Xét nghiệm PTH là gì? Chỉ định và lưu ý cần biết

Canxi không chỉ cần thiết cho xương răng mà còn tham gia vào hoạt động của cơ, thần kinh và tim mạch. Việc duy trì nồng độ canxi ổn định phụ thuộc nhiều vào hormone tuyến cận giáp (PTH). Khi cơ chế điều hòa này bị rối loạn, xét nghiệm PTH trở thành công cụ quan trọng giúp bác sĩ đánh giá toàn diện tình trạng sức khỏe và nguyên nhân gây mất cân bằng canxi.

Xét nghiệm PTH là gì?

PTH là viết tắt của parathyroid hormone, một loại hormone do tuyến cận giáp tiết ra. Tuyến cận giáp gồm bốn tuyến nhỏ nằm phía sau tuyến giáp, có vai trò điều hòa nồng độ canxi và phospho trong máu.

Xét nghiệm PTH là xét nghiệm máu nhằm đo nồng độ hormone tuyến cận giáp trong huyết thanh. Kết quả xét nghiệm phản ánh mức độ hoạt động của tuyến cận giáp và khả năng điều hòa canxi của cơ thể.

Ở người khỏe mạnh, PTH và canxi có mối quan hệ ngược chiều. Khi canxi máu giảm, PTH tăng lên để:

• Giải phóng canxi từ xương vào máu;
• Tăng hấp thu canxi tại ruột;
• Giảm thải canxi qua thận.

Ngược lại, khi canxi máu tăng, nồng độ PTH sẽ giảm để hạn chế sự gia tăng canxi. Vì vậy, việc đánh giá PTH cần được đặt trong mối liên hệ với nồng độ canxi máu để có ý nghĩa chính xác.

Vai trò của xét nghiệm PTH

Xét nghiệm PTH không chỉ giúp phát hiện bất thường của tuyến cận giáp mà còn đóng vai trò quan trọng trong đánh giá nhiều tình trạng rối loạn chuyển hóa canxi. Trong thực tế, xét nghiệm này thường được sử dụng để:

• Phân biệt nguyên nhân gây tăng hoặc giảm canxi máu;
• Hỗ trợ chẩn đoán các bệnh lý tuyến cận giáp;
• Theo dõi hiệu quả điều trị sau can thiệp nội khoa hoặc phẫu thuật;
• Đánh giá rối loạn canxi ở bệnh nhân mắc bệnh thận mạn.

Khi kết hợp với các xét nghiệm khác như canxi toàn phần, canxi ion hóa, phospho hoặc vitamin D, xét nghiệm PTH giúp bác sĩ có cái nhìn toàn diện hơn về tình trạng chuyển hóa khoáng chất trong cơ thể.

Chỉ định xét nghiệm PTH

Xét nghiệm PTH thường được chỉ định khi bác sĩ nghi ngờ sự mất cân bằng canxi trong cơ thể hoặc cần tìm nguyên nhân gây ra những thay đổi bất thường của canxi máu. Việc chỉ định dựa trên triệu chứng lâm sàng và kết quả xét nghiệm ban đầu, không áp dụng đại trà cho mọi đối tượng.

Xác định nguyên nhân sự thay đổi nồng độ canxi của cơ thể

Khi nồng độ canxi trong máu tăng hoặc giảm bất thường, xét nghiệm PTH giúp phân biệt nguyên nhân đến từ tuyến cận giáp hay do yếu tố khác. Trong trường hợp này, xét nghiệm PTH hỗ trợ:

• Đánh giá mức độ hoạt động của tuyến cận giáp;
• Phân biệt cường cận giáp, suy cận giáp hoặc rối loạn do bệnh lý khác;
• Định hướng các xét nghiệm và phương pháp điều trị tiếp theo.

Nghi ngờ có quá nhiều canxi trong máu

Tăng canxi máu có thể diễn tiến âm thầm hoặc biểu hiện bằng nhiều triệu chứng khác nhau. Khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm PTH để tìm nguyên nhân. Những biểu hiện thường gặp bao gồm:

• Buồn nôn, chán ăn hoặc đau bụng;
• Khát nước nhiều, đi tiểu nhiều;
• Mệt mỏi kéo dài, giảm tập trung;
• Đau xương hoặc yếu cơ.

Trong nhiều trường hợp, tăng canxi máu liên quan đến tình trạng tuyến cận giáp hoạt động quá mức, và xét nghiệm PTH giúp làm rõ vấn đề này.

Nghi ngờ có quá ít canxi trong máu

Giảm canxi máu cũng là một tình trạng cần được đánh giá cẩn thận, đặc biệt khi triệu chứng ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày. Các dấu hiệu thường gặp có thể bao gồm:

• Chuột rút, co thắt cơ;
• Cảm giác ngứa ran ở ngón tay, ngón chân hoặc quanh miệng;
• Đau bụng hoặc rối loạn tiêu hóa;
• Trong trường hợp nặng có thể gây rối loạn nhịp tim.

Xét nghiệm PTH trong trường hợp này giúp xác định liệu tình trạng giảm canxi có liên quan đến suy tuyến cận giáp hay các nguyên nhân khác như thiếu vitamin D hoặc bệnh thận.

Kiểm tra lượng canxi trong máu trở lại bình thường

Ở những bệnh nhân đã được điều trị rối loạn canxi hoặc bệnh lý tuyến cận giáp, xét nghiệm PTH có thể được sử dụng để theo dõi đáp ứng điều trị. Việc theo dõi này giúp:

• Đánh giá hiệu quả của phẫu thuật hoặc điều trị nội khoa;
• Phát hiện sớm nguy cơ tái phát’
• Điều chỉnh phác đồ điều trị khi cần thiết.

Xét nghiệm PTH thường được thực hiện định kỳ theo chỉ định của bác sĩ trong quá trình theo dõi lâu dài.

Tìm nguyên nhân gây thay đổi lượng canxi trong máu

Không phải mọi trường hợp rối loạn canxi đều xuất phát từ tuyến cận giáp. Do đó, xét nghiệm PTH đóng vai trò quan trọng trong việc loại trừ hoặc khẳng định nguyên nhân. Kết quả xét nghiệm giúp bác sĩ:

• Phân biệt nguyên nhân do tuyến cận giáp hay ngoài tuyến cận giáp;
• Hạn chế chỉ định điều trị không cần thiết;
• Lựa chọn hướng can thiệp phù hợp và an toàn hơn.

Các yếu tố có thể làm thay đổi kết quả xét nghiệm PTH

Kết quả xét nghiệm PTH có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố khác nhau. Việc hiểu rõ những yếu tố này giúp tránh diễn giải sai lệch và lo lắng không cần thiết. Một số yếu tố thường gặp:

• Thời điểm lấy mẫu máu, do PTH có thể dao động trong ngày;
• Nồng độ canxi và vitamin D trong cơ thể;
• Chức năng thận, đặc biệt ở bệnh nhân suy thận mạn;
• Một số loại thuốc ảnh hưởng đến chuyển hóa canxi;
• Tình trạng viêm hoặc bệnh lý mạn tính đi kèm.

Vì vậy, xét nghiệm PTH thường được đánh giá đồng thời với các xét nghiệm liên quan khác để đảm bảo độ chính xác.

Lưu ý cần biết khi thực hiện xét nghiệm

Để kết quả xét nghiệm PTH phản ánh đúng tình trạng sức khỏe, người bệnh cần nắm rõ một số lưu ý quan trọng trước và sau khi thực hiện xét nghiệm. Xét nghiệm PTH là xét nghiệm máu đơn giản, thường không gây đau nhiều và ít rủi ro. Tuy nhiên, việc chuẩn bị đúng cách sẽ giúp kết quả đáng tin cậy hơn. Một số lưu ý:

• Thông báo cho bác sĩ về các triệu chứng đang gặp phải;
• Cung cấp đầy đủ thông tin về thuốc đang sử dụng, đặc biệt là thuốc bổ sung canxi hoặc vitamin D;
• Tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ về thời điểm lấy mẫu máu;
• Không tự ý diễn giải kết quả xét nghiệm khi chưa có tư vấn chuyên môn;
• Thực hiện tái khám đúng lịch hẹn để được đánh giá và theo dõi đầy đủ.

Việc phối hợp tốt giữa người bệnh và bác sĩ sẽ giúp xét nghiệm PTH phát huy đúng vai trò trong chẩn đoán và điều trị.

Xét nghiệm PTH là công cụ quan trọng trong đánh giá rối loạn chuyển hóa canxi và các bệnh lý liên quan đến tuyến cận giáp. Khi được chỉ định đúng thời điểm và diễn giải trong bối cảnh lâm sàng phù hợp, xét nghiệm này giúp phát hiện sớm nguyên nhân, theo dõi hiệu quả điều trị và hạn chế biến chứng lâu dài. Nếu có dấu hiệu nghi ngờ hoặc đang được theo dõi rối loạn canxi, người bệnh nên chủ động thăm khám để được tư vấn và thực hiện xét nghiệm PTH khi cần thiết.