyện quá sức có thể gây đau vùng cơ delta.

Người bệnh có thể cảm thấy đau khi nâng cánh tay, yếu vai hoặc đau khi ấn vào vùng cơ. Mức độ tổn thương quyết định thời gian hồi phục và phương pháp xử trí.

Tổn thương dây thần kinh nách

Dây thần kinh nách chi phối cơ delta nên khi dây thần kinh này bị tổn thương, khả năng nâng cánh tay sang bên có thể giảm. Người bệnh cũng có thể bị tê hoặc giảm cảm giác ở vùng da phía ngoài vai.

Tổn thương dây thần kinh nách có thể liên quan đến chấn thương vai, trật khớp vai, gãy vùng đầu trên xương cánh tay hoặc một số thủ thuật vùng vai. Nếu vai yếu rõ sau chấn thương, cần được bác sĩ đánh giá.

Viêm bao hoạt dịch và hội chứng chèn ép vai

Các bao hoạt dịch ở vai có nhiệm vụ giảm ma sát giữa những cấu trúc chuyển động. Khi bị viêm, người bệnh có thể đau khi nâng tay và khó thực hiện các hoạt động trên đầu. Trong một số trường hợp, gân hoặc mô mềm quanh vai bị chèn ép khi cánh tay di chuyển, gây đau vùng vai. Cơn đau có thể được cảm nhận ở khu vực cơ delta dù nguồn gốc thực sự nằm ở cấu trúc sâu hơn.

Rách gân chóp xoay

Chóp xoay gồm nhiều cơ và gân giúp giữ ổn định khớp vai. Khi gân chóp xoay bị tổn thương, người bệnh có thể đau và yếu khi nâng cánh tay. Rách chóp xoay không đồng nghĩa với rách hoặc trật cơ delta. Tuy nhiên, khi chức năng chóp xoay suy giảm, cơ delta có thể phải thay đổi cách hoạt động để hỗ trợ nâng tay.

Vai đông cứng

Vai đông cứng, hay viêm bao khớp dính, là tình trạng gây đau và cứng khớp vai, khiến phạm vi vận động giảm dần. Bệnh xảy ra ở bao khớp chứ không phải tổn thương trực tiếp của cơ delta. Tuy nhiên, khi vai bị hạn chế vận động trong thời gian dài, cơ delta và các cơ xung quanh có thể yếu đi do ít được sử dụng.

Xơ hóa cơ delta

Xơ hóa cơ delta là tình trạng hiếm gặp, trong đó mô cơ bị thay thế một phần bởi mô xơ, làm giảm độ mềm mại và khả năng co giãn của cơ. Một số trường hợp đã được ghi nhận liên quan đến tiền sử tiêm bắp nhiều lần ở vùng cơ delta. Người bệnh có thể gặp hạn chế vận động vai hoặc thay đổi hình dạng vùng vai. Việc chẩn đoán cần dựa trên thăm khám và đánh giá chuyên khoa.

Khi nào đau vùng cơ delta cần đi khám?

Đau cơ nhẹ sau vận động thường có thể cải thiện khi nghỉ ngơi và điều chỉnh hoạt động. Tuy nhiên, đau vùng vai không phải lúc nào cũng chỉ là đau cơ. Bạn nên đi khám nếu xuất hiện một trong các dấu hiệu sau:

• Đau vai dữ dội hoặc đau sau chấn thương mạnh.
• Không thể nâng cánh tay hoặc vai yếu rõ rệt.
• Vai biến dạng, sưng nhiều hoặc nghi ngờ trật khớp.
• Tê hoặc mất cảm giác ở vùng vai và cánh tay.
• Đau kéo dài, ngày càng tăng hoặc ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt.
• Sốt, đỏ hoặc sưng nóng vùng vai kèm đau.

Bác sĩ có thể kiểm tra sức cơ, vận động khớp vai và cảm giác thần kinh. Tùy trường hợp, chụp X-quang, siêu âm hoặc MRI có thể được sử dụng để xác định nguyên nhân.

Cơ delta là cơ lớn bao phủ vùng vai, gồm phần trước, giữa và sau, giúp cánh tay vận động theo nhiều hướng và góp phần giữ ổn định khớp vai. Đau ở vùng cơ delta có thể xuất phát từ chính cơ hoặc từ gân, khớp và dây thần kinh xung quanh. Nếu đau kéo dài, vai yếu, tê hoặc hạn chế vận động rõ rệt, bạn nên đi khám để xác định nguyên nhân và được hướng dẫn xử trí phù hợp.