Xét nghiệm ketone là gì? Khi nào cần thực hiện?

Trong quá trình quản lý bệnh đái tháo đường, bên cạnh chỉ số glucose, ketone là một yếu tố quan trọng khác cần được theo dõi chặt chẽ. Hiểu rõ về ketone và vai trò của việc xét nghiệm sẽ giúp người bệnh chủ động hơn trong việc chăm sóc sức khỏe, đặc biệt là phòng tránh biến chứng nhiễm toan ceton đái tháo đường.

Ketone là gì?

Ketone, hay còn gọi là thể ceton, là các hợp chất hóa học được gan sản xuất ra khi cơ thể phân hủy chất béo để tạo năng lượng. Quá trình này xảy ra khi cơ thể không có đủ glucose (đường) để sử dụng làm nguồn năng lượng chính.

Về bản chất, việc tạo ra ketone là một cơ chế sinh tồn bình thường của cơ thể, ví dụ như khi nhịn ăn kéo dài. Tuy nhiên, ở người mắc bệnh đái tháo đường, đặc biệt là đái tháo đường type 1, tình trạng thiếu hụt insulin khiến tế bào không thể hấp thụ glucose. Điều này buộc cơ thể phải chuyển sang đốt cháy chất béo một cách ồ ạt, dẫn đến sản xuất quá mức ketone và tích tụ chúng trong máu.

Xét nghiệm ketone để làm gì?

Mục đích chính của việc thực hiện xét nghiệm ketone là để phát hiện sớm và phòng ngừa một biến chứng cấp tính, nguy hiểm của bệnh đái tháo đường được gọi là nhiễm toan ceton (Diabetic Ketoacidosis - DKA). Khi nồng độ ketone trong máu tăng quá cao, chúng sẽ làm cho máu bị axit hóa.

Tình trạng này nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng như phù não, hôn mê, và thậm chí tử vong. Do đó, việc theo dõi nồng độ ketone là một phần không thể thiếu trong quản lý bệnh đái tháo đường, giúp người bệnh và bác sĩ đánh giá tình trạng chuyển hóa của cơ thể và đưa ra hướng xử trí phù hợp.

Chỉ số ketone bình thường

Nồng độ ketone có thể được đo qua máu hoặc nước tiểu, trong đó xét nghiệm máu cho kết quả chính xác và phản ánh tình hình tại thời điểm đo tốt hơn. Mức độ ketone được diễn giải khác nhau tùy thuộc vào phương pháp xét nghiệm.

Đối với xét nghiệm máu:

• Dưới 0.6 mmol/L: Mức độ ketone bình thường.

• Từ 0.6 đến 1.5 mmol/L: Nồng độ ketone tăng nhẹ. Người bệnh cần theo dõi thêm và tìm hiểu nguyên nhân, có thể cần điều chỉnh chế độ ăn hoặc liều insulin theo chỉ dẫn của bác sĩ.

• Từ 1.6 đến 3.0 mmol/L: Mức độ ketone cao, cảnh báo nguy cơ nhiễm toan ceton. Cần liên hệ với bác sĩ ngay để được tư vấn.

• Trên 3.0 mmol/L: Mức độ ketone rất cao, là một tình trạng cấp cứu y tế. Người bệnh cần đến bệnh viện ngay lập tức.

Đối với xét nghiệm nước tiểu, kết quả bình thường là âm tính. Khi que thử cho kết quả dương tính, điều đó có nghĩa là có sự hiện diện của ketone trong nước tiểu (ketone niệu) và cần được chú ý.

Ketone tăng cảnh báo điều gì?

Sự gia tăng nồng độ ketone trong máu là một tín hiệu cảnh báo rằng cơ thể đang gặp vấn đề trong việc sử dụng glucose. Đối với người bệnh đái tháo đường, đây là dấu hiệu rõ ràng nhất của tình trạng thiếu hụt insulin trầm trọng, dẫn đến nguy cơ cao mắc nhiễm toan ceton đái tháo đường (DKA).

DKA không chỉ đơn thuần là có ketone trong máu, mà là một tình trạng rối loạn chuyển hóa phức tạp, đặc trưng bởi ba yếu tố: Đường huyết cao, ketone trong máu cao và máu bị toan hóa. Việc chủ động thực hiện xét nghiệm ketone khi có các yếu tố nguy cơ sẽ giúp phát hiện sớm vấn đề trước khi nó diễn biến thành DKA toàn phát.

Ngoài đái tháo đường, nồng độ ketone cũng có thể tăng trong một số trường hợp khác như nhịn ăn kéo dài, chế độ ăn rất ít carbohydrate (keto), tiêu chảy hoặc nôn mửa nghiêm trọng gây mất nước, hoặc ngộ độc rượu.

Khi nào ketone cao cần đi khám?

Người bệnh đái tháo đường nên kiểm tra ketone khi cảm thấy không khỏe hoặc khi mức đường huyết cao bất thường. Bạn cần liên hệ với bác sĩ hoặc đến cơ sở y tế ngay lập tức nếu có mức ketone cao kèm theo bất kỳ triệu chứng nào sau đây:

• Đường huyết liên tục ở mức cao (ví dụ, trên 11.1 mmol/L hoặc 200 mg/dL) mà không giảm sau khi dùng insulin.

• Cảm giác rất mệt mỏi, lú lẫn hoặc khó tập trung.

• Buồn nôn, nôn mửa hoặc đau bụng dữ dội.

• Hơi thở có mùi trái cây chín (mùi giống như sơn móng tay).

• Thở nhanh, sâu hoặc khó thở.

• Da và miệng khô, cảm thấy rất khát nước.

Việc xét nghiệm ketone giúp người bệnh đái tháo đường theo dõi tình trạng chuyển hóa và phát hiện sớm nguy cơ nhiễm toan ceton khi có chỉ định phù hợp. Để đảm bảo an toàn, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ về thời điểm xét nghiệm, cách thực hiện và hướng xử trí khi nồng độ ketone tăng cao.